Әмсилә أمثلة
Алла елшісі ﷺ рамазанның соңғы он күнінде не жасайтын еді?
Пайғамбарымыз ﷺ рамазанның соңғы он күндігіне кірген шақта жеңін түріп, белін буып, үй ішін түнде құлшылыққа оятып, түндерін толықтай намаз оқумен өткізетін.
Соңғы он күнде мың айдан артық болған бір түн бар. Яғни бұл түн — сексен үш жылдан артық.
Үмметтің көпшілігі алпыс үш жыл ғана өмір сүреді, демек, бір түн сенің өміріңнен де артық болмақ. Нух а.с. қауымының өмірі ұзақ болатын. Ал біз бір түнде бір адамның толық өмір сүру уақытына қол жеткіземіз.
Бұл түн — өмірі қысқа болған үмбет үшін ғажап, орнын толтыратын сыйлық. Енді елестетіп көрші, осындай түндегі сауапты зая кетірген жан қапыда қалған жан болмай ма?!
©️
Шейх Әли Һәни (хафизаһулла)
https://youtu.be/bkM2CmCK83U?si=VE-8mjH3KM8yiQvZ
Әл-Азһарда оқып жүрген кезінде университеттен алатын шәкіртақысына сатып алған киімімен кебін етіп жерлеуді өсиет еткен.
Алла Тағала рахым етсін.
Шафиғи мәзһабының үлкен шейхы еді.
https://youtu.be/Smsm1jznKwo?si=dcLSz-goW33bJLQ1
https://youtu.be/TGUsvlJIXXw?si=6dl4xO_bB4p01x7h
Ағарғанмен ауыз ашу
Жалғасы
Сахабалар (Алла Тағала олардан разы болсын):
«Уа, Алланың Елшісі! Бәріміздің ораза ұстаған адамды ауыз аштыратындай мүмкіндігіміз бола бермейді»,
– деді.
(قُلْنَا: يَا رَسُولَ اللَّهِ لَيْسَ كُلُّنَا يَجِدُ مَا نُفْطِرُ بِهِ الصَّائِمَ)
Сонда Мұхаммед пайғамбар (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын):
«Кімде-кім ораза ұстаған адамды бір жұтым сүт араласқан су, не бір құрмамен, не бір ұрттам сумен ауыз аштырса да, сол сауапқа ие болады»,
– деді.
(
يُعْطَى هَذَا الثَّوَابُ مَنْ فَطَّرَ صَائِمًا عَلَى مَذْقَةِ لَبَنٍ أَوْ تَمْرَةٍ أَوْ شَرْبَةِ مَاءٍ
)
Бұл хадис Мирқат әл-Мәфатих еңбегінде (4/1367) келтірілген.
«
مَذْقَة لَبَنٍ
» сөзінің мағынасы
«Мәзқату ләбән» (مَذْقَةُ لَبَنٍ) – бір жұтым, су қосылған сүт деген мағынаны білдіреді. Яғни сүтке су араластырылған сусын. Қазақта мұндай сусынды шалап деп атайды. Жалпы алғанда, айранға не сүтке су қосылған сусын.
Хадисте «мәзқа» (сүтті сусын) құрмадан бұрын айтылғанына назар аударуға болады. Ғалымдар мұнда белгілі бір ишара бар екенін айтады:
«
Мәзқаны
(сүтті сусынды) бұрын айту – оның құрмадан абзал екенін меңзейді»
(وفي تقديم المذقة إشارة إلى أنها أفضل من التمرة)
Бұл артықшылықтың себебі екі түрлі түсіндіріледі:
1.
Сүттің өз қадір-қасиеті үшін
.
Сүт – үлкен нығмет
. Исра түні Мұхаммед пайғамбар (оған салауат пен сәлем болсын) алдына сүт пен шарап ұсынылған кезде, сүтті таңдаған. Сонда Жәбірейіл (а.с.):
«
Сені фитратқа бастаған Аллаға мадақ! Егер шарапты таңдағанда, үмбетің адасар еді
», – деген.
(لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِي أُتِيتُ بِقَدَحَيْنِ...)
2.
Екі нығметтің бірігуі үшін
.
Су – жеке нығмет, сүт – жеке нығмет. Ал су қосылған сүтте екі нығмет біріккен. Сондықтан оның құрмадан бұрын айтылуы осы мағынаны да білдіруі мүмкін.
Қазақ даласындағы дәстүр
Қазақ жерінде бұрын құрма көп кездеспеген. Сол себепті ата-бабаларымыз оразаны көбіне ағарғанмен – сүтпен, айранмен, шалаппен ашқан деген деректер бар. Бұл хадиске де сай келетін амал деуге болады.
Яғни, ораза ұстаған адамды міндетті түрде мол дастарқанмен емес, бір жұтым ағарғанмен де ауыз аштыру – үлкен сауап.
Ауыз аштыру – мұстахаб амал
«әл-Ғая фи шарх әл-Хидая» (7/210)
ويستحب تفطير الصائم
Ораза ұстаушыға ауызашар беру – мұстахаб амал.
Дәлел ретінде Зәйд ибн Халид әл-Джуһаниден (р.а.) риуаят етілген хадис келтіріледі:
قال رسول الله ﷺ:
«من فطر صائما كان له مثل أجره، من غير أن ينقص من أجر الصائم شيء»
رواه الترمذي وقال: حديث حسن صحيح
Кім бір ораза ұстаған адамға ауыз аштырса, оған сол адамның сауабындай сауап жазылады, әрі ораза ұстаушының сауабынан еш нәрсе кемітілмейді.
Ауызды немен ашу абзал
?
«
إذا أفطر أحدكم، فليفطر على تمر، فإن لم يجد، فليفطر على ماء فإنه طهور
»
Сендердің біреуің ауыз ашқанда құрмамен ашсын. Егер құрма таппаса, сумен ашсын. Өйткені су – тазартқыш.
Және Анас (р.а.) риуаятында:
كان يفطر على رطبات قبل أن يصلي، فإن لم تكن رطبات فتمرات، فإن لم تكن تمرات حسا حسوات من ماء
Пайғамбар ﷺ намаздан бұрын жаңа піскен құрмамен (رطب) ауыз ашатын. Егер жаңа құрма болмаса, құрғақ құрмамен (تمر), ал ол да болмаса бірнеше жұтым сумен (ماء) ауыз ашатын.
Яғни: сүннет бойынша – алдымен رطب, кейін تمر, болмаған жағдайда ماء.
«Мирқат әл-Мәфатих шарх Мишкат әл-Мәсабих» (4/1369)
Мұнда сахабалардың (р.а.) сөзі келтіріледі:
«يا رسول الله ليس كلنا نجد ما نفطر به الصائم»
«Уа, Алланың Елшісі! Біздің бәріміз бірдей ораза ұстаушыға ауыз аштыратын нәрсе таба бермейміз».
Яғни, бәрі бірдей ораза ұстаушыны ما يشبعه (тойдыратындай) тамақ таба алмайды. Тек кейбіреулер ғана табады. Ал таба алмаған адамның үкімі қандай?
Сонда Пайғамбар ﷺ:
«
يعطي الله هذا الثواب
»
«Алла бұл сауапты береді».
Яғни, عند العجز عن الإشباع – тойдыруға шамасы келмеген жағдайда да, Алла осы сауапты береді (сол сауаптың жынысынан немесе толықтай).
«Ахкәм әл-Құран» (5/56) – әт-Тирмизи
Бұл еңбекте «
من فطر صائما
» сөзінің мағынасы түсіндіріледі.
Сахабалар хадистегі «تفطير» сөзін إشباع الصائم (ораза ұстаушыны тойдыру) деп түсінген. Себебі олардың ортасында «الإفطار» әдетте التعشي بالطعام (кешкі асты тамақпен ішу) мағынасында қолданылатын.
Ал бір жұтым су немесе соған ұқсас нәрсемен ауыз ашу ол кезде «إفطار متعارف» (қалыптасқан әдеттегі ауызашар) болып саналмаған.
Сондықтан олар:
«
ليس كلنا نجد ما نفطر به الصائم
»
деп, тойдыра алмайтын кісінің үкімін сұраған.
«Біздің бәріміз бірдей ораза ұстаушыны тамақтандыра алмаймыз».
Рамазан айы құтты болсын!
Бұл ай – Құран Кәріммен байланысымызды нығайтатын зор мүмкіндік. Өйткені ол мұсылман адамды екі дүниенің бақытына жетелейтіні сөзсіз.
Рамазан айының мақсаты
– «لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ»
(«Тақуалыққа жетулерің үшін»).
Ал Құран Кәрім
– «هُدًى لِّلْمُتَّقِينَ»
(«Тақуалар үшін тура жол»).