ANA TILIM - QALQANÍM

<<ҚАРАҚАЛПАҚ ҲАЯЛ--ҚЫЗЛАРЫНЫҢ БЕЗЕНИЎ БУЙЫМЛАРЫ>>
Әпиуайы ғана әсбаплардан пайдаланып көргенлерди лал қалдыратуғын безениу буйымларын ислеген қарақалпақ зергерлериниң өнериниң небир әжайып үлгилери Савицкий музейинде сақланып хәм көрсетилип атыр.Олар пүткил халқымыздың бийбаха байлығы,мақтанышы!!!САУКЕЛЕ!!!!
Тәрийплеуге тил жетпес гөззаллық дөретпеси! Ояныу дәуириниң белгили художниклери Леонардо Да Винчи,Рафаэль Санти, Микеланджело жәхән өнерине қандай үлес қосса қарақалпақтың белгили зергерлери өзлери ислеген САУКЕЛЕ менен тап сондай,хәттеки артық үлес қосқан!
Саукеле, шартуйме, аребек, илгек каракалпак хаял - кызлары ашокей тагыншаклары И.В. Савицкий коркем-онери музейиндеги сакланып турган ажайып халк онери нускалары. Халк жуда онерли, сезимталлы болган!
1.Шартүйме-көкирек безеуи,"шар" деген "төрт тәреп" деген мәнисти билдирген,яғный қызлар бахтлы,тахтлы төрт тәрепи қубла болып жасасын деген тилек пенен байланыслы,ортасында хәм шетлеринде ири сердолик қаслары бар.Жоқарысында еки дана илмеги,төменинде шынжырларға дизилген жапырақша хәм қоңыраушалары болады.Шартуймени хәйкелдиң төменине еки қапталға таққан.
2.Әребек мурынға тағылатуғын безениу буйымы,алтын хәм гумистен домалақ көринисте исленеди,бир шетинде илдиретуғын илмеги боладыАйланба көринисли жерине ири,майда ноқатлар,маржан моншақ дизип өткериледи,жиңишке сым бир неше қатар айналдырып оралады.Сол сымның қапталына үш мүйешли ноқатқа  3 дана феруза қас орнатылған.Жүдә қәдирли безениу буйымы.
"Писте мурыныңда тилла әребек". Әжинияз Қосыбай улы.
3.Жалпақ түйме-көкирекке жағаға дизип тағылатуғын безениу буйымы,жапырақ көринисли,шетлери ийрекей болып ортасында сәл бийик уяға орнатылған сердолик қасы бар,оның әтирапына ойыу хәм сызыу усылы менен нағыс салынған.Жоқарысында илдириуге қолайлы етип исленген еки илмеги бар.Белгили этнограф илимпаз Х.Есбергеновтың жазғанына қарағанда жалпақ түйме қатаң қағыйда тийкарында тағылған.
АЙГҮЛ ПИРНАЗАРОВА.
И.В.САВИЦКИЙ атындағы Қарақалпақ мәмлекетлик музейиниң аға илимий хызметкери.
🌿
🌿
🌿
🌿
🌿
🌿
🌿
🌿
🌿
https://t.me/ibratli_sozler

БЕСИК ШАБЫУ ДƏСТУРИ
🕊
🕊
🕊
🕊
🕊
🕊
🕊
Суйикли қахарман шайырымыз Ибрайым Юсуповтың:
Атың он хəриптен қуралған,
Айтса тилге ауыр.
Дəстуриң соншелли көп,
Артса пилге ауыр,-деп тəрийплегениндей қарақалпақ халқы тарийхқа,миллий урп-əдет,салт-дəстурлерге оғада бай халық.Мəселен,"Қыз жыйыны","Хəужар","Бет ашар","Айтыс","Куйеу қəде" хəм тағы басқа да дəстурлер атадан-балаға,əуладтан-əуладқа мийрас болып өтип келмекте.
Ал,перзент дуньяға келгеннен кейин нəрестени бесикке бөлеп атырғанда да дəстур,қəделеримиз көп.Тилекке қарсы,усы қəделер өз көринисин тауып атырғанда,нəрестениң келешек бахты,тахты ушын айтылатуғын айтымлардың сонғы жыллары умытылып баратырғанлығы ашынарлы жағдай.
"Ат өлсе де қəде өлмейди"деген ибара бар халқымызда.Солай екен,бир-биреуди сиз-бизликке,сыйласыққа,бауырманлыққа шақыратуғын дəстурлердиң болғаны жақсы.Лекин,өз шеңберинде....
Жақында бир сиңлимниң перзентли болып,шашыу тойына бесик,арбаша алып барғанымыз бар.Бесик апарғанымыздан кейин "Бесик шабыу"дəстури орынланды.Жыйналғанлардың ишинде ең жасы улкени бесик шабыу дəстурин орынлауы шəрт екен.Бесик тойдың қызығы енди басланды-ау деп ықласланып қызығып,хəуес пенен тыңламақшы болдым.
"Атымды шаптым,ал шаптым"нан ары өтпей-ақ көпшиликтен қəде жыйнап алды.Мақсетимиз өз уазыйпамызды орынлап,қəде жыйнап алыу емес,нəрестениң айдын келешегине жақсы тилеклер айтып,ата-ананы,ағайын-туысқанларды таныстырыу емес пе?
Мени ойландырғаны усындай бир жақсы дəстуримиздиң халық арасында умытылып баратырғаны.Бул дəстур айтымларын айрым қатықулақ ажайып инсанлардан жазып алып,ықласбентлеримиз дыққатына усыныуды мақул көрдик.
"Бесик шабыу"дəстури дуньяға келген нəрестеге ата-бабасын таныстырыу,жети ата-бабасын билсин деген мəнисте айтылған.
Бесик бектиң бесиги,
Оң жағында бесик,
Келди бесик ийеси,
Айдай жузи тынық болсын деп,
Басына айна қоямыз.
Нандай қəдирли мийирман болсын деп,
Басына нан қоямыз.
Полат қанжардай өткир болсын деп,
Басына пышақ қоямыз.
Ал, шабайын шабайын,
Атымды минип шабайын,
Атым болсын тулпардан,
Өзи болсын сунқардан,
Бесиктеги бөпениң ,
Сумеги болсын алтыннан,
Тубеги болсын гумистен.
Атым шауып баратыр,
Тайым шауып баратыр,
Ел-халыққа белгили,
Хызмети менен танылған,
Атасына қарап шауамыз.
Алыс-алыс таулардан ,
Асып шауып келемиз,
Бийик-бийик төбеден ,
Тасып шауып келемиз.
Хау қулыншақ шуу деймен
Кемпир апасына қарап шауамыз.
Өзинде көп болар бөпениң пайы,
Устине кийгени пашшайы шайы,
Дайысында көп болар жийенниң пайы,
Дайы женгеге қарап шабайық.
Кербазланып төрге өткен ,
Укесиниң бесик тойына жеткен,
Көримлигин молдан туйген,
Қудашаларға қарап шабайық.
Аспандағы айдай болып,
Асып шауып келемиз,
Мойнымызға тумарымызды,
Тағып шауып келемиз,
Ата-ананың жас улкени ,
Мурындық ата-анаға шауамыз.
Бул қосық қатарлары илахийда туума талант ийелери арқалы хəзил-шыны аралас дөрелип бара береди.Бул дəстурдиң буннан басқа да биз билмеген вариантлары бар болса керек.Усындай дəстурлеримизди умытпай,оны келешек əуладқа жеткериу сизиң менен бизиң əдиули миннетли уазыйпамыз болмағы зəрур.
🌷
🌷
🌷
🌷
🌷
🌷
Жазып алған:
Зибийра Абдиниязова
🌿
🌿
🌿
🌿
🌿
🌿
🌿
🌿
🌿
https://t.me/ibratli_sozler

🍎
🍎
🍎
Ҳәммеге сәлем!
iOS ҳәм MacOS клавиатурасына қарақалпақ тилин қосыў ушын керекли мағлыўматлар тийисли жерге жиберилди.
Клавиатура 2 түрде болады:
Төрт қатарлы (қазақлардағыдай)
Үш қатарлы (longpress)
Кирилл ҳәм латын жазыўларында.
Ҳәзирше тек ғана клавиатура. Autocomplete функциясы екинши басқышта әмелге асырылады (олардың айтыўы бойынша).
Instagram
|
Telegram

Telegram қарақалпақ тилине аўдарылды — Түсиникли ҳәм сапалы аўдарма — Барлық қурылмалар ушын — Рус тили тийкарында —————————- Интерфейс Telegram перевели на каракалпакский — Понятный и качественный перевод — Работает на всех устройствах — На основе русского…

Telegram қарақалпақ тилине аўдарылды
— Түсиникли ҳәм сапалы аўдарма
— Барлық қурылмалар ушын
— Рус тили тийкарында
—————————-
Интерфейс Telegram перевели на каракалпакский
— Понятный и качественный перевод
— Работает на всех устройствах
— На основе русского языка
👉
ҚАРАҚАЛПАҚ ТИЛИНЕ ӨЗГЕРТИЎ УШЫН БАСЫҢ
Instagram
|
Telegram

Мен телеграм сайттың қолланыўын қарақалпақ тилине өзгерте алдым ! Қалай дейсизбе ?
Төмендеги
👇
👇
телеграм каналға каналға ағза болың ҳәм телеграмды қарақалпақша пайдаланың !
Каналға ағза болыў:
➡️
@hoja_uz

#DÍQQAT_4_soraw
#Qaraqalpaq_tiliniń_túsindirme_sózligi
Quwırdaqxananıń oshaǵınan tútin kóteriliwden, keteklerden jańa shıqqanday ústi-bası qara ǵojalaq jetimler álle qaydan jıynalıp, iytler menen shóbirege talasatuǵını kúndegi úyrenshikli ádet. Amanlıq iytlerge «jit» demes, jetimlerge «ket» demes. Quwırdaqshınıń ózi quwıp jibermese, qaytama, oǵan kewilli. Birewleriniń jalańash denesine túrtip qıtıqlaydı, kúldiredi, ózi de kúledi. Al, quwırdaqshı kelip olardı quwsa «nege quwdıń» dep te aralaspaydı. Bunday kóriniske kózi úyrengen: qaysısın qorǵap, ya qaysısın ayap ushına shıǵadı, gey kúnleri olar shıbınday ǵawlap keledi...
Búgin
sáskede
de kún jılımadı. Qara suwıq húwley berdi, Amanlıqtıń bet-aldı ısıp, jawırını muzlap,
urqanatı
ushsa da, qızıw ushın
qullı-páreń
bolıp otın pushtarlap, oshaqqa tıǵıp atır edi, shóbire kemirgenler arasında, gileń tayaqtan
ileker
ǵana baylastırıp qoyǵanday
quwsúyek
hayal gewdesi payda boldı. Amanlıqtıń qolında bir dáste jıńǵıl uslawı menen tańlana qatıp qaldı: bir súlder! Adam balası usınsha da azadı eken! Qalayınsha ayaǵında tur!... Qudıqtıń túbinde jıltıraǵan aq monshaqtay, júdá tereńde qıymılsız, óli kózleri, shóplikke awnaǵan ǵarrı aq qoydıń júnindey uypa-juypa shash, górden házir tikeytip jibergendey, bet-awzı shań, ılas. Murnınıń beli oyıq, bir súlder. Sarǵayıp ketken bóz kóylegi, bóz beshpenti órim-órim, kiyim kiygenge megzemes, misli jırtıq-jırtıq aw jamılǵanǵa usaydı.
❓
Soraw: sáske, urqanat, qullı-páreń, ileker, quwsúyek sózleriniń mánisi qanday?
👉
Juwaptı
@ana_tilim_qalqanim
kanalına ótip, tómeninde berilgen kommentariyaǵa jazıp jiberiń.
═════❁✿❁═════
Kanallarımızǵa aǵza bolıń
👇
📚
@qaraqalpaq_tilim_qalqanim
📚
@qara_qalpaq_tili
📚
@ana_tilim_qalqanim

#Qaraqalpaq_tiliniń_túsindirme_sózligi
#Jańa_baspası
#3_tom
#E_F_G_Ǵ_H_X_Í_I_J
🛎
Dúziwshiler:
E háribi — f.i.k., doc. S.Shınnazarova
F háribi — f.i.f.d. (PhD), doc. Sh.Qunnazarova
G háribi — ilimiy xızmetker E.Orazımbetova
Ǵ háribi — f.i.d., prof. A.Pirniyazova
H, X háripleri — f.i.k., doc. U.Embergenov
Í háribi — f.i.f.d. (PhD) X.Tolıbaev
I háribi — f.i.d., prof. G.Qarlıbaeva
J háribi — f.i.f.d., doc. B.Dilanov
🛎
Bas ilimiy redaktor:
F.i.d., prof. Sh.Abdinazimov
🛎
Juwaplı redaktor:
F.i.d., doc. M.Kurbanov
═════❁✿❁═════
Kanallarımızǵa aǵza bolıń
👇
📚
@qaraqalpaq_tilim_qalqanim
📚
@qara_qalpaq_tili
📚
@ana_tilim_qalqanim

Бир жыллық изертлеўлер нәтийжесинде
"Tilmoch" бағдарламасына қырғыз, тәжик, әзербайжан, грузин, түркмен
ҳәм
қубла өзбек тиллери қосылды,
соның менен бирге,
өзбек тилинен қарақалпақ тилине
ҳәм
қарақалпақ тилинен өзбек тилине аўдарма қылыў имканияты да бар,
аўдармалар жергиликли контекстти есапқа алған ҳалда тәбийий шығады.
Веб-сайт:
https://tilmoch.ai
Өзбек тилинде оқыў
📍
Информация бағдары
@KarPressa

#DÍQQAT_3_soraw
#Qaraqalpaq_tiliniń_túsindirme_sózligi
— Kóp sarsılǵannan payda joq. Óziń ne hóner úyrenip atırsań? Haqı alasań ba?
— Haqı qayda? — Bektemir xojasınıń esitip qalıwınan qorqıp dawısın páseytti. — Haqı soramasa da bolar. Xojam arbakesh. Ele maǵan ásbap uslatqan joq. Aǵash kesemen. Gúpshek qaynataman.
— Jaqsı eken. Meniki hóner me?
— Hóner, hóner. Ózlerimiz balıqshımız, jewdiń mánisin bilmesek-she? Amanlıqtıń kewli qarar taptı.
— Bayaǵı ósip-órbiwdiń izi ne boldı?
Bektemir Amanlıqtıń iynine urıp kúldi.
— Sorama. Tamasha. Talay hayaldıń bóksesine shappat urıp ház ettik. Amanlıq murtınan kúlip qoydı.
— Óziń birewdi aldıń ba?
(Tólepbergen Qayıpbergenov. Maman biy ápsanası (roman))
❓
Soraw:
Gúpshek sóziniń mánisi qanday?
👉
Juwaptı
@ana_tilim_qalqanim
kanalına ótip, tómeninde berilgen kommentariyaǵa jazıp jiberiń.
═════❁✿❁═════
Kanallarımızǵa aǵza bolıń
👇
📚
@qaraqalpaq_tilim_qalqanim
📚
@qara_qalpaq_tili
📚
@ana_tilim_qalqanim