hujayra.uz

Bugun Xalqaro baliqlar katalogi (
Eschmeyer's Catalog of Fishes
) baliqlarning tur soniga oid ma'lumotlar bazasi yangilanganligini
e'lon qildi
. Unga binoan 2026-yilning 10-mart kungi holatiga ko’ra, sayyoramizda
37 553 valid baliq turi
mavjud. Bundan avvalgi yangilanish o‘tgan oy 2-fevral kuni bo‘lgan edi. O‘tgan 36 kun davomida baliqlarning umumiy valid turlar soni
33 turga
ko‘paygan. Umumiy holda 2026-yil boshidan beri qayd etilgan yangi baliq turlari soni esa
51 ta
ni tashkil etdi.
Yuqoridagi rasmda fevral oyi o'rtalarida Xitoyning Guizhoy provinsiyasi Pingtang qishlog'i hududidagi Zangbu va Dagui daryolaridan tavsiflangan karpsimonlar (Cypriniformes) turkumi karplar (Cyprinidae) oilasiga mansub yangi tur -
Hongshuia wangi
tasvirlangan. Yangi baliq turining kashf etilishi haqida batafsil xalqaro
Zoological Studies
jurnalidan o‘qishingiz
mumkin
.
@hujayrauz

Hurmatli aziz opa-singillar!
Sizlarni xalqaro xotin-qizlar kuni bilan chin dildan tabriklayman. Biz erkaklarning hayotimizda borliklaringiz uchun rahmat. Sizlar bilan hayot go‘zal, mazmunli va charog‘on.
Aziz boshingiz har doim omon bo‘lsin!
🌷
🌷
🌷
@hujayrauz

🧬
Ayollar organizmining biologik "superkuchi": X xromosoma sirlari
Ertaga 8-mart — go'zallik va nafosat bayrami! Lekin bugun ayollarning nafaqat ijtimoiy, balki sof biologik, sitologik va genetik jihatdan qanchalik noyob va kuchli ekanliklari haqida gaplashamiz. Barchasining siri ulardagi sehrli X xromosomada yashiringan!
🛡
Ikkinchi X xromosoma — genetik qalqon
Ayollarda jinsiy xromosomalar to'plami XX, erkaklarda esa XY ko'rinishida bo'ladi. X xromosoma Y ga nisbatan ancha yirik va o'zida minglab muhim genlarni tashiydi.
Ayollarda bu xromosomadan ikkita bo'lishi ularga ajoyib ustunlik beradi. Masalan, daltonizm yoki gemofiliya kabi kasalliklar aynan X xromosomadagi mutatsiyalar tufayli yuzaga keladi. Erkaklarda bitta kasal X xromosoma bo'lsa, kasallik albatta yuzaga chiqadi. Ayollarda esa bitta X xromosomada xatolik bo'lsa ham, ikkinchi sog'lom X xromosoma vaziyatni o'z qo'liga oladi va kasallik rivojlanishiga yo'l qo'ymaydi!
🔬
Barr tanachasi
Agar ayollarda ikkita X xromosoma ishlasa, genlar mahsuloti erkaklarnikidan ikki barobar ko'payib ketmaydimi? Tabiat buni ham ajoyib tarzda hal qilgan va bu jarayon
X-xromosoma inaktivatsiyasi
deb ataladi.
Embrional rivojlanishning ilk bosqichlaridayoq, ayol organizmining har bir hujayrasidagi ikkita X xromosomadan bittasi "uxlash rejimiga" o'tadi. U buralib, zichlashib, yadro chekkasiga surib qo'yiladi. Sitologiyada bu zichlashgan tuzilma uni kashf etgan olim sharafiga
Barr tanachasi
deb ataladi.
🐈
Uch rangli mushuklar — tirik misol!
Bu jarayonning eng chiroyli isbotini uch rangli (qora, oq, mallarang) mushuklarda ko'rishimiz mumkin. Mushuklar yungining rangini belgilovchi genlar X xromosomada joylashgan. Hujayralarda qaysi X xromosoma (qora ranglisimi yoki mallasi) inaktivatsiyaga uchrashiga qarab, mushuk terisida o'ziga xos dog'lar hosil bo'ladi. Shuning uchun tabiatda uch rangli mushuklarning deyarli barchasi urg'ochi bo'ladi!
🌸
Barcha ayol-qizlarimizni, bo'lajak va jonkuyar onalarni, shuningdek, ilm-fan yo'lidagi olimalarimizni kirib kelayotgan bayram bilan tabriklayman!
@hujayrauz

Qaldirg'ochlarda filopatriya (o'z tug'ilgan joyiga sodiqlik) juda kuchli rivojlangan. Bizning o'lkalarimizda ko'paygan qaldirg'ochlar kuzda issiq o'lkalarga (Afrika yoki janubiy Osiyo hududlari) qishlash uchun uchib ketadi. U yerda qaldirg'ochlar uyalamaydi, faqatgina oziqlanadi, tullaydi va tunda gala bo'lib daraxtlarda uxlashadi.
Ortga qaytishda asosan dunyo tomonlari, Yerning geomagnit maydoni, quyosh va yulduzlarga qarab yo'l oladi. Manzilga yuz kilometr qolganda esa yo'l topishda asosan vizual xotiraga suyanadi. Qaldirg'ochlarda gipokamp kuchli rivojlangan bo'lib, avvalgi uyalagan joyini juda mohirlik bilan topib boradi.
Yaqin kunlarda o'lkamizga yana qaldirg'ochlar qaytadi.
@hujayrauz

Mutloq rekordchi
Ugorsimonlar (Anguilligormes) turkumi vakili hisoblangan
chuqur dengiz o‘rdagi
(
Nemichthys scolopaceus
) nomini olgan ugor balig‘i umurtqalar soni bo‘yicha hozirgacha maʼlum barcha umurtqalilar ichida eng peshqadami hisoblanadi. Uning umurtqalari soni
750 tani
tashkil qiladi.
Ularning yana bir qiziq xususiyati erkaklarining nikoh mavsumi vaqtida tumshuqlari qisqaradi va tishlari tushib ketadi. Bor kuchini o'zidan nasl qoldirishga qaratadi va ko'payish mavsumidan so'ng halok bo'ladi.
@hujayrauz

3-mart Xalqaro yovvoyi tabiat kuni
BMT Bosh assambleyasining 2013-yil 20-dekabrdagi rezolutsiyasiga ko'ra, har yili 3-martni "Xalqaro yovvoyi tabiat kuni" sifatida nishonlash belgilangan.
Nega aynan 3-mart?
Yo'qolib ketish xavfi ostida bo'lgan yovvoyi hayvon va o'simlik turlarining xalqaro savdosi to'g'risida Konvensiya (Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora - CITES) aynan 1973-yil 3-mart kuni qabul qilingan. Mana shu konvensiya qabul qilinganligining 40 yilligi munosabati bilan bo'lgan tadbirda aynan 3-mart kuni "Xalqaro yovviyi tabiat kuni" sifatida belgilandi.
Konvensiya ro'yxatiga kitirilgan hayvon va o'simliklarni biror davlat chegarasidan yashirincha olib o'tish, ularni noqonuniy ravishda sotish yoki sotib olish jinoyat hisoblanadi. Konvensiyaning 3 ta ilovasi bo'lib, unga 38 700 dan ortiq (5950 hayvon, 32800 o'simlik) tur kiritilgan. O'zbekiston ham bu konvensiyani ratifikatsiya qilgan.
@hujayrauz

Mamlakatimiz ixtiofaunasi yana bir turga boyidi.
O'zbekiston suv havzalaridan, aniqrog'i Amudaryoning quyi oqimidan asl yalangbaliqlar (Cobitidae) oilasiga mansub
Misgurnus anguillicaudatus
turi qayd etildi.
Mazkur turni ilk marotaba 2022-yilda xorazmlik do'stimiz, yosh koleopterolog Dr. Norbek Bekchanov tutib menga yuborgan edi. Dastlab bu tur bizga biror joydan adashib kelib qolgandir deb o'yladik. Oradan bir yil o'tib mazkur tur yana qayd etildi. Tutilgan namunalar orasida yirik voyaga yetgan baliqlar bilan birga kichik namunalar ham bor edi. Bu ushbu turning bizning suvlarda yashab nasl berayotganidan dalolat beradi. Bizning dastlabki gipotezamizga ko'ra,
M. anguillicaudatus
quyi Amudaryoga Turkmanistonning Qoraqum kanalidan o'tib kelib qolgan bo'lishi mumkin. Shunday qilib ixtiofaunamiz yana bir turga boyidi.
Ushbu turning maqomi integrativ taksonomik (morfologik va molekulyar-genetik) usullar asosida tekshirilgan bo'lib, tadqiqot natijasi xalqaro
Acta Zoologica Bulgarica
jurnalida
nashr etildi
.
Mazkur tadqiqotni amalga oshirishimda menga yaqindan yordam bergan qadrdonlarim Norbek Bekchanov, Akbarjon Rozimov, Murodjon Raxmonov va Amael Borzee larga o'zimning samimiy minnatdorchiligimni bildirib qolaman.
@hujayrauz