Ислом молияси | Islom moliyasi
#қисқа_савол_жавоблар
КАРТАГА НОМАЪЛУМ КИШИДАН ПУЛ ТУШИШИ
САВОЛ: Менинг картамга номаълум одамдан пул тушди, карта номаълум, исм фамилияси йўқ. Банк ходимига боғландим, кимдан тушганини топиб беролмади.
Шу пулни нима қилсам бўлади, пулни кимга ёки қаерга топширсам бўлади?
ЖАВОБ:
Бисмиллаҳир роҳманир роҳим. Мазкур пулни эгаси излаб келмайди, деган гумон ғолиб бўлгунча кутилади. Эгаси чиқиб қолса, берилади. Агар эгаси чиқмаса, ушбу пулни эгасининг номидан садақа қилиб юборилади.
Ўрни келганда айтиш жоизки, ҳозирда кибержиноятчилар ўзгалардан ўғирлаган пулларини бегона одамларнинг пластик картасига тушириб, кейин телефон орқали боғланиб, бошқа картага туширишни илтимос қилишмоқда. Кўп ҳолларда бу пулларга қўшиб уларнинг ҳам пулларини ечиб олишмоқда. Шундай ҳолатларга дуч келинса, мутасадди идораларга мурожаат қилиш керак бўлади. Валлоҳу аълам.
Манба
: Ўзбекистон мусулмонлари идораси Фатво маркази
@IslomMoliyasi
Миннат масаласида Имом Шофеъий шундай деган эканлар:
«
Одамларга оғирлигинг тушмасин, токи сенга миннат қилишмасин. Ўзингнинг улушингни ихтиёр қилиб сабр эт, зеро сабр жаннатдир. Бировларнинг миннати қалбга тишлагандан кўра қаттиқроқ таъсир қилади
».
Юқорида келтирилган Бақара сурасининг 262 оятидан садақа қиладиган, инсонларга яхшилик қиладиган, Аллоҳ розилиги учун мол-дунё сарф қиладиган ва кетидан миннат қилмайдиганларга хавф ҳам йўқ эканлигини ва улар хафа ҳам бўлмас эканликларини биламиз.
Имом Шофеъий роҳматуллоҳи алайҳни насиҳатларидан эса Аллоҳ берган улуш - ризқни ихтиёр этиш, бошқалардан кутиб яшамасдан иффатли ва сабрли бўлиш одамлар миннатини эшитмаслик гарови эканлигини англаб олсак бўлади.
Умуман олганда эса миннат қилмайдиган берувчи - устун қўл бўлган яхши ва шунга интилиш керак. Бунга эришиш учун эса сабабини қилиш, яъни шу қўйилган мақсадга дуо ва интизом билан ҳаракат қилиш керак холос.
Валлоҳу аълам.
@IslomMoliyasi
#мақола
Ислом молияси асосида стартапларни молиялаштириш: замонавий ёндашувлар ва халқаро тажриба
(2 қисм)
Халқаро амалий тажрибалар
1. Ethis (Малайзия)
2014 йилда ташкил этилган, дунёдаги биринчи шариатга мувофиқ краудфандинг платформаларидан бири. Мушорака ва Вакала шартномалари асосида инвесторлар маблағини уй-жой қурилиши, ижтимоий инфратузилма ва инновацион лойиҳаларга йўналтиради.
2. Kapital Boost (Сингапур)
Шариатга мувофиқ FinTech платформаси бўлиб, кичик-ўрта бизнесни қисқа муддатли айланма маблағ билан таъминлайди; Муробаҳа ва Вакала шартномаларидан фойдаланади.
3. Sedania Innovator (Малайзия)
Ҳалол таъминот занжири, рақамли тўловлар ва ислом молиявий технологиялари бўйича ечимлар ишлаб чиқарувчи етакчи ислом FinTech компанияси.
4. Wahed Ventures
Шариат тамойиллари асосида технологик стартапларга инвестиция киритувчи венчур модель; сармоя киритишдан олдин шариатга мувофиқлик ва бизнес моделини баҳолайди.
Хулоса
AAOIFI, IFSB ва IsDB тадқиқотлари ҳамда Ethis, Kapital Boost, Sedania Innovator ва Wahed Ventures тажрибалари ислом молияси стартапларни молиялаштиришнинг муҳим механизмига айланиб бораётганини кўрсатади. Келгусида блокчейн, сунъий интеллект ва RWA токенизацияси бу механизмлар самарадорлигини янада оширади. Ўзбекистонда ҳам ислом венчур капитал фондлари, шариатга мувофиқ краудфандинг платформалари ва рақамли сукук лойиҳаларини йўлга қўйиш инновацион иқтисодиёт ва инвестиция фаоллигини ошириши мумкин.
Фойдаланилган манбалар:
1. Islamic Financial Services Board (IFSB). Islamic Financial Services Industry Stability Report 2026. Kuala Lumpur: IFSB, 2026.
2. Islamic Development Bank Institute (IsDB Institute). Islamic Finance and Innovation. Jeddah.
3. World Bank Group & Islamic Development Bank. Global Report on Islamic Finance. Washington D.C.
4. Ethis Group. Annual Reports and Official Publications. Malaysia.
5. Kapital Boost Pte Ltd. Official Platform and Investment Reports. Singapore.
6. Sedania Innovator Berhad. Annual Report 2025. Malaysia.
7. Wahed Ventures. Investment Framework and Venture Portfolio.
8. IFN (Islamic Finance News). IFN Annual Guide 2026. REDmoney Group.
9. Refinitiv Islamic Finance Development Report 2024. London: LSEG.
Тадқиқотчи Дилдора Эгамберидиева тайёрлади
@IslomMoliyasi
#мақола
Ислом молияси асосида стартапларни молиялаштириш: замонавий ёндашувлар ва халқаро тажриба
(1 қисм)
Ислом молияси бугунги кунда реал иқтисодиёт билан бир қаторда инновацион стартапларни молиялаштиришда ҳам фаол қўлланилмоқда. Қуйида стартаплар учун қулай бўлган асосий шариатга мувофиқ молиявий воситалар кўриб чиқилади.
1. Мушорака — шериклик асосида молиялаштириш
Стартаплар учун энг мос моделлардан бири, чунки келажакдаги даромадни аниқ башорат қилиш қийин. Анъанавий кредитдан фарқли ўлароқ, мушоракада инвестор ҳам бизнес таваккалчилигини ўз зиммасига олади ва лойиҳа натижасидан бевосита манфаатдор бўлади.
2. Мудораба — капитал ва бошқарув шериклиги
Инвестор фақат капитал билан таъминлайди, кундалик бошқарувда иштирок этмайди. Стартап ташаббускори эса жамоа шакллантириш, маҳсулот ишлаб чиқиш, маркетинг ва сотувга масъул бўлади.
3. Ижара — активлардан фойдаланиш имконияти
Дастлабки босқичда қимматбаҳо ускуналарни сотиб олиш ўрнига вақтинча фойдаланиш имконини беради: молия муассасаси активни харид қилиб, стартапга маълум муддатга ижарага беради, стартап эса ижара тўловларини амалга оширади.
4. Истисна — инновацион маҳсулот яратишни молиялаштириш
Технология ва саноат стартаплари учун қулай. Молия муассасаси Истисна шартномаси орқали ишлаб чиқариш харажатларини молиялаштиради, стартап эса тайёр маҳсулотни келишилган муддатда буюртмачига топширади.
5. Сукук — капитал бозоридан маблағ жалб қилиш
Стартап барқарор бизнес модел шаклига эришиб, кенгайиш босқичига ўтганда йирик инвестиция жалб қилиш учун Сукук муҳим восита ҳисобланади. Қайта тикланувчи энергия лойиҳалари учун Green Sukuk, ижтимоий ташаббуслар учун Social Sukuk каби турлари жаҳонда кенг тарқалмоқда.
6. Ислом венчур капитали
Анъанавий венчур капиталнинг иқтисодий моҳиятини сақлаган ҳолда, фоизли қарз ва ҳосилавий молия воситалари ўрнига Мушорака, Мудораба ёки Вакала каби шариатга мувофиқ шартномалардан фойдаланади. Асосий хусусиятлари:
• стартап фаолияти шариат талабларига мослиги текширилади (Shari'ah Screening);
• фойда ва хатар инвестор билан тадбиркор ўртасида тақсимланади;
• инвестициялар реал иқтисодий фаолият билан таъминланади;
• фоизли қарз воситалари қўлланилмайди.
Бу ёндашув молиявий ресурслардан ташқари стратегик бошқарув, менторлик ва халқаро ҳамкорлик имкониятларини ҳам беради.
7. Ислом краудфандинги
Краудфандинг платформалари орқали кўплаб инвесторлар кичик маблағларни бирлаштириб стартапларга сармоя киритади; даромад фоиз эмас, фойдадан улуш кўринишида шаклланади. Асосан Мушорака, Мудораба ва Вакала шартномалари асосида амалга оширилиб, кичик-ўрта корхоналарнинг молиялаштириш имкониятларини кенгайтиради.
8. Рақамли технологиялар ва токенизация
Реал активларни токенизация қилиш (RWA) — актив ёки инвестиция улушини блокчейн асосида рақамли токенга айлантириш. Бу:
• инвестицияларни кичик улушларга бўлиш имконини беради;
• халқаро инвесторлар учун бозорни очади;
• транзакция шаффофлигини оширади;
• смарт-контрактлар орқали фойда тақсимотини автоматлаштиради;
• улушлар ликвидлигини оширади.
Шариатга мослик учун токен ортида ҳақиқий актив бўлиши, спекулятив савдога йўл қўйилмаслиги ва Шариат кенгаши назорати талаб этилади. Шу боис "рақамли сукук" (Digital Sukuk) ислом молияси ва блокчейн кесишган истиқболли йўналиш сифатида баҳоланмоқда.
Ислом тараққиёт банки институти (IsDBI) тадқиқотларига кўра, Мушорака ва Мудораба каби фойда-зарар тақсимотига асосланган шериклик механизмлари инновацион корхоналар учун анъанавий фоизли кредитга нисбатан барқарорроқ ҳисобланади.
(давоми бор)
📰
Ислом молияси дайжести | 2026 йил 25 июль
📌
AAOIFI рақамли ислом банклари учун янги бошқарув меъёрларини ишлаб чиқмоқда
AAOIFI Бошқарув ва этика кенгаши рақамли ислом банклари (Digital Islamic Banks) ҳамда анъанавий молия муассасаларини ислом молиясига трансформация қилиш бўйича икки янги бошқарув меъёри лойиҳасини принципиал жиҳатдан маъқуллади. Янги меъёрлар рақамли банкларда шариат бошқаруви, корпоратив бошқарув ва хатарларни бошқариш тизимини такомиллаштиришга қаратилган.
🔗
Манба:
AAOIFI расмий хабари
📌
Такафул соҳасида халқаро меъёрларни жорий этишга чақириқ
Халқаро Ислом Фиқҳи Академияси, Ислом Банклари ва Молия Институтлари Бош Кенгаши (CIBAFI) ва такафул ташкилотлари иштирокида ўтказилган халқаро семинарда такафул соҳасини ривожлантириш бўйича муҳим тавсиялар қабул қилинди. Унда миллий қонунчиликни Ислом Молиявий Хизматлар Кенгаши (IFSB) ва AAOIFI стандартлари билан уйғунлаштириш, шариат бошқарувини кучайтириш, рақамли трансформация ва сунъий тафаккурдан фойдаланиш ҳамда ретакафулни ривожлантириш зарурлиги таъкидланди.
🔗
Манба:
International Islamic Fiqh Academy
📌
Ўзбекистон халқаро ислом молияси ҳамкорлигини кенгайтирмоқда
Ўзбекистоннинг Истиқболли лойиҳалар миллий агентлиги (NAPP) Тошкент шаҳрида бўлиб ўтган
V МДҲ Ислом банки ва молия форуми
да иштирок этди. Форумда сукук бозорини ривожлантириш, ислом финтехи, барқарор молия ва Марказий Осиёда ислом молияси инфратузилмасини кенгайтириш масалалари муҳокама қилинди.
🔗
Манба:
NAPP расмий хабари
@IslomMoliyasi
Ҳақиқий жавобни кўриш учун чироқча (лампочка) расмини албатта босиш керак.
📚
Ислом молияси луғати
Хияр (Khiyār) – الخيار
📖
AAOIFI таърифи:
AAOIFIнинг
Shariah Standard No. 8: Murabahah to the Purchase Orderer
ҳамда
Shariah Standard No. 40: Tawarruq
стандартларида
Хияр (Khiyār)
қуйидагича таърифланади:
"Khiyār is the right of either or both contracting parties to affirm or rescind the contract within a specified period or upon the occurrence of a stipulated reason recognized by Shariah."
Ўзбекча таржимаси:
Хияр
— бу шартнома тарафларидан бири ёки ҳар иккисига
шартномани маълум муддат ичида ёки шариат тан олган муайян сабаб юзага келганда тасдиқлаш ёки бекор қилиш ҳуқуқини берувчи ихтиёр
дир.
📌
Оддий тушунтириш
Хияр — сотувчи ёки харидорга тузилган битимни дарҳол қатъий деб ҳисобламасдан, маълум вақт давомида уни давом эттириш ёки бекор қилиш имконини берувчи шариат ҳуқуқидир.
Бу ҳуқуқ тарафларни алданиш, шошилиб қарор қабул қилиш ёки маҳсулотдаги нуқсон аниқланиши каби ҳолатларда ҳимоя қилади.
📖
Хиярнинг машҳур турлари
🔹
Хияр аш-шарт (خيار الشرط)
– шартнома тузилганда белгиланган муддат давомида битимни бекор қилиш ҳуқуқи.
🔹
Хияр ал-айб (خيار العيب)
– маҳсулотда яширин нуқсон аниқланганда шартномани бекор қилиш ҳуқуқи.
🔹
Хияр ар-руъя (خيار الرؤية)
– маҳсулотни аввал кўрмаган харидор уни кўргач қабул қилиш ёки рад этиш ҳуқуқига эга бўлади.
М
исол
Келишув бўйича мижозга маҳсулот етказилгандан кейин, агар шартномада
Хияр аш-шарт
назарда тутилган бўлса, мижоз белгиланган муддат ичида маҳсулотни қабул қилиш ёки шартномани бекор қилиш ҳуқуқига эга бўлиши мумкин.
Шариатдаги аҳамияти
Хияр:
✔️
томонларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилади;
✔️
адолатли савдони таъминлайди;
✔️
ғарар (ноаниқлик) ва низоларни камайтиради;
✔️
тарафларга онгли қарор қабул қилиш имконини беради.
📚
Манба:
AAOIFI, Shariah Standard No. 8: Murabahah to the Purchase Orderer
(Definitions).
AAOIFI, Shariah Standard No. 40: Tawarruq
(Definitions).
Majallah al-Ahkam al-'Adliyyah
, моддалар 300–399 (Khiyār бўлими).
@IslomMoliyasi
❓
Сиз исломий банкчилик бўйича янги малака талабларига тайёрмисиз?
Марказий банкнинг
янги қарорида
исломий молия кенгаши аъзолари ҳамда исломий банк фаолиятига масъул бўлган раҳбар ходимларига нисбатан белгиланган
янги малака талаблари
қаторида
AAOIFIнинг CPSS, CSAA, CIPA, CPAAGE ёки CSE
сертификатларининг ўрни алоҳида белгилаб қўйилди.
Шу боис ҳам, банк ходимлари ва исломий молия мутахассисларининг соҳада ихтисослашишлари учун биринчи муҳим қадам бўлган
CPSS сертификатига тайёргарлик бугун ҳар қачонгидан ҳам долзарб аҳамият касб этмоқда.
CPSS (Certificate of Proficiency in Shari'ah Standards)
— AAOIFI томонидан ишлаб чиқилган 61 та Шариат стандарти бўйича профессионал билимни тасдиқловчи халқаро сертификат.
❗️
Mezon Ta'lim эса айнан
AAOIFI CPSS халқаро сертификатига тайёрлов курсини
соҳада ноёб амалий тажрибага эга ва халқаро эътирофга сазовор экспертлар бошчилигида ўзбек тилида тақдим этмоқда!
🚀
Бош тренер — Хондамир Нусратхўжаев
🔹
AAOIFI Молия Кенгаши аъзоси (2016–2023);
🔹
AAOIFI молиявий ҳисоб стандартлари ҳаммуаллифи;
🔹
AAOIFI CSAA ва CIPA халқаро сертификатлари соҳиби;
🔹
Ислом молияси соҳасида 13 йилдан ортиқ, анъанавий молия соҳасида эса 15 йилдан зиёд тажриба;
🔹
Марказий банклар, тижорат банклари ва молия институтлари учун халқаро даражада тренинглар ўтказиб келаётган мутахассис.
➡️
Батафсил маълумот ва рўйхатдан ўтиш учун:
https://mezon-talim.uz/uz
@mezontalim_admin
@MezonTalim