Beautylish_Соғлом бўлинг🍀

ЦЕЛИАКИЯ
Бола яхши овқатланади, лекин вазн олмайди, бўйи ҳам ўсмайди. Аммо ичи кетмайди, қорни оғримайди. Шундай болада целиакия бўлиши мумкинми?
Ҳа, мумкин.
Чунки целиакия ҳар доим ҳам ич кетиши билан намоён бўлмайди. Баъзан унинг ягона белгиси — боланинг вазн олмаслиги ва ўсишдан ортда қолиши бўлиши мумкин
☹️
Целиакия нима?
Бу оддий глютенни ҳазм қила олмаслик ёки буғдойга аллергия эмас. Бу аутоиммун касаллик.
Иммунитет буғдой, арпа ва жавдар таркибидаги глютенга реакция қилиб, ингичка ичакни шикастлайди.
Натижада бола овқатланса ҳам, витаминлар, темир, оқсил ва ёғлар организмга яхши сингмай қолади.
Чақалоқ ва кичик болаларда қуйидаги белгилар бўлиши мумкин:
— вазн қўшмаслик;
— бўй ўсишининг секинлашиши;
— қориннинг катта ва дам бўлиб туриши;
— қўл-оёқларнинг озғинлашиши;
— иштаҳанинг пасайиши;
— қайт қилиш;
— инжиқлик ва ҳолсизлик.
Айниқса, бола аввал яхши ўсиб, кейин ўсиши секинлашса, бунга жиддий қараш керак.
Белгилари қачон бошланади?
Бола целиакияга генетик мойиллик билан туғилиши мумкин. Лекин касаллик глютенли овқатлар берилгандан кейин ривожланади.
Манний каша, буғдойли каша, нон, печенье ёки макарон киритилгандан кейин белгилари пайдо бўлиши мумкин.
Айрим болада бир неча ойда, бошқасида эса бир неча йилдан кейин билинади.
Целиакияда ич кетиши шарт эмас.
Болада: ич кетиши, ич қотиши, иккаласининг алмашиб туриши, ёки бутунлай оддий ахлат бўлиши мумкин.
Баъзи болаларда қорин дам бўлади, газ кўпаяди, қорни оғрийди. Ахлати кўп, ёғли ва ёмон ҳидли бўлиши мумкин.
Лекин ахлат нормал бўлса ҳам целиакияни инкор қилиб бўлмайди.
Целиакияни яна бошқа симптомлари бор
— темир дефицити қайта-қайта тушаверади;
— бола тез чарчайди ва ранги оқаради;
— оғзида тез-тез яра чиқади;
— тиш эмалида оқ ёки сариқ доғлар пайдо бўлади;
— боши, суяги ёки бўғимлари оғрийди;
— жинсий етилиш кечикади;
— қизларда ҳайз кеч бошланади.
Целиакия боланинг хулқида ҳам кўриниши мумкин.
Бола инжиқ, жаҳлдор, доим чарчаган бўлиб қолади. Диққатини жамлай олмайди, дарсда тез чарчайди.
Кам ҳолатларда тирсак, тизза, думба ёки бош терисида қаттиқ қичишадиган майда пуфакчали тошмалар чиқади.
Айниқса, бу белгилар вазн олмаслик ёки темир дефицити билан бирга келса, целиакия текширилади.
Қайси болаларда хавф юқорироқ?
— яқин қариндошида целиакия бўлса;
— 1-тип қандли диабети бўлса;
— аутоиммун қалқонсимон без касаллиги бўлса;
— IgA дефицити бўлса;
— Даун ёки Тёрнер синдроми бўлса.
Лекин оилада ҳеч кимда целиакия аниқланмаган бўлса ҳам болада бу касаллик бўлиши мумкин.
Қайси анализни топшириш керак?
Агар симптомларга қараб гумон қилсангиз, ўзингиз мустақил бориб, ушбу анализларни топширишингиз мумкин:
Тўқима трансглутаминазасига қарши IgA —
anti-tTG IgA
.
Умумий иммуноглобулин А —
умумий IgA
.
Агар умумий IgA паст бўлса,
anti-tTG IgG
ёки
DGP-IgG
текширилади.
Агар
anti-tTG IgA
жуда юқори чиқса, иккинчи қон анализида
EMA-IgA
текширилади. Айрим болаларда ташхис биопсиясиз қўйилиши мумкин, бошқа ҳолатларда гастроскопия ва биопсия керак бўлади.
HLA-DQ2/DQ8
мусбат чиқиши целиакия бор дегани эмас — бу фақат мойилликни кўрсатади.
Энг муҳими! Анализ топширишдан олдин глютенни рациондан чиқарманг.
Акс ҳолда целиакия бўлса ҳам натижа нотўғри чиқиши мумкин.
Демак, бола яхши еса ҳам вазн олмаса ёки бўйи ўсмаса, ичи кетмаса ҳам целиакияни ўйлаб кўриш мумкун.
Лекин юқорида келтирилган симптомлар бошқа муаммолар сабабидан хам бўлиши мумкун.

Сизда ёки яқинларингизда
целиакия аниқланганми?

Сперма сифатини қандай яхшилаш мумкин?
Сперматозоидлар соғлом ва ҳаракатчан бўлиши учун уларнинг ривожланишига таъсир қилувчи яширин омилларни бартараф этиш ва керакли моддалар билан таъминлаш зарур.
Сперма сифатини оширишнинг асосий йўналишлари:
1. Муҳим микронутриентлар ва антиоксидантлар
Сперматозоидлар эркин радикаллар (оксидатив стресс) таъсирига жуда таъсирчан. ДНК зарарланмаслиги ва ҳаракатланиш энергияси (митохондриялар иши) учун қуйидагилар зарур:
Цинк ва Селен:
Сперматозоид тузилиши ва шаклини (морфологиясини) ҳимоя қилади.
CoQ10 ва L-карнитин:
Сперматозоидларга ҳаракатланиш учун зарур бўлган энергияни (АТФ) беради.
Омега-3 (DHA) ва Фолат (актив B9):
Сперматозоид қаватининг эгилувчанлиги ва соғлом ДНК синтези учун керак.
Витамин D3:
Уруғдонлардаги репродуктив жараёнларни қўллаб-қувватлайди.
2. Метаболизм ва яллиғланишни назорат қилиш
Инсулинорезистентликни камайтириш:
Қонда шакар ва инсулин миқдори юқори бўлиши уруғдонлардаги тўқималар ишига ва гормонал мувозанатга салбий таъсир кўрсатади.
Ичак ва жигар саломатлиги:
Ичакдаги сурункали яллиғланиш ва жигарнинг токсинларни чиқариш фаолияти сустлиги сперма сифатини пасайтиради.
3. Маиший токсинлардан сақланиш
Пластик идишлардан воз кечиш:
Пластик таркибидаги бисфенол А (BPA) ва фталатлар гормонал тизимни бузади (эстроген хусусиятига эга).
Оғир металлар ва чекиш:
Тамаки тутуни, вейп ва электрон сигаретлар таркибидаги кадмий ва бошқа моддалар ДНК фрагментациясини (узилишларини) кескин оширади.
4. Турмуш тарзи ва тикланиш
Етарли уйқу ва стрессни бошқариш:
Доимий стресс (кортизол) ва уйқусизлик гормонал сигналларни сусайтиради.
Қизиб кетишдан ҳимоя:
Тез-тез иссиқ ванна қабул қилиш, сауна ва қаттиқ сиқиб турадиган ички кийимлар уруғдон ҳароратини ошириб, сперматогенезни секинлаштиради.
Сперматозоидларнинг тўлиқ янгиланиш цикли тахминан
75 кун
(2,5–3 ой) давом этади. Шу сабабли турмуш тарзидаги ва овқатланишдаги ўзгаришларнинг илк натижаси камида 3 ойдан кейин спермограммада акс этади.
Ана энди сабабларини ўқидингиз, айтингчи хозирги эркакларда бу муаммо кўпайиб кетгани бекорга эмас эканми?
Соғлом турмуш тарзи олиб борадиган, кун бўйи харакат қилиб мехнатда юрган, тўғри таомланган, токсинлар билан узлукли алоқа қилмайдиган йигитлар кўпми? Ёки кам?
😉

Тестостерон нормада. Лекин сперма сифати паст. Шундай бўлиши мумкинми?
Ҳа, мумкин.
Кўпчилик эркаклар: «Тестостероним яхши, жинсий хоҳишим бор, эрекцияда муаммо йўқ. Демак, фарзанд кўришда ҳам муаммо бўлмайди», деб ўйлашади.
Лекин
жинсий хоҳиш, эрекция ва фарзанд кўриш қобилияти — алоҳида нарсалар.
Эркакнинг тестостерони нормада бўлса ҳам,
сперматозоидлар сони кам, ҳаракати суст ёки шаклида ўзгаришлар бўлиши мумкин.
Чунки тестостерон таҳлили сперма сифатини кўрсатмайди.
Сперматогенез — сперматозоидларнинг ҳосил бўлиши ва етилиши.
Бу жараён учун тестостерон зарур, лекин унинг ўзи етарли эмас.
Бунда
ФСГ ва ЛГ гормонлари, уруғдонлардаги ҳужайраларнинг соғлом ишлаши
ҳам муҳим. Қондаги тестостерон миқдори эса уруғдон ичидаги бутун жараённи кўрсатиб бермайди.
Шунинг учун «тестостерон яхши бўлса, сперма ҳам яхши» деган хулоса нотўғри. (
reproductivefacts.org
⁠,
asrm.org
⁠)
Хўш, сперма сифатига яна нималар таъсир қилади?
🔹
Варикоцеле
— уруғдон атрофидаги веналар кенгайиши. Айрим эркакларда сперматозоидлар ҳосил бўлиши ва сифатига таъсир қилади.
🔹
Уруғдон касалликлари, айрим инфекциялар ва генетик ўзгаришлар.
Бундай ҳолатларни фақат тестостерон таҳлили билан аниқлаб бўлмайди.
🔹
Чекиш, ортиқча вазн, кўп алкоголь ва уруғдонларнинг тез-тез қаттиқ қизиши.
Булар ҳам репродуктив саломатликка салбий таъсир қилиши мумкин. (
asrm.org
⁠,
integration.asrm.org
⁠,
reproductivefacts.org
⁠,
reproductivefacts.org
⁠)
Яна бир муҳим жиҳати бор:
Ташқаридан тестостерон қабул қилиш сперма сифатини яхшилайди дегани эмас.
Аксинча, у миядан уруғдонларга борадиган гормонал сигналларни сусайтиради. Қонда тестостерон баланд бўлса ҳам,
сперматозоидлар ишлаб чиқарилиши кескин камайиши, ҳатто тўхташи мумкин.
Шунинг учун фарзанд режалаштираётган эркак ўзбошимчалик билан тестостерон ёки анаболик стероид ишлатмаслиги керак. (
asrm.org
⁠)
Текширишни нимадан бошлаш керак?
Сперма сифатини баҳолаш учун асосий таҳлил —
спермограмма.
Унда сперматозоидларнинг сони, ҳаракати ва шакли баҳоланади.
Натижада ўзгариш бўлса, таҳлилни такрорлаш ва уролог-андролог кўриги керак бўлиши мумкин. Бир мартаги натижа билан дарров «бепуштлик» деган хулоса қилинмайди. (
asrm.org
⁠,
asrm.org
⁠)

Мушак катта бўлса, тестостерон ҳам юқори бўладими?
Биласизми, кўпчиликда битта
нотўғри тушунча
бор:
Эркак қанча мушакдор бўлса, тестостерони ҳам шунча юқори бўлади, деб ўйлашади.
Лекин организм бунчалик оддий ишламайди.
💪🏻
Ҳар куни залда оғир темир кўтарадиган эркакнинг ҳам
тестостерони паст бўлиши мумкин.
Ҳа, машқдан кейин тестостерон
вақтинча кўтарилади.
Лекин бу унинг тестостерони доимо баланд бўлади дегани эмас.
Ҳатто аксинча бўлиши ҳам мумкин
🤭
Кун ора ёки ҳар куни қаттиқ машқ қилади,
кам ухлайди, етарли овқатланмайди, дам олмайди…
Организм эса буни «спорт» эмас,
доимий стресс
деб қабул қилади.
Натижада
тестостерон пасайиши мумкин.
Яна бир муҳим томони бор.
Айрим профессионал бодибилдерлар катта мушак учун
анаболик стероидлардан
фойдаланади.
Ташқаридан гормон келганда, организм: «Тестостерон етарли экан», деб
ўз гормонини ишлаб чиқаришни секинлаштиради.
Шунда қизиқ ҳолат пайдо бўлади
🤔
Ташқаридан қарасангиз качок.
Лекин ичкарида
табиий тестостерон ишлаб чиқарилиши пасайган.
Натижада
уруғдонлар кичрайиши, сперма камайиши, бепуштлик, жинсий хоҳиш ва эрекция билан боғлиқ муаммолар
пайдо бўлиши мумкин.
Стероидларнинг зарари фақат тестостерон билан тугамайди.
Улар
қон босимини ошириши, холестерин мувозанатини бузиши, қонни қуюқлаштириши, юрак, жигар ва буйракларга зарар етказиши мумкин.
Кайфиятда кескин ўзгариш, жаҳлдорлик ва тушкунлик
ҳам кузатилиши мумкин.
Биласизми стероид уриб шуғулланадиган эркакларнинг аксар қисми 40–45 ёшга бориб ИНФАРКТ ва бошқа юрак касалликларидан оламдан ўтишади.
Pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Бошқа бир эркак эса умуман залга бормаслиги мумкин.
Лекин у
кўп юради
, уйда ва ишда
жисмонан фаол
, меҳнат қилади,
вақтида ухлайди ва тўйиб тўғри овқатланади.
Унинг тестостерони залда яшайдиган эркакникидан ҳам яхшироқ бўлиши мумкин.
Чунки
тестостеронни фақат гантель билан белгиламайди.
Уйқу қандай?
Стресс доимийми?
Ортиқча ёғ борми?
Оқсил ва фойдали ёғлар етарлими?
Қалқонсимон без ва жигар қандай ишлаяпти?
Организм буларнинг ҳаммасини ҳисобга олади.
Залда шуғулланиш
тестостеронни қўллаб-қувватлайди.
Лекин қанча кўп машқ қилсангиз, тестостерон шунча кўп бўлади дегани эмас.
Машқ организмга сигнал беради.
Тестостерон эса организм
етарли ухлаганда, тўғри овқатланганда ва тикланганда
яхши ишлаб чиқарилади.

Бу холатлар нерв система фаолияти билан боғлиқ бўлади. Шу сабаб ота-оналар тўғри буюруғ беришни билишса, мақсадлигига осон эришишади ва болани нерв системасига ортиқча юклама тушмайди.

БАЬЗИ БОЛАЛАРГА ТЕЗ ҚИЛ ДЕБ БУЮРУҒ БЕРГАНДА, КЎПИНЧА ИНЖИҚЛАНАДИ.
Бу нима билан боғлиқ? Қандай йўл тутиш керак?

✅
Сотиб олиш тавсия этиладиган (биосўрилиш даражаси юқори) шакллар:
1. Цинк
Пиколинат
(Zinc Picolinate)
Инсон организми томонидан энг осон ва максимал даражада сўриладиган шакллардан бири.
Иммунитетни ошириш ва цинк танқислигини тез тўлдириш учун энг мақбул танлов.
2. Цинк
Бисглицинат
/
Хелат
(Zinc Bisglycinate / Chelate)
Цинкнинг аминокислота (глицин) билан бирикмаси. Ошқозон-ичак трактига жуда юмшоқ таъсир қилади, кўнгил айнишини чақирмайди.
Ошқозони нозик, гастрит ёки ичак муаммолари бор инсонлар учун энг хавфсиз вариант.
3. Цинк
Цинтрат
(Zinc Citrate)
Лимон кислотаси билан бирикмаси. Сотилувда кенг тарқалган, нархи ҳамёнбоп ва сўрилиши ҳам анча юқори (60-70%).
Арзон ва сифатли вариант қидираётганлар учун.
4. Цинк
Монометионин
(Zinc Monomethionine / L-OptiZinc)
Патентланган шакл бўлиб, метионин аминокислотаси билан бириктирилган. Узоқ вақт давомида организмда сақланиб туради ва бошқа моддалар (масалан, фитатлар) таъсирида сўрилиши пасайиб кетмайди.
❌
Ичиш тавсия қилинмайдиган формалар (самараси паст ёки ножўя таъсири кўп) шакллар:
1. Цинк
Оксид
(Zinc Oxide)
Сабаби организмда жуда ёмон сўрилади (3-5% атрофида). Одатда энг арзон витаминлар таркибига қўшилади. Мускуллар ёки ички органлар учун фойдаси жуда кам (кўпроқ устга сурталадиган крем ва қуёшдан ҳимоя кремларида фойдали).
2. Цинк
Сульфат
(Zinc Sulfate)
Жуда эскирган шакл. Ошқозон шиллиқ қаватини таъсирлантиради, кучли кўнгил айниши, ошқозонда оғриқ ва қайт қилиш келтириб чиқариши мумкин. Сўрилиш даражаси ҳам паст.
3. Цинк
Карбонат
(Zinc Carbonate)
Эрувчанлиги ва сўрилиши жуда суст бўлган сунъий туз шакли. Инсон организми учун фойдаси деярли йўқ.

Кузда вирус ва бактериялардан яхшилаб ҳимояланиш керак.
Қоидалар
:
1.
Агар
жуда
совуққотган
бўлсангиз (организмдаги цинк камайиб кетади) — зудлик билан цинкнинг "зарбали" дозасини ичинг. Биратўла
50–60
мг ичиш мумкин (бу цинкнинг максимал кунлик меъёри).
2.
Цинкни
ОЛДИНДАН
ичиб
юриш
лозим
: б
у иммунитет учун "оперижение"га, яъни олдиндан ишлайди!
Касал бўлиб бўлгач, шошилинч даволаниш учун эмас, балки организмнинг ҳимоя кучларини шай ҳолатда ушлаб туриш учун керак. Иммун ҳужайралари доимо янгиланиб туради ва уларга олдиндан цинк зарур!
Агар цинк етишмовчилиги бўлса, бактерия ва вирусларга қарши курашадиган иммун ҳужайраларининг сони ва сифати бир неча ҳафтадаёқ тушиб кетади. Шундан сўнг, албатта, бирор-бир инфекцияни юқтириб оласиз.
Шунинг учун цинк ичишнинг энг тўғри вақти — сентябрь ва ноябрь ойларидир.
Иммунитетни 2 кунда "йиғиб" бўлмайди.
Агар организмингизда цинк меъёрида бўлса, ҳатто вирус юқтирганда ҳам жуда енгил ва тез тузалиб кетасиз. Чунки тизим олдиндан тез ва аниқ жавоб қайтаришга тайёр бўлади.
Шунинг учун цинк курсини олдиндан ичинг!
3.
Агар
касал
бўлиб
қолсангиз
,
цинкни
ионофорлар
билан
бирга
ичинг
.
( И
онофорлар
—
бу
цинкни
ҳужайра
ичига
олиб
кирадиган
моддалар
).
Шунинг учун иммунитет аптечкангизда цинкдан ташқари кверцетин ёки яшил чой таркибидаги ЭГКГ
(
эпигаллокатехин
-
галлат
)
бўлиши керак.
Арзонроқ
муқобил
вариант
ҳам
бор
:
Кўпроқ қизил пиёз ейиш. Кверцетин пиёзнинг ташқи қаватларида (пўстлоғига яқин жойида) ва илдизи томонда жуда кўп бўлади. Тўғрисини айтганда, фақат пиёз билан керакли дозани олиш қийин: сизга 500 мг кверцетин керак, бу эса
1,5
кг
қизил
пиёз дегани.
Агар касал бўлиб қолсангиз-у, кверцетин бўлмаса, лекин цинк бўлса - яшил
чой
ичиб
кўринг
(бир пиёла яшил чойда тахминан 40–80 мг ЭГКГ бўлади).
Ионофор сифатида таъсир қилиши учун 200–300 мг керак, бу эса кунига
3–5
пиёла
аччиқроқ
яшил
чой дегани.
Пиёз ейишдан кўра анча осонроқ, розимисиз?
ХУЛОСА
:
Цинкни
зудлик
билан
бошланг ва курсни
2
ой қилинг.
Уйда
"
аптечка
"
бўлсин
:
витамин C, витамин D, томоқ ва бурни ювиш учун кумуш суви, цинк, кверцетин/ЭГКГ, галавит свечаси (агар ОРВИ бўлсангиз).л
П
.
С
.
Ва цинк асосан ҳайвон
маҳсулотларида бўлади:
мол
гўшти — 100 граммида 6,9 мг цинк бор. Лекин бу кунига 435 грамм пишган мол гўшти ейиш керак дегани. Иммунитетни ушлаб туриш учун ким ҳар куни ярим килодан мол гўшти ейишга тайёр? Ҳатто кун ора 0,5 кг мол жигари (100 г жигарда 5,3 мг Zn бор) билан алмаштириб ейилганда ҳам қийин. Лекин хар-хил фойдали таомланиб етарли микроэлементларни олиш мумкун. Лекин рацион нотўғри тузилган бўлса , унда дефицитда бўласиз. Шу сабаб хам хозир кўпчилигимиз бадларга ўтириб қолдик, чунки тўғри ва соғлом овқатланиш нима эканлигини унутиб қўйганмиз.

Танангиз нима деябти?
Бизга обуна бўлинг:
@beautylish_sogliq
🌸