Mirkonomika
АҚШ ва Исроилнинг Эронга ҳужумлари бошлангандан буён аксарият валюталар долларга нисбатан сезиларли қадрсизланди
Танлаб олинган
39 та
валютадан (белгиланадиган валюталар билан бирга)
5 таси
долларга нисбатан мустаҳкамланган бўлса,
29 та
валюта долларга нисбатан қадрсизланган. Эътиборли жиҳати бу даврда
тенге
долларга нисбатан
1,2 фоизга
мустаҳкамланган.
Сўм эса деярли ўзгаришсиз қолган
(бироз мустаҳкамланган).
Шунингдек, асосий савдо ҳамкорларимиз валюталаридан
рубль 2,1 фоизга
,
юань 0,3 фоизга
, асосий валюталардан
евро 1,4 фоизга
,
иена 1,2 фоизга
,
франк 0,5 фоизга
,
фунт эса 0,2 фоизга
қадрини йўқотган.
Лекин таъкидлаш керакки, долларнинг аксарият валюталарга нисбатан мустаҳкамланишининг асосий қисми
ўтган ҳафтада
содир бўлган. Жорий ҳафтада эса тренд тескари томонга ўзгарган. Жумладан жорий ҳафтада танлаб олинган валюталардан
27 таси
долларга нисбатан мустаҳкамланган ҳамда фақат учта валютанинг қадрсизланиши кузатилган. Бу тренд сўм билан ҳам кузатилмоқда. Хусусан жорий ҳафтада сўм долларга нисбатан
0,5 фоизга
мустаҳкамланишга улгурди. Долларнинг жорий ҳафтадаги пасайиши
Трампнинг уруш тез тугаши бўйича баёноти
, баъзи валюталарда олдинги ҳафтадаги юқори база ҳисобига курснинг
нормаллашаётганлиги
ҳамда АҚШ
меҳнат бозоридаги “совиш”
билан изоҳланиши мумкин.
@Mirkonomika
Уруш сўмга қандай таъсир қилади?
Уруш фонида ноаниқликларнинг ортиши АҚШ долларига бўлган талабни оширди ва доллар бошқа валюталарга нисбатан мустаҳкамланишни бошлади (урушдан буён
1,5 фоиз
атрофида). Яъни доллар инвесторлар учун хавфсиз бошпана вазифасини бажармоқда. Шунингдек, долларнинг бошқа йирик валюталарга нисбатан мустаҳкамланишига АҚШнинг
энергия мустақиллиги
ҳам таъсир ўтказмоқда.
Валижон ака
, урушнинг узоқроқ давом этиши Ўзбекистонда ҳам долларнинг
яхшигина мустаҳкамланишига
олиб келади деган хулоса берибди.
Лекин мен бу фикрга унчалик қўшилмаган бўлардим.
Уруш бошлангандан буён сўм долларга нисбатан
0,5 фоизга
қадрсизланди. Хўш урушнинг давом этиши бу тренднинг давом этишига олиб келади ҳамда сўм
қисқа муддатда сезиларли қадрсизланадими
?
Мамлакатимиз энергия товарларининг нет-импотёри ҳисобланади. Хусусан,
2025 йилда 4 млрд
долларлик энергия товарлари импорт қилинган. Таққослаш учун экспорт
1,5 млрд
доллар
холос
. Яъни нефть нархи ошиши фонида энергия маҳсулотларини импорт қилиш учун хорижий валютага талаб ошади. Бу эса ўз навбатида
сўмнинг қадрини пасайтирувчи
омил бўлиб хизмат қилади.
Шунингдек, таклиф занжиридаги узилишлар ва энергия нархининг ортиши
инфляцион босимларни
ошириши ҳамда
кутилмаларни ёмонлаштириши
мумкин. Натижада, сўмга бўлган ишонч пасаяди ҳамда хорижий валютада жамғариш ортади. Бу эса сўм курсига салбий таъсир қилади (бу омилнинг таъсири ҳозирча уқадар
юқори эмас менимча
)
Лекин бошқа томондан сўмни қўллаб қувватлаши мумкин бўлган бир қанча омиллар мавжуд. Хусусан:
Биринчидан,
ноаниқликлар олтин нархини оширади. Ҳозирча уруш бошлангандан буён олтин нархининг сезиларли сакраши кузатилмади (
27 февралга нисбатан 2 фоиз
атрофида паст шаклланмоқда). Лекин урушнинг узоқроқ давом этиши олтинга бўлган талабни оширади. Бу эса ўз навбатида олтин нархининг кутилмаларга нисбатан юқори шаклланишига олиб келиши мумкин. Мамлакатимиз
2025 йилда 10 млрд
долларлик олтин экспорт қилган. Олтин нархининг ошиши эса экспорт тушумларини оширади ва
миллий валютани қўллаб-қувватлайди.
Иккинчидан, нефть нархининг ошиши асосий ҳамкорларимиздан
Россия ҳамда Қозоғистонда
мақбул шарт-шароитлар яратади. Бу эса ўз навбатида асосий меҳнат бозоримиз ҳамда асосий экспорт бозоримизда
ялпи талабнинг
ошиши ҳамда
валюта курсининг мустаҳкамланишига
олиб келади. Натижада, бу йўналишда
экспорт
ҳамда
пул ўтказмалари ўсишининг тезлашиши
кузатилиши мумкин.
Бу ички бозорда валюта таклифини оширади.
Учинчидан, Яқин Шарқдаги кескинликлар кўплаб ватандошларимиз учун саёҳат режаларининг (шу жумладан ҳаж сафарлари) орқага сурилишига олиб келади. Бу эса хорижий валютага бўлган
талабни пасайтиради
.
Бундан ташқари, сўм тўлиқ эркин сузувчи валюта эмас. Захиралар эса тарихий максимум кўрсаткичларни намоён қилмоқда (1 март ҳолатига
77,1 млрд
доллар
). Яъни сўмга қандайдир қисқа муддатли босимлар кузатилганда Марказий банк сўмни ҳимоя қилиш учун етарли ресурсга эга.
Лекин менимча интервенциясиз ҳам урушнинг сўмга таъсири кескин негатив эмас. Яъни интервенциясиз ҳам ҳозирги вазиятда сўмнинг кескин пасайиши бўйича кутилмалар мавжуд эмас.
Шу нуқтаи назардан ҳозирги урушнинг валюта бозорига таъсирини тўлиқ салбий деб баҳолаш унчалик тўғри эмас. Валюта курсининг пасайтирувчи омиллар билан бирга уни қўллаб қувватловчи бир қанча омиллар мавжуд. Яъни урушнинг узоқроқ давом этиши катта эҳтимол билан сўмнинг яхшигина қадрсизланишига олиб келмайди.
@Mirkonomika
Украинадаги урушни молиялаштириш йилдан-йилга қийинлашиб бораётган Россия, нефть нархи ўсишини кўриб:
Импорти Эрон транзитига боғлиқ ишлаб чиқарувчилар нархларини оширишни бошлабди.
Яқин шарқдаги можаролар фонида нефть нархи
100 долларлик
чегарани кесиб ўтди. Шунингдек ҳужумлар бошлангандан буён нефть нархи
51 фоизга
ошди.
Минтақанинг энергетика таъминоти ва дунё иқтисодиётидаги аҳамиятини тасаввур қилиш учун нефть нархи ўзгаришини Россиянинг Украинага бостириб кирган даври билан таққослаш мумкин. Хусусан Россия-Украина урушининг мос даврида нефть нарх
22 фоизга
ўсган эди.
Яъни бу уруш узоқроқ давом этишининг дунё иқтисодиётига таъсири Россия-Украина урушиникидан сезиларли катта бўлади.
@Mirkonomika
Қозоғистон Марказий банки асосий ставкани 18 фоиз даражада ўзгаришсиз
қолдирди
Марказий банк қарори инфляция даражаси олдинги ойга нисбатан секинлашганлигига
(12,2 фоиздан 11,7 фоизгача
) қарамасдан нисбатан юқорилигича қолаётганлиги шунингдек, инфляцион кутилмалар юқори (
13,7 фоиз
) ва волатиллиги билан изоҳланган.
Шунингдек, ҳозирги мажорлар фонида нефть нархининг олдинги прогнозлардан юқори шаклланиши кутилмоқда (ўртача
66 доллар
). Иқтисодий ўсиш эса
3,5-4,5 фоиз
оралиғида шакланиши прогноз қилинмоқда. Бундан ташқари инфляция даражаси йил сўнгида
9,5-11,5 фоиз
коридорда шаклланади. Инфляция бўйича янги прогнозлар олдинги прогнозларга нисбатан бироз
пасайтирилган
.
Марказий банк 2027–2028 йилларда режалаштирилган бюджет консолидациясининг амалда бажарилиши, ҳамда квазифискал рағбатлантиришнинг кўлами ва параметрларига алоҳида эътибор қаратиш зарурлигини алоҳида таъкидлаган
. Шунингдек, Миллий Жамғармадан трансфертлар камайтирилмаслиги ва бюджет тақчиллигининг давом этиши, квазифискал рағбатлантиришларнинг кенгайиши таргетлаш сиёсатининг самарадорлигини пасайтириши эътироф этилган (дис-инфляциянинг кучсизланиши) .
Жорий тренд сақланиб қолган тақдирда, йилнинг иккинчи ярмида асосий ставка пасайтирилиши мумкинлиги қўшимча қилинган.
@Mirkonomika
Нега олтин экспорт қилинмаяпти?
Ўзбекистон
4 ойдан
буён олтин экспорт қилмаяпти, сўнгги марта с
ентябрь ойида 1,5 млрд
долларлик олтин экспорти амалга оширилган эди. Таъкидлаш керакки, мазкур даврда ойлик ўртача нархларнинг
доимий ўсиши кузатилган
. Хусусан, ойлик ўртача нарх сентябрь ойидаги
3 700 доллардан 2026 йил январида 4 700 долларга
етган.
Юқоридаги графикдан кўриш мумкинки, Одатда нарх ўсган ойларда олтин экспорти амалга оширилади. Ҳамда
нархнинг нисбатан юқори ўсиши нисбатан юқори ойлик экспорт қилинишига олиб келади.
Шунингдек, нарх пасайган ойларда экспортни тўхтатиб туриш одатий ҳол. Жумладан
2016 йилдан
кейинги даврда
58 ойда
(жами ойларнинг
48 фоизи
) олтин экспорти амалга оширилмаган бўлса, шундан
35 таси
олтин нархи пасайган ойларга тўғри келади.
Бундан ташқари, баъзи ойлар олтин экспорти амалга оширилмайдиган ой ҳисобланади (одатда). Масалан, олтин нархи ўсган лекин олтин экспорт қилинмаган қолган
23 ойнинг 26 фоизи январь
ойига тўғри келади.
Яъни январь ойида одатда экспорт амалга оширилмайди.
2025 йилнинг сўнгги уч ойида экспортнинг тўхтаганлиги
йиллик режанинг бажариб бўлинганлиги
билан изоҳланиши мумкин.
Январда эса одатга кўра экспорт амалга оширилмаган ёки ноаниқликларнинг ортиши фонида олтин нархи ўсиши бўйича кутилмаларнинг яхшиланиши ҳам қисқа муддатда олтин экспортини тўхтатиб туришга сабаб бўлган бўлиши мумкин.
@Mirkonomika
Йилликка тенглаштирилган муқобил кўрсаткичлар
Февраль ойида
1 ойлик
йилликка тенглаштирилган инфляция
7,4 фоизни
ташкил этиб олдинги ойга нисбатан
1,3 фоиз
бандга секинлашган.
Яъни агар нархлар ўсиш суръати февраль ойидаги даражада сақланиб қолса, кейинги йил йиллик инфляция 7,4 фоизни ташкил этади
. Мева-сабзавотлар таъсирисиз 1 ойлик йилликка тенглаштирилган инфляция эса
6,2 фоизни
ташкил этган (олдин ойдан
1,2 фоиз
банд паст). Лекин 1 ойлик кўрсаткичда шовқинлар кўплиги сабабли ҳақиқий ҳолатни бироз ошириб ёки пасайтириб кўрсатиши мумкин.
3 ва 6 ойлик йилликка тенглаштирилган умумий инфляция эса мос равишда
9,1 фоиз
ҳамда
8,3 фоизни
ташкил этган. Лекин умумий кўрсаткич мавсумийликнинг ўзгаришига жудаям сезувчан. Мавсумий таъсирлар камайтирилган мева-сабзавотлар таъсирисиз 3 ойлик йилликка тенглаштирилган инфляция
6,2 фоиз
, 6 ойлик кўрсаткич эса
5,7 фоиз
даражада шаклланмоқда.
Таъкидлаш керакки, бир ойлик кўрсаткич олдинги ойга нисбатан бироз пасайган бўлса-да, мева-сабзавотлар таъсирисиз 3 ҳамда 6 ойлик кўрсаткичлар январь ойига нисбатан тезлашиши кузатилган. Бу эса инфляцияни оширувчи омиллар сақланиб қолаётганлигини кўрсатади.
Лекин барибир, агар 6 ойлик мева-сабзавотларсиз кўрсаткичга ишонадиган бўлсак, келаси йил бошида инфляция Марказий банкнинг ўрта муддатли таргет даражасига жуда ҳам яқин келади. Бошқа томондан,
яқин шарқдаги кескинлик инфляция бўйича вазиятни буткул ўзгартириб юбориши мумкин.
@Mirkonomika
Йиллик ҳиосбода
қовоқ нархи
энг юқори пасайган товар бўлган. Шунингдек, бир қанча мавсумий ҳарактерга эга озиқ-овқатлар нархида сезиларли пасайиш кузатилган.
Нархи юқори пасайган
20 та товарнинг 16 таси озиқ-овқат
товарлари ҳисобланади. Хизматлардан
пул ўтказмалари учун ҳақ (-5,6 фоиз)
ва и
чки ҳаво транспорти (-3,5 фоиз)
рўйхатдан жой олган.
@Mirkonomika