Avliyolar_uz 🌙

نُقِلَ أَنَّهُ كَانَ يَمْشِي فِي بَعْضِ الطُّرُقِ، فَتَطَايَرَ إِلَى ثَوْبِهِ مِنْ طِينِ الشَّوَارِعِ قَدْرُ ظُفْرٍ، فَمَضَى إِلَى دِجْلَةَ وَغَسَلَهُ، قَالُوا لَهُ: يَا إِمَامَ الْمُسْلِمِينَ، لَا تُرَخِّصُ بِهَذَا الْقَدْرِ مِنَ النَّجَاسَةِ وَتَغْسِلُهُ؟ وَأَفْتَيْتَ مِنَ الْمُغَلَّظَةِ قَدْرَ دِينَارٍ، وَمِنَ الْمُخَفَّفَةِ رُبْعَ الثَّوْبِ! قَالَ: هَذَا مِنَ التَّقْوَى، وَذَاكَ مِنَ الْفَتْوَى.
Нақл қилинишича, Имом Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳ йўллардан бирида юриб кетаётганларида, кўча лойидан тирноқча миқдоридаги лой кийимларига сачради. Шунда у киши Дажла дарёсига бориб, кийимларига теккан лойни ювдилар.
У кишига айтдилар:
— Эй мусулмонлар имоми! Нажосатнинг бунчалик оз миқдорини ҳам кечиримли деб ҳисобламай, ювяпсизми? Ахир сиз оғир нажосатнинг бир динор миқдоригача, енгил нажосатнинг эса кийимнинг тўртдан бир қисмигача бўлган миқдорига рухсат бергансиз-ку!
Имом Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳ дедилар:
— Бу — тақводандир, у эса — фатводандир.
«Тазкиратул-авлиё» китобидан.
Ривоятдан олинадиган ибрат
Фатво — шариатнинг инсонларга енгиллик берган ҳукмини баён қилишдир. Тақво эса инсоннинг Аллоҳ таолонинг розилигини кўзлаб, имкони борича эҳтиёт ва ҳушёрлик билан иш тутишидир.
Имом Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳнинг «Бу — тақводандир, у эса — фатводандир», деган сўзлари фатво билан тақво ўртасидаги фарқни кўрсатади. Яъни, шариат рухсат берган нарсадан фойдаланиш жоиз, аммо инсон ўзи учун эҳтиёт йўлини танласа, бу ҳам тақвонинг кўринишларидан бўлиши мумкин.

Имом Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳнинг ҳаё ва одоблари
نُقِلَ أَنَّهُ كَانَ فِي الْحَمَّامِ، إِذْ دَخَلَ رَجُلٌ مَكْشُوفُ الْعَوْرَةِ، قِيلَ: كَانَ دَهْرِيًّا أَوْ فَيْلَسُوفًا، فَغَمَّضَ أَبُو حَنِيفَةَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ عَيْنَيْهِ، فَقَالَ الرَّجُلُ: مَتَى رُفِعَ عَنْ عَيْنِكَ ضَوْؤُهَا؟ قَالَ: حِينَ رَفَعَ اللهُ عَنْكَ سِتْرَهُ.
Ривоят қилинишича, Имом Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳ ҳаммомда эканларида, аврати очиқ ҳолда бир киши кириб келди. Айтилишича, у даҳрий ёки фалсафага берилган киши эди. Шунда Имом Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳ кўзларини юмдилар.
Ҳалиги киши (Имом Абу Ҳанифанинг кўзлари кўр деб ўйлаб) сўради:
— Кўзларингизнинг нури қачон олинди ?
Имом Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳ жавоб бердилар:
— Аллоҳ сендан Ўз пардасини олиб ташлаган пайтда.
«Тазкиратул-авлиё» китобидан.
Изоҳ:
Ривоятдаги «Аллоҳ сендан Ўз пардасини олиб ташлаган пайтда» деган жавоб кинояли маънода айтилган. Яъни, инсоннинг ҳаё ва авратни беркитиш одобига риоя қилмаслиги унинг маънавий пардаси кўтарилганидан далолат қилади.

Имом Аъзам Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳнинг Усмон ибн Аффон розияллоҳу анҳу ҳақидаги ибратли ҳикоялари
نُقِلَ أنَّ رجلاً ذا مالٍ وثروةٍ في عهد أبي حنيفة كان عدوًّا لعثمان بن عفان رضي الله عنه مجاهراً بها، حتى يقول: إنه رضي الله عنه كان يهودياً. سمع أبو حنيفة كلامه من الناس، فدعاه إليه، وكان في المدينة رجلٌ يهوديٌّ صاحب مالٍ وجاه، وله ابن، وقال له ـ أي لعدو عثمان ـ: اليهودي الفلاني يخطب بنتك لابنه. فاغتم الرجل بذلك الخبر، وانغاظ منه، وظهرت الرجفة في أعضائه، وقال: أنت إمام المسلمين! وكيف يجوز استخطاب بنات المسلمين من أبناء اليهود؟ كيف يمكن هذا؟
قال أبو حنيفة رضي الله عنه: سبحان الله! أنت لا تجوّز أن تكون بنتك تحت ابن يهودي، ولا ترضى به، فكيف تجوّز أن تكون بنت رسول الله صلى الله عليه وسلم امرأةً ليهودي، وترضى به؟
فعلم الرجل أنه أخطأ في اعتقاده، فرجع عنه وصار سنيًّا.
Ривоят қилинишича, Имом Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳ яшаган даврда мол-дунёси ва бойлиги кўп бир киши бор эди. У Усмон ибн Аффон розияллоҳу анҳуга душманлик қилар ва бу душманлигини очиқ-ошкор баён этар эди. Ҳатто: «У зот яҳудий бўлган», деб даъво қилар эди.
Одамлардан унинг бу гапларини эшитган Имом Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳ уни ҳузурларига чақирдилар.
Ўша шаҳарда мол-дунёси ва обрў-эътибори бор бир яҳудий киши яшар, унинг бир ўғли ҳам бор эди. Имом Абу Ҳанифа ўша кишига, яъни Усмон розияллоҳу анҳуга душманлик қилаётган одамга:
— Фалончи яҳудий ўз ўғлига сенинг қизингни сўрамоқчи, — дедилар.
Бу хабарни эшитган ҳалиги киши қаттиқ ғамга ботди ва ғазабланди. Ҳатто унинг аъзолари қалтирай бошлади. У ҳайрат ва ғазаб билан:
— Сиз мусулмонларнинг имомисиз! Қандай қилиб мусулмон қизини яҳудийнинг ўғлига никоҳлаб бериш мумкин? Бу қандай бўлиши мумкин?! — деди.
Шунда Имом Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳ:
— Субҳаналлоҳ! Сен ўз қизингнинг яҳудийнинг ўғлига турмушга чиқишига рози бўлмайсан ва бундай никоҳни жоиз деб билмайсан. Шундай экан, қандай қилиб Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қизини яҳудийга турмушга чиққан деб айтишни жоиз деб биласан ва бунга рози бўласан?! — дедилар.
Шунда ҳалиги киши ўз эътиқодида хато қилганини англади. У бу нотўғри қарашидан қайтди ва аҳли суннат эътиқодига қайтди.
«Тазкиратул-авлиё» китобидан.

حكاية الإمام أبي حنيفة رضي الله عنه مع الصبي
نُقِلَ أنه كان يمضي إذ رأى صبيًّا قد وقع في الوحل، وعلقت رجله بالوحل، فقال له أبو حنيفة رضي الله عنه: اجعل بالك لئلا تسقط.
قال الصبي: يا إمام المسلمين، سقوطي أمر هيّن، وقيامي أيضًا سهل، فإني إن وقعت وقعت وحدي، ولكن بوقوعك يقع عالم، وقيامك أيضًا يكون عسيرًا.
فبكى أبو حنيفة من كلام الصبي، وتعجّب من حلاوة منطقه وحذاقته، ثم قال لأصحابه: إن سنح لكم دليل أظهر من دليلي، وانكشف شيء لم ينكشف لي، فاعملوا به، ولا تقلّدوني.
ولذا خالفه أبو يوسف رضي الله عنه، ومحمد رضي الله عنه وغيرهما في كثير من المسائل المذكورة في الفقه، وهذا دليل على كمال إنصافه وورعه.
تذكرة الأولياء
⸻
Имом Абу Ҳанифа ва лойга ботган бола
Ривоят қилинишича, бир куни Имом Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳ йўлда кетаётиб, лойга тушиб, оёғи лойга ботиб қолган бир болани кўрибдилар. Шунда у зот болага:
— Эҳтиёт бўл, йиқилиб кетма! — дебдилар.
Бола жавоб берибди:
— Эй мусулмонлар имоми! Менинг йиқилишим ҳам осон, туриб кетишим ҳам осон. Чунки мен йиқилсам, фақат ўзим йиқиламан. Аммо сиз йиқилсангиз, сиз билан бирга бутун бир олам йиқилади. Сизнинг қайта туришингиз эса анча қийин бўлади.
Боланинг бу сўзларидан Имом Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳ йиғлаб юборибдилар. Унинг сўзлари ширинлиги ва зеҳни ўткирлигига ҳайратланибдилар.
Сўнг шогирдларига қараб:
— Агар сизларга менинг далилимдан кўра кучлироқ далил намоён бўлса ва менга очилмаган бир нарса сизларга аён бўлса, ўша далилга амал қилинглар, менга тақлид қилманглар, — дебдилар.
Шунинг учун ҳам Абу Юсуф ва Муҳаммад ибн Ҳасан аш-Шайбоний раҳматуллоҳи алайҳлар ҳамда бошқа олимлар фиқҳдаги кўплаб масалаларда у зотнинг раъйларидан бошқача хулосага келганлар.
Бу эса Имом Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳнинг инсофлари ва тақволари комил эканига далилдир.
«Тазкират ул-авлиё» китобидан.

[مطلب في رعاية الإمام أبي حنيفة للأدب مع الله تعالى]
Имом Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳнинг Аллоҳ таолога нисбатан одобни сақлашлари ҳақида
قال داود الطائي رضي الله عنه: لازمت أبا حنيفة عشرين سنة، وراعيته سرًّا وجهراً، وليلاً ونهاراً، ما رأيته في هذه المدة مكشوف الرأس، ولا مدَّ رجله استراحةً. قلت له: يا إمام المسلمين، إن مددتَ رجلك لحظةً في الخلوة، ماذا يكون؟ قال: رعاية الأدب من الله أولى.
Довуд ат-Тоий раҳматуллоҳи алайҳ шундай деганлар:
«Мен йигирма йил давомида Имом Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳ билан бирга бўлдим. У зотни яширинда ҳам, ошкорада ҳам, кечаю кундуз кузатдим. Шу муддат ичида у зотни бирор марта бошлари очиқ ҳолда кўрмадим, дам олиш учун оёқларини ҳам узатганларини кўрмадим.
Мен у зотга: “Эй мусулмонлар имоми! Агар ёлғиз қолган пайтингизда бир лаҳза бўлса ҳам оёғингизни узатсангиз, нима бўлар эди?” дедим.
У зот: “Аллоҳ таолога нисбатан одобни сақлаш афзалроқдир”, деб жавоб бердилар».
Манба:
«Тазкиратул-авлиё».

[مطلب في حد الفقه]
Фиқҳнинг таърифи ҳақида
«وسئل أبو حنيفة رحمه الله عن حد الفقه: هو أن تعرف كيف تعبد ربك».
Имом Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳдан фиқҳнинг таърифи ҳақида сўралганда, у зот шундай жавоб бердилар:
«Фиқҳ — Роббингга қандай ибодат қилишни билишингдир».
Манба:
«Мухторот ан-навозил» асари, Бурҳонуддин ал-Марғиноний (вафоти 593 ҳижрий).

[مطلب في مزاح الإمام أبي حنيفة]
«وعن الإمام أنه كان كثير المزاح؛ لدفع الكرب والحزن عن القلوب والوحشة ممن يلاقيه».
Имом Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳ ҳақларида ривоят қилинишича, у зот кўп ҳазил-мутойиба қилар эдилар. Бу билан инсонларнинг қалбларидан ғам-ташвиш ва қайғуни аритишга, ўзлари билан учрашган кишиларнинг кўнглидаги ётсираш ва безовталикни кетказишга ҳаракат қилар эдилар.
Манба:
«Жомиъ ал-фатово» — ал-Ҳумайдий (вафоти 880 ҳижрий).

Имом Аъзам ҳазратларининг тақвоси ва нафс тарбияси ҳақидаги нақл
Арабча матн:
أقول: وسمعت أن شخصا من أصدقائه جاء إليه بأمشاط هدية، وهو في المجلس، ففرق الأمشاط على الأصحاب، قال بعضهم: يا إمام المسلمين، بقي محمد بن الحسن رضي الله عنه ما أعطيته مشطا. قال أبو حنيفة: نبتت له لحية، وله احتياج إلى المشط؟ قالوا: نعم. فأعطاه مشطا. والله أعلم.
Айтаман: эшитишимча, Имом Аъзам Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳнинг дўстларидан бири у кишига совға сифатида бир нечта тарақ олиб келибди. Ўша пайтда Имом Аъзам мажлисда ўтирган эканлар. Шунда у зот тарақларни ҳозир бўлган шогирдларига тарқатиб чиқибдилар.
Шунда улардан баъзилари:
«Эй мусулмонлар имоми! Муҳаммад ибн Ҳасан аш-Шайбоний ҳам қолиб кетди-ку, унга тарақ бермадингиз», — дейишибди.
Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳ:
«Унинг соқоли ўсиб чиқдими? У тараққа муҳтожми?» — деб сўрабдилар.
Улар: «Ҳа», — деб жавоб беришибди.
Шунда Имом Аъзам раҳматуллоҳи алайҳ унга ҳам бир тарақ берибдилар.
Аллоҳ таоло ҳақиқатни яхшироқ билувчидир.
«Тазкират ул-авлиё» китобидан.

Имом Аъзам ҳазратларининг тақвоси ва нафс тарбияси
نقل أن محمد بن الحسن كان من تلامذه، وصار إماما مجتهدا، وكان في ابتداء الأمر صبيًا ذا جمال، لما جاء إلى أبي حنيفة، وقع نظره عليه، ثم لم ينظر إليه إلى أن نبتت لحيته، وفي تلك المدة يجلسه خلف سارية؛ لئلا يقع نظره عليه.
Нақл қилинишича, Муҳаммад ибн Ҳасан аш-Шайбоний Имом Аъзам Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳнинг шогирдларидан бўлиб, кейинчалик буюк мужтаҳид имом даражасига етган.
У илк бор Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳнинг ҳузурларига келганида, ҳали ёш, чиройли бир бола эди. Имомнинг кўзлари унга тушди. Шундан сўнг, то унинг соқоли ўсиб чиққунга қадар, унга қарамадилар.
Ўша муддат давомида Муҳаммад ибн Ҳасанни бир устун ортида ўтқазар эдилар, токи кўзлари унга тушиб қолмасин.
«Тазкират ул-авлиё» китобидан.

وَقِيلَ: فِي بَعْضِ الْأَحْيَانِ كَانَ يَسْتَشْكِلُ مَسْأَلَةً، فَيَخْتِمُ الْقُرْآنَ أَرْبَعِينَ خَتْمَةً، لِيَنْكَشِفَ عَلَيْهِ، وَتَنْحَلَّ الْمَسْأَلَةُ.
Айтилишича, Имом Аъзам Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳ баъзан бирор масаланинг ечимини топишда мушкулликка дуч келсалар, унинг ҳақиқати ойдинлашиб, ечими аён бўлиши учун Қуръони каримни қирқ марта хатм қилар эдилар.
«Тазкиратул-авлиё» китобидан.