Tibbiyot ensiklopediyasi
Assalomu alaykum, Qaqnus oilasi!
Barcha ijodkorlarga xushxabar!
Qaqnus klubi bilan birgalikda biz yosh ijodkorlarni qoʻllab- quvvatlash uchun yangi bir narsa oʻyladik.
Siz mana shu post ostida oʻz ijodiy kanalingiz havolasini va ism-familyangizni qoldirasiz, biz sheʼrlaringizni oʻqib chiqib, kanallarni saralab, roʻyxat qilgan holda boshqa katta shoirlarning ijodiy kanallarida va Qaqnusda ham yoritib beramiz.
Postni barcha kanallarga tarqating, oʻzingizning shaxsiy kanallaringizga ham joylang.
Zero, yaxshi ijodkorlar millat va jamiyatga ayni damda zarur. Birlashish fursati yetdi.
Hurmat bilan Qaqnus klubi!
Eslatma: Aynan shu post ostida qoldirishingiz shart! Sheʼr tashlamang!
@qaqnus_klub
🦟
Chivirlar bizni shunchaki "chaqmaydi", ular haqiqiy operatsiya o‘tkazadi!
🩺
Ko‘pchiligimiz chivinning chaqishini oddiy bir igna sanchilishidek tasavvur qilamiz. Ammo mikroskop ostida bu jarayon xuddi jarrohlik amaliyotiga o‘xshaydi!
Xo‘sh, chivin tishlaganda nimalar sodir bo‘ladi?
🪡
6 ta maxsus igna:
Chivinning labi orqaga bukiladi va uning ichidan
6 ta o‘ta nozik igna
chiqadi.
🛏
Terini teshish va ushlab turish:
Bu ignalardan 2 tasi terini teshib kirsa, chetlari arrachasimon bo‘lgan yana 2 tasi jarohatni kengaytirib, yopilib qolmasligi uchun ushlab turadi.
🩸
Qonni so‘rish:
5-igna qon tomirini qidirib topadi, unga sanchiladi va qonni yuqoriga so‘rib olishni boshlaydi.
💉
"Anesteziya" (Gansizlantirish):
Eng qiziqarli vazifani 6-igna bajaradi — u jarohat ichiga chivinning so‘lagini yuboradi. Bu so‘lak o‘sha hududni uyuashtiradi (og‘riqni sezdirmaydi) va qonning qotib qolishini oldini oladi.
💡
Xulosa: Chivin o‘z "operatsiyasini" tugatib, uchib ketguniga qadar biz hech narsani sezmaymiz. Ammo uning qoldirgan so‘lagi keyinchalik teringizda qichishish va shish paydo bo‘lishiga sabab bo‘ladi.
@tibbiyot_ensiklopediya
Manba: Arkeofili
O‘zbekiston hududidan bronza davriga oid besh yoshli bolaning bosh suyagi topildi.
Unda kraniotomiya (bosh suyagi operatsiyasi) izlari borligi ma’lum bo‘ldi. Topilmaning yoshi qariyb 4000 yilga tengligi aniqlandi.
Tadqiqotchilarning ta’kidlashicha, ushbu izlar Markaziy Osiyodagi eng qadimgi va butun Osiyo mintaqasidagi eng birinchi jarrohlik amaliyoti dalillaridan biri hisoblanadi.
Topilma qayerdan va qanday holatda topildi?
Yaqin kunlarda o‘tkazilgan qazishmalarda taxminan besh yoshda vafot etgan bolaning skeleti topildi. U qabrda taxminan uch yoshli boshqa bir bolaning jasadi bilan birga ko‘milgan bo‘lgan. Italiya va O‘zbekiston tadqiqotchilaridan iborat jamoa Shimoliy Baqtriya hududida, Afg‘oniston chegarasi yaqinida ushbu topilmani aniqlashdi.
Qazishmalar qadimgi Jarqo‘ton manzilgohida olib borildi. Olimlar qabrni miloddan avvalgi uchinchi ming yillikning oxiriga mansub deb hisoblamoqda.
Qadimgi tibbiyotmi yoki rasm-rusum?
Besh yoshli bolaning bosh suyagida trepanatsiya (bosh suyagini teshish) amaliyotining yaqqol izlari bor. Bu jarayon tosh yoki suyakdan yasalgan qurollar yordamida bajarilgan. Qadimgi davrlarda trepanatsiya tutqanoq (epilepsiya), migren yoki ruhiy kasalliklarni davolash uchun qo‘llangan bo‘lishi mumkin.
Biroq olimlar o‘sha davrlarda tibbiyot va diniy rasm-rusumlar o‘rtasidagi chegara juda noaniq bo‘lganini ta’kidlamoqda. Qadimgi davrda bunday amaliyotlar uchrab tursa-da, uning yosh bolada o‘tkazilgani olimlarni ajablantirdi.
“Jarqo‘ton bizni hayratda qoldirishda davom etmoqda. To‘rt ming yil avval Markaziy Osiyoda bolada bosh suyagi trepanatsiyasi o‘tkazilgani juda hayratlanarli. Yaqin vaqtgacha buni tasavvur qilib bo‘lmas edi”, deydi qazishmalarga rahbarlik qilgan Salento universiteti arxeologi Enriko Askalone.
Oks sivilizatsiyasi haqida
Jarqo‘ton o‘sha davrda Oks sivilizatsiyasining (miloddan avvalgi 2500 – 1500-yillar) shahar markazlaridan biri bo‘lgan. Arxeologlar bu madaniyatni Baqtriya-Marg‘iyona arxeologik majmuasi deb ham atashadi.
Bu sivilizatsiya hududdagi daryolar va vohalar bo‘yida joylashgan bo‘lib, o‘zining rivojlangan qishloq xo‘jaligi va boy madaniyati bilan ajralib turgan. Sivilizatsiyaning inqiroziga iqlim o‘zgarishi va daryolarning qurishi sabab bo‘lgan deb taxmin qilinadi. Ushbu obidani o‘rganish bo‘yicha loyiha 2024-yilda boshlangan.
Yechilmagan jumboqlar
Ushbu kashfiyot ko‘plab savollarni keltirib chiqarmoqda.
Hududdagi qaysi “mutaxassislar” guruhi bunday qiyin operatsiyani bajargan?
Bunday amaliyot o‘sha davrda qanday anatomik va jarrohlik bilimlarni talab qilgan?
Nima uchun aynan besh yoshli bola operatsiya qilingan? Tadqiqotchilar guruhi yaqin oylarda o‘tkaziladigan izlanishlar orqali ushbu savollarga javob topishni rejalashtirmoqda.
Daryodan
@tibbiyot_ensiklopediya
1-iyun o'tib ketdimi
😳
Bugun 174 000 inson uyg‘onmadi…
50 million inson saraton bilan kurashmoqda.
430 million inson esa yaqinlarining ovozini eshita olmaydi.
55 million inson o‘z xotiralarini eslay olmaydi.
300 million inson esa dunyoni ranglarda ko‘ra olmaydi.
Sen esa bugungi kunni oddiy bir “yakshanba” deb atayapsan…
Aslida esa kimdir uchun bugun — yana bir bor yashash imkoniyati, yana bir mo‘jiza.
Shukr qilishni unutma. Har bir kun — berilgan eng katta ne’mat.
📌
@Erkin_Hojimuhammad