Panda Books

​​
Paete, non dolet: Yoxud nega zamonaviy ishq o'limgacha bormaydi?
Bilasizmi, o‘tgan kuni Pliniyni qayta o‘qib chiqdim. Vezuviy vulqonida halok bo'lgani emas, kichigini. Va unda Tsesina Pet haqidagi hikoyaga duch keldim. Muxtasar aytganda: bu yigit muxolifatchi bo'ladi va imperator Klavdiyga qarshi boradi. Klavdiy esa o‘ziga xos personaj edi — fitnalarni tag-tugi bilan yo‘q qilishni boshlamaguniga qadar hech kim pisand qilmagan, duduqroq, ammo o‘ta bilimdon hukmdor.
Xullas, Petning isyoni xuddi sizni dushanbadan sport zaliga chiqish haqidagi va’dalaringiz kabi tezda barbod bo‘ladi. Uni qo‘l-oyog‘ini bog‘lab, Rimga jo‘natishadi.
Va mana shu yerda sahnaga uning rafiqasi — Arriya chiqadi. Petni so‘roqqa olib ketishayotganida, Arriya uni ham kema bortiga olishlarini o‘tinib so‘raydi. Klavdiyning askarlari, tabiiyki, unga quloq solishmaydi. Arriya nima qiladi? Kichik bir baliqchi qayig‘ini ijaraga oladi va ulkan harbiy kema ortidan butun Adriatika dengizi bo‘ylab eshkak eshib ketadi. Motivatsiya darajasini shunchaki tasavvur qiling.
Rimda hammasi ayon bo‘ladi: Klavdiy prinsipial odam, "heppi-end" bo‘lmaydi. Petga "izzat-ikrom bilan o'lish" — o‘zini o‘zi o'ldirish taklif qilindi. Va mana shu yerda bizning qahramonimiz ikkilanib qoladi. U pichoqqa termulib o‘tirarkan, chamasi, surgundagi hayot ham u qadar yomon emas degan xayolga boradi.
Arriya bu nola-siqtaga qarab turadi-da, pichoqni olib, uni o‘z qovurg‘alari ostiga sanchadi. Hech qanday ortiqcha so‘zlarsiz. Keyin pichoqni sug‘urib olib, eriga uzatadi va deydi:
«Paete, non dolet» («Pet, bu og‘rimaydi»).
Va bu jumlada — butun Rim mujassam. Bu jumlada — oddiy, ammo haqiqiy sevgi bor. Bu dunyo vayron bo‘layotgan paytda yoningda qanday qilib mardona ketishni ko‘rsatib beradigan kimdir bo‘lishi kerak.
Klavdiy, shubhasiz, g‘alaba qozonadi. Pet oxir-oqibat o‘zini o'ldiradi. Ammo ikki ming yil o‘tib ham biz Klavdiyning farmonlarini yoki Petning taktikasini emas, o‘limini go';zal afsonaga aylantirgan ayolni eslaymiz.
Bugun biz comfort zone chiqishga qo‘rqamiz, Arriya esa shunchaki erini qo‘llash uchun hayotidan voz kechdi. Biz yonishni unutdik. Haddan tashqari ratsional bo‘lib ketdik. Biz xavfsizlikni tanlayapmiz, ular esa mangu qolishni tanlagan edilar.
Shunday ekan, do‘stlar, bo‘ron paytida qayig‘ingiz ortidan suzib boradiganlarni qidiring. Ammo undanam yaxshisi — ishni xanjargacha olib bormang.
@panda_books

#haqida
Xushchaqchaqlik, yangi tanishuvlar va ochiqlik
Bahorning boshi bo'lsa ham, kechalari yana sovuq tushib ketdi. Bu menga yana Angliya iqlimini eslatdi... Kechqurun Tashkent City bo'ylab sovqotib borarkanman, Leicester ko'chalari ham shunaqa yomg'irli va izg'irin bo'lsa ham tabassum va sho'xlik unda bunda uchrashi, bizda nega odatda qovog'imiz uyilib, kulmasdan yurishimiz haqida o'ylanib qoldim.
Menimcha, Markaziy Osiyodan chiqqanlarning psixologik portretida yopiqlik, tundlik, dangasalik, bosh egmaslik va ichki norozilik kabi xususiyatlar ustunlik qiladi. Biz odatda hissiyotga beriluvchan emasmiz; diltorlik va yig‘loqilik faqat mastlik holatidagina yoki o‘zimiz bilan yolg‘iz qolganda namoyon bo‘lmasa, mudom ichimizda qulflanib yotaveradi. Buning sababi, ehtimol, bizning geografik joylashuvimiz, keskin kontinental iqlimimiz (jazirama yoz va qahraton qish) hamda sovet davridan qolgan erkin fikr bildirish qo'rquvi bilan bog'liqdir. Gohida, o'tmishda Xorazmdan Bosforgacha ko'chib borgan saljuqiylar orasida mening ota-bobolarim bo'lmaganidan afsuslanib ham qo'yaman:)
Aslida, inglizlar ham quyoshko'rmas xalq. Buyuk Orol yilning o'n ikki oyi yomg'irli, yozlari issiq bo'lsa ham uzoq davom etmaydi. Qolaversa, mamlakatning o'zida ajoyib qumli plyajlar yo'q. Shundan ular boshqa davlatlarda dam olishga odatlangan (pullari borda). Shundanmi, britanlar tabiatan ancha sarkazmga boy, mag'rurroq va keskin gapiruvchi bo'lishadi. Ammo ularning qon-qoniga singib ketgan mulozamat va odobi evaziga, baribir odamlar bilan beixtiyor tabassum qilib, xushmuomalalik bilan gaplashishadi.
Yevropaning janubiy davlatlarida esa vaziyat butunlay boshqacha. Turli iqlim mintaqalari, shubhasiz, butun bir millatlarning fe’l-atvorini belgilab beradi. Ispanlarga quyoshli, na o'ta jazirama va na ayozli bo'lgan ob-havo, iliq dengiz nasib etgan. Jismoniy sogʻlomlik, mazali taomlar, xushchaqchaq fe’l-atvor, kirishimlilik va insoniyat madaniyatining asrlar davomida yaratilgan durdonalari aynan o'sha yerlarda shakllangani ham bejiz emas. Ispaniyaga borganimda mahalliy ayollarning go'zalligidan tashqari, ulardagi favqulodda ochiqlik va xushchaqchaqlikni sezganman. Ularning hatto unchalik sohibjamol boʻlmaganlaridan ham qandaydir iliqlik, hayot nafasi, nafosat va shoʻxlik ufurib turadi. Ular biror soʻz demay turib ham shunchaki tabassum bilan, koʻzlarini pirpiratib, insonni o'zining betakrorligiga ishontira oladilar va butunlay rom etadilar.
Umuman olganda, insonlardagi sayohatga nisbatan qiziq psixologiyani ham sezdim. Buyuk Britaniyadan qaytganimdan so'ng, do'stlarim va tanishlarim (erkaklar, albatta) orasida eng ko'p berilgan savol shunday bo'ldi: "Ha, uyoqda qizlar qalay ekan, birortasini ilintirgandirsan?". Bu savollarga yarim hazil, yarim chin javob berarkanman, bir narsani angladim: qaysidir tanishingiz qanchalik uzoq joyga borib kelsa, uning o'shayoqda biror ishqiy roman orttirganiga bo'lgan qiziqish shunchalik ortib borarkan. Axir, "sarguzashtsiz" sayohatdan nima naf, shunday emasmi?:)
Ba'zan o'ylab qolaman: shunday kun kelarmikan, biz avlodlarimizning genetik xotirasini oʻzgartira olsak? Biz tundlik xarakter xususiyatlaridan xalos boʻlib, ochiqkoʻngil hamda quvnoq insonlarga aylantira olarmikanmiz? Ehtimol... Faqat buning uchun sayyoramizdagi tektonik plitalar qattiq siljib, iqlim sharoitlari yaxshi boʻlgan dengiz joylariga chiqib qolish kerakdir:)
Qanday qoʻrqinchli fan-a bu geografiya!
@panda_books

Seul shahri Gangnam tumanidagi COEX savdo markazi. Borib ko'rishlik joy ekan.
@panda_books

#tavsiya
"Lutsilliyga bitilgan axloqiy maktublar
"
Qadimgi Rim shahrida yashab o‘tgan faylasuf, shoir va siyosiy arbob Senekaning ijodini o'qish kerak. Imperatorlar ichida eng shafqatsizi bo'lgan Neronga bolaligida murabbiylik qilgan Seneka o‘z ta’limotlarida haqiqiy falsafada bir-biriga sira o‘xshamaydigan nazariyotchilarning g‘oyalari amalda bir narsaga borib taqalishini ochib berishga intilgan.
Ushbu qo‘lyozma Senekaning eng yirik asari bo‘lib, uning asl nusxasi hozirga qadar saqlanib qolgan. Men doimo antik davr adabiyoti ichida Seneka yuqori o'rinda turadi deb hisoblayman.
«Lutsilliy! — deb yozadi Seneka o‘z maktubida. — Sayyohning yuki qanchalik qimmatli bo‘lsa, u dengizning osudaligi haqida shunchalik ko‘p qayg‘uradi. Suvning sokinligi uchun iloh Neptundan minnatdor bo‘ladi. Faylasuf ham xotirjamlikda fikr yuritish uchun yurt tinch bo‘lishini istaydi hamda ana shu osoyishtalikni tuhfa etganlarga minnatdorchilik izhor etadi...»
👉
kitob shu yerda
@panda_books

Muammo shundaki, muvaffaqiyat ko‘pincha yakkalanib qolish bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri proporsionaldir. Los-Anjelesda u uyingiz atrofidagi devorlarning va uyning o‘zining balandligi bilan o‘lchanadi. Men uchun bu — tiriklayin o‘lim demakdir.
Alan Rikman
👉
Qisqa satrlar

#mutolaa
"Chorrahalardagi qul-odamlar nimani orzu qiladi? Katta ehtimol bilan, ular "elita" safiga qo‘shilishni istashadi. Buning sabablari tushunarli. Sigir bo‘lgandan ko‘ra, Xudo bo‘lgan afzal. Amerikada yashaganimda, "elita"ga intilishning bunday yaqqol ko‘rinishlarini sezmaganman. U yerda ham bu tabaqa bor, lekin ko‘zga tashlanmaydi. Ko‘zga tashlanmadimi — demak, ko‘pchilik uchun u mavjud emas. Masala yopiq. Bu yerda esa...
Olma-otada omma va "elita" o‘rtasidagi ilk ajratuvchi chiziq transport vositalari orqali o‘tadi. Agar avtobusda yursang — sen hechkimsan ("chmo") va hurmatga loyiq emassan. Xalq orasidan chiqishning ilk qadami — avtomobil sotib olish. Qozog‘istonda avtomobil shunchaki ulov emas. U odamlarga dunyodagi bor narsani va’da qiladi: Seks. Maqom. Ozodlik. Qozoq o‘zining ilk mashinasini sotib olayotib, go‘yo shu vaqtgacha o‘tirgan qamoqxonasidan ozodlikka chiqayotgandek bo‘ladi. Qo‘lingga mashina kaliti tushishi bilan osmondagi barcha yulduzlarni ko‘ra boshlaysan. U seni Jeyms Dinga aylantiradi. Seni ajdodlaring bilan bog‘laydi — zero, ular uchun ot qanday muqaddas ahamiyatga ega bo‘lsa, bugun biz uchun mashina shunday ahamiyatga ega.
Shunga qaramay, ruldagi qizlar, odatda, ko‘chadagi o‘rtacha qizlardan go‘zalroq va ular deyarli har doim qimmatbaho chet el mashinalarida telefon orqali bemalol gaplashib ketishadi. Shu paytda "Daewoo Nexia"dagi erkaklar bukchaygancha, "jolpol"ning (yo‘l politsiyasi) yirtqich nigohiga tushib qolishdan qo‘rqib, faqat oldinga tikilishadi. Bu manzarani balkonimdan kuzatish ayniqsa qulay. G‘uborimiz ichida qanday xor bo‘lib yashayotganimiz yaqqol ko‘rinadi. Qul-odamlar jamiyatining yuqori tabaqasi esa mashinani umuman o‘zi boshqarmaydi. Ularning shofyorlari nemis sedanlarida, svetofor signallari yoki tezlik cheklovlariga e’tibor bermasdan olib yurishadi. Men shunday mashinalarda bo‘lganman. Bir safar shahar markazida soatiga 120 km tezlikda uchib ketayotganimizda bizni to‘xtatishdi. "Oltin yoshlar" vakili bo‘lgan do‘stim va uning haydovchisi, politsiyachi hujjat so'raganida, uning yuziga ochiqchasiga kulib yuborgandi. Suhbat yakunida esa politsiyachi to‘xtatilgan kimsaning ism-sharifini ehtirom bilan aytib, qayta-qayta uzr so‘rardi.
Bu shaharda kambag‘al bo‘lish — juda ko‘ngilsiz holat. Bu nafaqat moddiy jihatdan daxshatli, balki milliy gunoh, tug‘ma dangasalik va axloqsizligingiz isbotidir. Ammo kambag‘alligingizga biroz chidaydigan narsalar ham bor. Masalan, hamyonbop narxlarda zamonaviy "xitoycha latta-puttalar" sotib olish yoki sog‘liq uchun zararli fast-fud yeyish mumkin bo‘lgan savdo markazlari. Savdo markazlari — o‘rta holning pastrog‘i va quyi tabaqaga tashlanadigan, ustida biroz go‘shti bor sanoqli suyaklardan biridir. Bir paytlar erishib bo‘lmas tuyulgan tovarlar bugun uchinchi dunyo mamlakatlarining qullarcha mehnati, inson huquqlari buzilishi, aholining bir xillashtirilishi va boshqa dahshatli gunohlar evaziga deyarli tekinga sotilmoqda. Bu buyumlar odamlarni biroz baxtliroq qiladi. Sizda tibbiy sug‘urta, barqaror ish va pensiya istiqbollari bo‘lmasligi mumkin, lekin agar "Zara"ingiz bo‘lsa — demak, siz hali jamiyat uchun keraksiz emassiz.
Erjan Rashev "Balkondagi odam" kitobidan
@panda_books

​​
#review
#taqriz
📓
Togʻay Murod – “Otamdan qolgan dalalar”
Togʻay Murod oʻzgacha yozuvchi. Oʻzgacha yoqimli yozuvchi. Uning eng sara-eng sara asari esa shu. Sezganingizdek, men ham adib uslubiga taqlidan takrorlardan foydalanib boshladim.
Avvalo kitobning nomi qiziq. Nega muallif kitobni “Otamdan qolgan dalalar” deb nomlaydi? Sir emaski, unda muallif butun boshli Rus istilosi va undan keyingi qarshilik va sovet tuzumidek katta bir davrni bir oddiy dehqon oilasining shajarasi orqali koʻrsatib beradi. Bu yerda oʻsha 3 avlod erkakni bogʻlan turuvchi narsa ham oʻsha dalalar edi. Ular shunchaki timsol emas, balki voqealar obyekti va muayyan vazifa bajaruvchi rol ham oʻynaydi.
Dehqonqulning bobosi Jamoliddin ketmonchi edi, otasi Aqrab qo‘rboshi edi. Qonida mardlik bor edi. Ammo unda biz o‘sha mardlikni koʻrmaymiz. Muallif ochiqchasiga uning ismidagi qoʻshimchaga imo qilgancha, uni tuzum Qul qilib qo‘yganini yozadi. Sho‘ro degani keldi-yu, o‘zbekning erkini o‘g‘irladi. "Paxta — oq oltin" deyishdi, lekin o‘zbekning bolasi loy chayqadi, o‘zbekning ayoli dalada tug‘di. Ayollarga ham oson boʻlmagani ham alohida e’tiborga olish joiz. Ayollar chidolmay oʻzini yoqdi, ammo bu aytilmadi, bekitildi. Sotsializm - yerdagi jannat deyishdi, ammo aslida doʻzaxdan battar edi.
Va eng muhimi, Togʻay Murod oʻzbek badiiy adabiyotida Sovet davriga oid tarix boʻyicha mutlaqo yangi Talqinni yaratib berdi. Bunga yaqqol misol, hatto bu romanni zoʻr kino qilgan rejissor Shuhrat Abbosov undan oldin olgan filmi -“Olovli yoʻllar”da sho‘ro mafkurasi ulug‘lab, unda xalqning istibdodga qarshi kurashgan farzandlari - bosmachi, deya tahqirlangan. Bunda albatta rejissor aybdor emas, chunki ular oʻshanda sovet mafkurasiga chindan ishonishganligi ehtimoli katta.
Menimcha, bu kitobi 20 yoshgacha bo’lgan davrda oʻqib chiqish shart. Yoshlikda qon qaynab turganida. Keyin yillar oʻtib, bu romandan motivatsiya emas, balki ko’proq depressiya ola boshlarmiz. Chunki bu kitob haqiqatda ogʻir asar. Hammayam haqiqatga tik boqa olmaydi.
Togʻay Murod borini yozdi. Millat uyg‘onsin deb yozdi. O‘zligini tanisin deb yozdi. Zero, o‘zligini tanimagan millat — egasiz qolgan dalaga o‘xshaydi. Uni har kim kelib tapalaydi, har kim kelib talaydi. Dalani har kim kelib tepalasa, talasa, unda bu dala boʻlmaydi.
Unday holda bizga Otamizdan dalalar qolmaydi. Dalalarimizni, erkimizni himoya qilaylik.
@panda_books

— Modada kitobdan na ko'ylarda foydalanishmaydiyey, endi bir ustiga chiqib yotishlaring qoldi!
Louis Vuitton: ideya)
@panda_books

​​
#haqida
Ba’zida biz "hali yoshman" yoki "ulguraman" deb yuramiz, lekin mana bu tarixiy faktlar bizni shoshilishga undaydi. O‘zbekistonlik bir qator shaxslarning hayratlanarli yosh ko‘rsatkichlari:
Zahiriddin Muhammad Bobur bor-yo‘g‘i 12 yoshida Farg‘ona taxtiga o‘tiradi. 22 yoshida esa Kobulni egallab, yangi davlatga asos soldi.
Amir Temur 34 yoshida markazlashgan davlat asoschisi va mutloq hukmdor sifatida tan olinadi.
Alisher Navoiy 28 yoshida Hirot hukmdori Husayn Boyqaroning muhrdori (davlat arbobi) etib tayinlanadi.
Mirzo Ulug‘bek atigi 15 yoshida Movarounnahr hukmdori bo‘ladi, 34 yoshida esa o‘zining mashhur "Ziji" (yulduzlar jadvali) ustida ishlashni yakunlayotgan edi.
Ibn Sino 17 yoshida somoniy hukmdorini davolab, saroy kutubxonasidan foydalanish huquqini oladi va o‘sha davrning barcha ilmlarini egallab bo‘ladi.
Abdulla Qodiriy 25 yoshida o‘zbek romanchiligiga asos solgan "O‘tkan kunlar" asarini yoza boshlagan.
Cho‘lpon 20 yoshidayoq Turkistonning eng mashhur va o‘tkir qalamli shoirlaridan biriga aylanib ulgurgan edi.
Usmon Nosir bor-yo‘g‘i 25 yoshida qatag‘on qurboni bo‘ladi. Bu yoshgacha u o‘zbek adabiyotida o‘chmas iz qoldirib, "Nil va Rim", "Monolog" kabi durdonalarni yozishga ulguradi.
Zamonaviy davrdan esa Odil Ahmedov 23 yoshida Osiyo Kubogining eng yorqin yulduziga aylanib, xalqaro miqyosda taniladi.
Nodirbek Abdusattorov 17 yoshida jahon chempioni (rapid bo‘yicha) bo‘lib, Magnus Karlsenni mag‘lub etgandi.
Bahodir Jalolov 27 yoshida o‘zining ilk Olimpiada oltin medalini qo‘lga kiritib, og‘ir vazn toifasida dunyo gegemoniga aylanadi.
Behzod Abduraimov 18 yoshida London xalqaro pianinochilar tanlovida g‘olib chiqib, jahon darajasidagi yulduzga aylanadi.
Xo'sh, siz hozir necha yoshdasiz va bugun nima qila oldingiz?
@panda_books