Allaev Uz

Ellikta kitobdan iborat to'plamni obunachilar orasida ko'pchiligi xarid qilgan bo'lsa kerak. Lekin, to'plam tarixi qanday boshlanganini bilasizmi? Bir haftaga deb qilingan aksiya qanday qilib yillar davomida yashab qolganini va muvaffaqiyatli mahsulotga aylangani tarixini videoda gapirib berdim.
Youtubeda ko'rish:
https://youtu.be/z_BqIn6VeH8?si=skIotntGO0hwpGRe
Hozirda to'plamga 0x0x6 aksiya ketmoqda, ya'ni ustamasiz nasiyaga olish va olti oy davomida bo'lib to'lash mumkin.
Xarid qilish:
asaxiy.uz/u/6a2920e8c1195
PS: Xalq banki bilan muhim hamkorliksiz, ularning sezilarli ko'magisiz bu kabi aksiyalar ancha kam bo'lardi. Bu uchun bank jamoasiga alohida rahmat.

Putinning Rossiya iqtisodiyoti har doimgidanda yuksalayotganligi haqida gapini oʻqib qolib, propaganda haqida mashhur hazil esimga tushdi: Venesuelada bir avlod alishmasdan maoshlar 120 bolivardan 7 million bolivarga yetdi. (Bu rost)

Kreativ reklamaga oid kanalda Profi Universitetini mana bu reklamasini ko'rib qoldim.
Reklama kreativligidan tashqari undagi xabar aniqligi, zamonga mos tarzda oliy ta'limdan kutuvlar o'zgarayotgani ham manga yoqdi.
G'oya egasiga ofarin!

2022-yil Twitterda Sem Altman ChatGPT degan xizmat paydo boʻlganini eʼlon qiladi va dunyo oʻzgaradi.
Sem Altman yozgan tvit:
“Bugun biz ChatGPT’ni ishga tushirdik. U bilan shu yerda gaplashib ko‘ring:
chat.openai.com
”
Qanaqadir Raj:
“Ambitsiya va g‘oya menga yoqdi, lekin hozirgi texnologiyani hisobga olsak, menimcha, bu sizlarning hozirgacha bo‘lgan eng yomon mahsulot konseptingiz.”
Esingizdan chiqarmang, hayotda siz butun umr mana shunaqa Rajlarga duch kelasiz. Va yomoni ular koʻpincha begonalar emas, atrofingizdagilar yoki yaqinlaringiz boʻlishi mumkin.

Koʻp guvoh boʻlaman, bizneslar oʻzining asosiy ishi qolib ketib, mijozga kerak boʻlib qoladi deb boshqa narsalar va funksiyalar qoʻshish bilan ovora boʻlib ketadi. Tajribada xizmat ilovasiga kalkulyator qoʻshib qoʻyganini koʻrganman hatto. Biznes nima uchun yaratilgani eng muhimi boʻlishi zarur. Bu haqida Adizes juda sodda tilda yaxshi yozgan edi:
Tashkiliy natijadorlik — bu tashkilotning o'zi qaysi maqsad yo'lida yaratilgan bo'lsa, o'sha maqsadga erishishini anglatadi.
Sharikli ruchka yozsagina natijador hisoblanadi. Ammo ruchka yozmasa-yu, u bilan qulog'ingiz orqasini qashlay olsangiz-chi? Agar u aynan shu maqsad uchun yaratilgan bo'lsa, unda uni ruchka emas, qashlagich deb atash kerak.
Stul haqida nima deyish mumkin? Ustida o'tira olsangizgina, stul haqiqiy stul bo'la oladi. Lekin nega uni sigir deb atash mumkin emas? Bemalol, faqat u sut bersagina shunday atashingiz mumkin.
— Agar men sigirning ustida o'tira olsam, nega uni stul deb atamasligim kerak? — deb so'radi mendan bir talaba.
— Chunki sigir ustida o'tirish uchun yaratilmagan, — deb javob berdim men.
Shuni yana bir bor ta'kidlaymanki, bu dunyodagi hamma narsa, mutlaqo barcha narsa ma'lum bir maqsad bilan yaratilgan. Lampa yorug'lik beradi, pechka issiqlik ta'minlaydi va hokazo.

Жекилл ва Ҳайд фожиаси’ни ўқидим.
“Яхши” инсон бўлиб яшаш “ёмон” инсон бўлиб яшашдан қийинроқ. Жамият биздан яхши бўлишни талаб қилади. Бу — босим. Натижада ёмон иллатлар ва босиб турадиган ахлоқсизликлар эгаси бўлган иккинчи “мен”имиз ўз дақиқаларини кутиб яшайди. Бизнинг иродамиз кучли бўлса имкон қадар иккинчи “мен”имизга танамиз ихтиёрини топширмаймиз. Доктор Жекилл эса бу хатони қилди.
У ўзини иккига бўлди. Жамият кўриб турган намунали — Жекилл ва унинг ичида яшаб келган чиркин — Ҳайд. Доктор Ҳайдга ҳам яшаш имконини берди. Бу ҳам яшаб кўрсин, исталган пайтим барибир уни назорат қила оламан-ку, деб ўйлади. Лекин буни эплай олмади.
Ҳамма инсоннинг ичида иккита шахс бор. Ҳамма “Жекилл” образида кўрингиси келади, лекин жойи келганда “Ҳайд”га ҳам назоратни бериб қўяди. Уни назорат қила оламан дейди, аслида эса унинг назорати — иллюзия.
Тушунарли мисол: ҳозирги ижтимоий тармоқлар даврида ҳаммамиз ҳам ҳеч бўлмаганда бир марта бўлса ҳам аноним тарзда Ҳайдга айланганмиз. Кўринмас аккаунтларимизда, номаълум образларимизда ҳушимизга келганини қилиб кўрамиз. Доктор Жекилл ҳам аслида шу ишни қилганди. Шунчаки ўзининг иккинчи, зулматга бурканган аноним аккаунтини яратган эди. Афсуски унинг тажрибаси муваффақиятсиз чиқди.
Ва якунда у ўқувчини савол билан қолдиради: ўзингни иккига бўлсанг, қайси ярминг ҳақиқий сен?
Мен эса саволни даврга адаптация қилиб бераман: иккита аккаунтинг бўлса, қайси образинг, қайси аккаунтинг аслида ҳақиқий сен?
P.S.
Китоб таржимаси ўта сифатли чиққан.
#ўқишга_нимадир

- Oka, Yunusobod nechpul?
- Pasportiz bormi?
Cola zero olgani kirgandim. Birorta oligarx kirib qolibdimi, joyida savdolashishdi shekilli desam, Yunusobod degan pivo borligini bilmas ekanman.

Biznesda kimdir 3-5 yoki hatto bir yilga nimadir maqsad aytsa, manga bu xuddi hech qachon boʻlmaydigan tuyilmoqda. Reja va strategiya qilish bitta narsa, lekin unga uzoq muddat sodiq qolish boshqa narsa. Mana buncha vaqtda mana bunaqa boʻlamiz, mana bunga erishamiz, mana bunaqa kompaniyaga (xohlagan insonlar birligi) aylanamiz deyish boshqa, real maydonda bunga sodiq qolib oxirigacha olib borish butunlay boshqa narsa. Real maydonda tashqi kutilmagan faktorlar boʻladi, qarshiliklar boʻladi, resurs yetishmaydi, bilim yetishmaydi, muammolar charchatadi, nimaga man qilishim kerak degan savollar boʻladi va yakunda hammasi oʻz oʻziga qaytadi. Ruschasiga "хотели как лучше получилось как всегда" boʻladi. Tarjimasi: Niyatimiz yaxshi edi, lekin natija odatdagidek boʻldi.
Koʻpincha mana buncha vaqtda qilamiz deb kattaroq muddat aytilganda, bu muammo borligini tan olish va uni yechimini hozir boshlamasdan, ortga tashlash boʻlib qoladi. Muammo bor, mana bu yili yechamiz...
Muhimi, haqiqatdan uzoq muddat strategiya qilib, unga uzoq muddat sodiq qolib bilganlar, qaysidir yil emas, oyma-oy, haftama-hafta unga qarab yurganlar haqiqatdan buyuk ishlar qilishadi.

Мисес айтмоқчи бўлган энг муҳим хулоса шундай: жамият тараққиёти ўз-ўзидан пайдо бўлмайди. Уни капитал яратган жамғарувчи, янгилик қилган техник ва риск олган тадбиркор яратади.
Шунинг учун жамият тараққиётни хоҳласа, бу уч куч эркин бўлиши, ҳуқуқлари ҳимояланиши зарур. Жамғаришни жазоламаслик, тадбиркорликни душман кўрмаслик, Техник, муҳандис ва инноваторларга фойдали инфратузилма яратиш керак.
Чунки бугунги қулай ҳаётимиз — кечаги кимнингдир жамғармаси, кимнингдир изланиши ва кимнингдир таваккали натижасидир.
Тараққиётнинг сири ҳам шунда: уни озчилик яратади, лекин ундан кўпчилик фойдаланади.

Австрия иқтисодиёт мактабини ўрганиб бошладим. Ўқишни Ҳаекдан эмас, Людвиг Вон Мисесдан бошладим. Австрия мактабининг қизиқлиги, у иқтисодиётда бозорнинг мутлақ ўрнини қўллаб-қувватлайди ва унга аралашувни қисқартириш тарафдори. Бу мактабни ўрганишга ният қилганим, бугун Сингапур, Шветсария, Ҳон Конг, Ирландия иқтисодиёти шу мактаб тамойилларига энг яқин деб қаралади.
Манга Мисеснинг тараққиётни тоза капиталистик қараш билан уч гуруҳга боғлиқ деб асослагани қизиқ туюлди.
Кўпинча биз иқтисодий тараққиёт ҳақида гапирганда, унинг натижасини кўрамиз: сунъий интеллект, янги технология, тезроқ етказиб бериш, қулай хизматлар, арзонроқ маҳсулотлар, сифатлироқ технологиялар. Лекин бир савол камроқ берилади: бу тараққиётни аслида ким яратади?
Людвиг вон Мисес бу саволга жуда аниқ жавоб беради. Унинг фикрича, иқтисодий тараққиётнинг асосий кучи уч гуруҳ инсонлар орқали пайдо бўлади: тадбиркорлар, техниклар (инженерлар) ва жамғарувчилар. Мамлакатда шу уччаласи эркин ва етарли бўлсагина, у ерда ривожланиш бўлади.
Биринчи гуруҳ — тадбиркорлар. Улар энг қийин ишни қилади: бозорни тушунади, риск қилади, капитални қаерга йўналтиришни ҳал қилади. Тадбиркор одамларнинг ҳали тўлиқ қондирилмаган эҳтиёжларини кўради ва унга ечим таклиф қилади. Кимдир тезроқ етказиб беришни ташкил қилади, кимдир касалликка даво топади, кимдир сифатли китоб чиқаради, кимдир яхши телефонни ишончли кафолат билан сотади, кимдир янги хизмат яратади.
Иккинчи гуруҳ — техниклар, муҳандислар ва мутахассислар (илм-фан ҳам). Улар тадбиркор айтган ғояни амалда жорий қилинишини таъминлайди ва ишлаб чиқаришни яхшилайди, янги усуллар топади, технологияларни ривожлантиради. Масалан, бир маҳсулотни аввал 10 кунда ишлаб чиқаришган бўлса, улар уни 5 кунда ишлаб чиқариш йўлини топади. Ёки маҳсулотни арзонроқ, сифатлироқ, қулайроқ қилишга ёрдам беради. Биринчи гуруҳ хавфни ўзига олиб, таваккалчилик эвазига ғояни олиб чиқса, уни реалликка айлантириш техниклар иши.
Учинчи гуруҳ — жамғарувчилар. Улар топган пулини дарҳол истеъмол қилиб юбормайди. Пулининг бир қисмини сақлайди, инвестиция қилади ёки бошқаларга капитал сифатида тақдим этади. Оддий қилиб айтганда, келажакдаги катта натижа учун бугунги истеъмолдан воз кечади. Жамғарма бўлмаса, завод қурилмайди, янги маҳсулот ишлаб чиқарилмайди, катта лойиҳалар бошланмайди.
Мисеснинг асосий ғояси шуки: тараққиётни ҳамма яратмайди, лекин унинг фойдасидан деярли ҳамма фойдаланади.
Масалан, бугун оддий одам 200–300 долларга жуда кучли смартфон сотиб олиши мумкин. Бу смартфон орқали у суратга олади, видео кўради, бизнес юритади, пул ўтказади, фарзанди билан гаплашади, китоб ўқийди. Лекин шу даражага келиш учун йиллар давомида инвесторлар пул тиккан, муҳандислар технология яратган, тадбиркорлар ишлаб чиқариш ва савдо тизимини қурган. Оддий истеъмолчи бу жараённи яратмаган бўлиши мумкин, лекин унинг натижасидан фойдаланади.
Бозор иқтисодиётининг кучли томони ҳам шунда. У тараққиёт яратган инсонларга фойда олиш имконини беради. Лекин вақт ўтиши билан бу тараққиётнинг катта қисми жамиятга тарқалади. Кеча фақат бойлар олиши мумкин бўлган нарса бугун оддий одам учун ҳам қулай бўлиб қолади.
Бир вақтлар автомобиль ҳашамат эди. Бугун у миллионлаб оилалар учун оддий транспорт воситаси. Бир вақтлар интернет фақат айрим ташкилотларда бор эди. Бугун у ҳар бир телефонда бор.
Буларнинг орқасида доим уч куч туради: кимдир эҳтиёжларни кўриб таваккал қилган,кимдир технологияни яхшилаган, кимдир пулини жамғарган ва буларни билвосита молиялаштирган.
Бу фикр бизга тадбиркорликка бошқача қарашни ўргатади. Агар бозор соғлом ишласа, тадбиркорнинг фойда ортидан қилган ҳаракати жамият учун ҳам фойдага айланади. Чунки у мижозга керакли маҳсулотни топади, нархни туширишга ҳаракат қилади, хизматни яхшилайди, рақобатда қолиш учун янгилик қилади.
Албатта, ҳар бир тадбиркор ҳам фойдали иш қилмайди. Ҳар бир бизнес ҳам жамиятга қиймат яратмайди. Лекин бозорнинг табиий синови бор: агар маҳсулот ёки хизмат одамга керак бўлмаса, одам унга пул бермайди. Демак, ҳақиқий тадбиркор доим мижоз эҳтиёжини тушунишга мажбур.