Med Xirurgiya 👩⚕️🫀
GONADOTROPIN
Bu jinsiy bezlar (gonadlar) faoliyatini boshqaradigan gormonlar guruhidir. Gonadlar — erkaklarda moyak, ayollarda tuxumdon.
Bu gormonlar asosan Gipofiz bezi tomonidan ishlab chiqariladi va reproduktiv tizimni boshqaradi.
GONADOTROPIN TURLARI :
1️⃣
Follikulostimullovchi gormon
Vazifasi:
Ayollarda
👩🦰
Tuxumdonlarda follikulalar o‘sishini boshlaydi
Tuxum hujayra yetilishiga yordam beradi
Estrogen ishlab chiqilishini rag‘batlantiradi
Erkaklarda
🧔♂
Moyaklarda sperma hosil bo‘lishini boshlaydi
Spermatogenezni qo‘llab-quvvatlaydi
2️⃣
Luteinlashtiruvchi gormon
Ayollarda
👩🦰
Ovulyatsiyani chaqiradi
Sariq tana (corpus luteum) hosil qiladi
Progesteron ishlab chiqarishni boshlaydi
Erkaklarda
🧔♂
Moyakdagi Leydig hujayralarni faollashtiradi
Testosteron ishlab chiqarishni oshiradi
3️⃣
Xorionik gonadotropin
Bu gormon:
Homiladorlik vaqtida ishlab chiqariladi
Manbai — Yo‘ldosh
Vazifasi:
Homiladorlikni saqlab turadi
Progesteron ishlab chiqarilishini davom ettiradi
Muhim fakt:
Homiladorlik testlari aynan hCG ni aniqlaydi.
GONADOTROPIN QANDAY BOSHQARILADI :
Gipotalamus
⬇
Gonadotropin releasing hormone
⬇
Gipofiz bezi
⬇
FSH + LH
⬇
Gonadlar (tuxumdon / moyak)
Bu tizim gipotalamo-gipofizar-gonadal o‘q deyiladi.
GONADOTROPIN QANDAY O'ZGARADI :
Ko‘payadi
Menopauza
Birlamchi gipogonadizm
gonadlar ishlamay qolganda
Sabab: gipofiz kompensator ko‘p gormon chiqaradi.
Kamayadi
Gipofiz yetishmovchiligi
Gipotalamus kasalliklari
kuchli stress
anoreksiya
KLINIK AHAMIYATI:
bepushtlik sababini topish
ovulyatsiyani baholash
pubertat buzilishlari
menopauza
gipofiz kasalliklari
DORI SIFATIDA GONADOTROPIN
Sun’iy gonadotropinlar ham mavjud:
Menotropin
Xorionik gonadotropin
Ular ishlatiladi:
bepushtlikni davolash
ovulyatsiyani stimulyatsiya qilish
erkaklarda sperma hosil bo‘lishini kuchaytirish
💡
Qisqa xulosa:
Gonadotropinlar — reproduktiv tizimni boshqaradigan gormonlar bo‘lib, asosiylari:
FSH
LH
hCG
Ular tuxumdon va moyak faoliyatini nazorat qiladi.
@uzmeditsina
🫀
FEOXROMOTSITOMA
Bu Buyrak usti bezlarining o‘smalari bo‘lib, ular ortiqcha Adrenalin va Noradrenalin ishlab chiqaradi.
Natijada organizm doimiy “stress holati”ga tushib qoladi.
📌
Asosiy belgilari
1️⃣
Kuchli bosh og‘rig‘i
2️⃣
Kuchli terlash
3️⃣
Yurak tez urishi (taxikardiya)
Ko‘pincha yana quyidagilar ham bo‘ladi:
Arterial bosim keskin ko‘tarilishi (ba’zan 200 mmHg dan yuqori)
Qo‘l titrashi
Bezovtalik, vahima
Rang oqarishi
Vazn kamayishi
Muhim jihat:
Belgilar ko‘pincha xuruj ko‘rinishida keladi (bir necha daqiqadan bir necha soatgacha).
📌
Nima sababdan bo‘ladi
Sababi — bu katexolamin ishlab chiqaruvchi o‘sma.
O‘sma hujayralari nazoratsiz ravishda adrenalin va noradrenalin chiqaradi.
📌
Qanday aniqlanadi
Qon yoki siydikda metanefrin / normetanefrin aniqlash
Kompyuter tomografiyasi (KT)
Magnit-rezonans tomografiya (MRT)
📌
Davolash
Asosiy davolash usuli — jarrohlik.
Ya’ni o‘smani olib tashlash.
Operatsiyadan oldin bemorga:
α-blokatorlar beriladi (bosimni nazorat qilish uchun).
@uzmeditsina
🫀
🩺
KLINIK KEYS
32 yoshli ayol quyidagi shikoyatlar bilan murojaat qildi:
Yurak tez urishi
Qo‘l titrashi
Tez ozib ketish (3 oyda 6 kg)
Issiqni yomon ko‘rish
Ko‘rikda:
Puls: 110/min
Terisi issiq va nam
Dastlab qalqonsimon bez kasalligi gumon qilindi.
Ammo yana quyidagi belgilar ham bor:
Arterial bosim ba’zan 200/110 mmHg gacha ko‘tariladi
Kuchli bosh og‘rig‘i xurujlari
Kuchli terlash xurujlari
Eng ehtimoliy tashxis nima ??
@uzmeditsina
🫀
Oshqozon yarasi (Peptik yara)
Oshqozon shilliq qavatida chuqur nuqson (yara) hosil bo‘lishi bilan kechadigan kasallik. Bu shilliq qavatni himoya qiluvchi mexanizmlar va agressiv omillar muvozanati buzilganda paydo bo‘ladi.
1⃣
Asosiy sabablar:
Helicobacter pylori infeksiyasi
uzoq muddat NSAID (og‘riq qoldiruvchi) dorilar qabul qilish
chekish
spirtli ichimliklar
oshqozon kislotasining ortishi
2⃣
Patogenez (qanday paydo bo‘ladi)
Oshqozon shilliq qavati odatda quyidagilar bilan himoyalangan:
shilliq qavat (mucus)
bikarbonat
yaxshi qon aylanishi
Agressiv omillar:
xlorid kislota (HCl)
pepsin
H. pylori
Agar agressiv omillar himoya tizimidan ustun kelsa → shilliq qavat zararlanadi → yara paydo bo‘ladi.
3⃣
Asosiy belgilar
epigastriy (qorin yuqori qismi) og‘rig‘i
och qolganda yoki kechasi og‘riq kuchayishi
ko‘ngil aynishi
qusish
ishtaha pasayishi
vazn yo‘qotish
4⃣
Asoratlari
Agar davolanmasa quyidagi xavfli holatlar paydo bo‘lishi mumkin:
1️⃣
Qon ketish
qora najas (melena)
qon qusish
2️⃣
Perforatsiya
oshqozon devori teshilishi
to‘satdan juda kuchli og‘riq
3️⃣
Penetratsiya
yara boshqa organga o‘tib ketishi
4️⃣
Stenoz
oshqozon chiqish qismi torayishi
5⃣
Diagnostika
FGDS (gastroskopiya) — yarani to‘g‘ridan-to‘g‘ri ko‘rish mumkin
H. pylori testi
najasda yashirin qon
qon tahlillari
6⃣
Davolash
Davolash odatda kompleks bo‘ladi:
proton pompa ingibitorlari (omeprazol va boshqalar)
H. pylori bo‘lsa — antibiotiklar
antasidlar
zararli odatlardan voz kechish
@uzmeditsina
🫀
🩺
KLINIK KEYS
Bemor: 42 yoshli erkak.
Shikoyatlari:
qorinning yuqori qismida kuchli og‘riq
og‘riq bir necha oydan beri bor, ayniqsa kechasi kuchayadi
ba’zan ko‘ngil aynishi va qusish
oxirgi kunlarda najasi qora rangga kirgan
Anamnez:
tez-tez og‘riq qoldiruvchi dorilar ichadi
chekish odati bor
Savol:
Bu belgilar qaysi kasallikka xos?
@uzmeditsina
🫀
Xohla och, xohla yop eshik darchasin,
Baribir qaytmaydi qaytmaydiganlar
Eshik ochiqligin qayerdan bilsin
Burnidan uyog'ini ko'rmaydiganlar..))
🩺
Sistemali qizil volchanka (SLE)
Ta’rif: Autoimmun kasallik; immun tizim o‘z to‘qimalariga hujum qiladi → teri, bo‘g‘im, buyrak, qon, asab tizimi zarar ko‘radi.
Tipik belgilar:
Teri: “kapalak” qizillik, fotosensitivlik
Bo‘g‘imlar: simmetrik og‘riq, yengil shish
Buyraklar: proteinuriya, gematuri (lupus nefriti)
Qon: anemiya, leykopeniya, trombositopeniya
Laboratoriya: ANA+, anti-dsDNA+, anti-Smith+, C3/C4 pasayadi
Davolash: Glukokortikoidlar, xlorokvin, immunosupressivlar, quyoshdan himoya
Muhim: Xronik kasallik, remissiya/eksacerbatsiya bilan kechadi; proteinuriya va yangi bo‘g‘im shishlariga doim e’tibor berish kerak.
@uzmeditsina
🫀
🧠
Tashxisni 3 belgidan toping ??
1️⃣
Yuzda “kapalak” shaklidagi eritema
2️⃣
Bo‘g‘imlarda og‘riq (simmetrik)
3️⃣
Siydikda protein aniqlangan
Eng ehtimoliy tashxis qaysi ?
A) Revmatoid artrit
B) Sistemali qizil volchanka
C) Dermatomiozit
D) Skleroderma
@uzmeditsina
🫀
Qanchalik baland uchsang ucholmaydiganlarga shunchalik kichik ko'rinasan)
✅
To‘g‘ri javob: B
Barqaror Stenokardiya
Bu holatda 30 yoshli bemorda ko‘krak ortidagi bosuvchi og‘riq va u chap qo‘l va yelkaga tarqalishi koronariya arteriyasi yetarlicha qon olmaganda yuz beradi. Belgilar odatda jismoniy faollik yoki stress paytida kuchayadi va dam olish bilan kamayadi.
Asosiy tushuntirish:
Barqaror stenokardiya — yurak mushagiga yetarlicha kislorod yetmay qolishi natijasida paydo bo‘lgan og‘riq.
Tez yurish, zinadan ko‘tarilish yoki og‘irlik ko‘tarish paytida og‘riq kuchayadi.
Sovuq ter chiqishi, charchoq va arterial bosimning biroz ko‘tarilishi bilan birga kelishi mumkin.
Chekish va yuqori arterial bosim xavfni oshiradi.
📌
Eslab qoling:
Ko‘krakdagi bosuvchi og‘riq + chap qo‘l va yelka og‘rishi + faollik bilan kuchayishi → stenokardiya ehtimoli yuqori.
@uzmeditsina
🫀