Markaziy Osiyo
Axsi — Farg‘ona shaharlarining onasi
Yaqinda Axsi tarixi bo‘yicha yurtimizning yetuk tadqiqotchilaridan biri, tarixchi olim
Tohirjon Qozoqov
bilan suhbatlashish nasib etdi.
Suhbat davomida yana bir haqiqatga amin bo‘ldim: tarixni sevish boshqa, tarix uchun mas’uliyat bilan yashash esa mutlaqo boshqa fazilat ekan. Tohirjon aka aynan shunday olimlardan. U kishi nafaqat Axsi tarixini chuqur o‘rgangan, balki har bir xulosasini ilmiy manbalar, arxeologik topilmalar va tarixiy dalillar asosida himoya qiladigan tadqiqotchidir.
Ayniqsa, “Axsi — Farg‘ona shaharlarining onasi” degan g‘oyani asoslashdagi ilmiy yondashuvi alohida e’tiborga loyiq. Bu shunchaki balandparvoz ibora emas, balki ko‘p yillik izlanishlar natijasida shakllangan ilmiy qarashdir.
Bugungi kunda tarixga oid turli fikrlar ko‘paygan bir paytda hissiyot emas, dalil va manbaga tayanadigan olimlarning mehnati yanada qadrli. Chunki tarixni xolis o‘rganish va uni qanday bo‘lsa, shunday yetkazish jamiyatning tarixiy xotirasini mustahkamlaydi.
Tohirjon Qozoqov ana shunday obektiv tarixni targ‘ib qilayotgan, ilmiy haqiqatni himoya qilayotgan jonkuyar namanganlik olimlardan biridir.
Bunday fidoyi olimlar bor ekan, tariximizni chuqurroq anglash va uni kelajak avlodlarga ilmiy asosda yetkazish yo‘lidagi ishlar davom etishiga ishonch ortadi.
Library
@centerasia_library
Kanalga ulanish
@centerasiastudy
Фарзандингиз илк бор музқаймоққа етарли пул ишлаб топганида, шундай қилинг:
— У музқаймоқни паққос туширишидан олдин ундан музқаймоқни тортиб олинг ва 20 фоизини еб қўйинг;
— Фарзандингиз сизга ҳайрон бўлиб қараб турганида яна 30 фоизини еб қўйинг
Шундан кейин, қолган музқаймоқни унинг қўлига тутқазинг ва давлат ҳар бир кишининг ишлаб топган пуллари билан шундай қилишини, у топган пуллар билан ҳам шундай бўлишини унга тушунтиринг.
Агар ҳар бир ота-она шундай қилса, мамлакатда давлат ўз пулларига эга эмаслиги, у фақатгина солиқ тўловчиларнинг пулларига эгалик қилишини тушунадиган авлод вояга етишига умид бор. Солиқ тўловчилар эса давлат амалдорлари уларнинг пулларини қандай сарфлаётганини кузатиб тура олиши эмас, балки кузатиб туришлари шарт.
Маргарет Тетчер
- Буюк Британиянинг энг кучли бош вазирларидан бири.
Каналга уланиш
@centerasiastudy
Барчамизга бирдек қизиқарли бўлган мавзу:
Марказий Осиё
ҳудудида яшаган "Ўзбекнинг 92 уруғи" ҳақида.
Library
@centerasia_library
Каналга уланиш
@centerasiastudy
Markaziy Osiyoning daryolari: suv, hayot va hamkorlik
Markaziy Osiyoda daryolar faqat geografik obyekt emas. Ular millionlab aholining ichimlik suvi, dehqonchiligi, energetikasi va ekologik xavfsizligi bilan bevosita bog‘liq hayotiy tizimdir.
Mintaqaning asosiy suv arteriyalari —
Amudaryo, Sirdaryo, Zarafshon, Chu, Ili, Vaxsh va Panj
daryolaridir. Bu daryolar bir nechta davlat hududidan oqib o‘tadi va suv masalasini mintaqaviy hamkorlikning eng muhim yo‘nalishlaridan biriga aylantiradi.
Ayniqsa,
Amudaryo va Sirdaryo
Markaziy Osiyoning qishloq xo‘jaligi, oziq-ovqat xavfsizligi va ekologik barqarorligida strategik ahamiyatga ega.
Suv — oddiy tabiiy resurs emas. U mintaqaviy barqarorlik, mas’uliyatli kelishuv va kelajak xavfsizligining asosiy omilidir.
Manbalar: CA Water Info, World Bank, Water Unites
Markaziy Osiyo
|
Library
Тони Блэрнинг «Етакчилик ҳақида: XXI аср учун сабоқлар» китоби
Тони Блэр ушбу китобда раҳбарликни фақат лавозим ёки харизма эмас, балки
аниқ мақсадни амалий натижага айлантириш қобилияти
сифатида талқин қилади. Асар унинг Буюк Британия бош вазири ва турли давлатлар ҳукуматлари билан ишлаш тажрибасига асосланган.
Энг муҳим тезислар
1. Раҳбар лавозимга тайёр режа билан келиши керак.
Муаммо, устувор мақсад, масъул ижрочи, ресурс ва натижа мезонлари олдиндан белгиланиши зарур.
2. Ҳамма ишни устувор вазифа деб бўлмайди.
Кучли раҳбар энг муҳим 3–5 йўналишни танлайди ва ресурсларни шу мақсадларга жамлайди.
3. Қарор қабул қилишнинг ўзи натижа эмас.
Қарордан кейин масъул шахс, муддат, ресурс ва мунтазам назорат бўлиши керак.
4. Раҳбарнинг кучи унинг жамоасида кўринади.
Фақат «ҳа» дейдиган эмас, мустақил фикрлайдиган, камчиликларни очиқ айтадиган профессионаллар керак.
5. Стратегия қоғозда эмас, амалда ишлаши лозим.
Ҳар бир стратегия «қаерга борамиз, қандай етамиз ва натижани қандай ўлчаймиз?» деган саволларга жавоб бериши керак.
6. Технология эски жараённи электронлаштириш эмас.
Рақамлаштириш давлат хизматларини соддалаштириши, ортиқча босқичларни камайтириши ва қарорларни маълумотларга асослантириши лозим.
7. Раҳбар лавозимни эмас, меросни ўйлаши керак.
Ҳақиқий мерос — бинолар ёки тадбирлар эмас, балки мустаҳкам институтлар, профессионал жамоа ва давом этадиган ислоҳотлардир.
Китобнинг асосий ғояси
Ҳокимиятга келиш — етакчиликнинг бошланиши. Ҳақиқий етакчилик эса ваъдаларни натижага айлантиришдан бошланади.
Китоб давлат раҳбарлари, ҳокимлар, вазирлик ва идора раҳбарлари, ректорлар ҳамда раҳбарликка тайёрланаётган ёш кадрлар учун амалий аҳамиятга эга. Унинг энг муҳим сабоғи шу:
раҳбарнинг қадри нутқи ёки лавозими билан эмас, одамлар ҳаётида яратган барқарор натижаси билан ўлчанади.
Library
@centerasia_library
каналга уланиш
👇
@centerasiastudy
⁉️
Самарали давлат сиёсати нимадан бошланади?
Кўп ҳолларда қарор қабул қилиш жараёни тайёр лойиҳани муҳокама қилишдан бошланади. Аслида эса самарали сиёсат муаммонинг ўзи қаерда ва қандай шаклланаётганини барвақт англашдан бошланиши керак.
Бунинг учун, аввало, фуқаролар, ННТлар ва соҳа экспертларини муаммони аниқлаш ҳамда ечим ишлаб чиқишнинг дастлабки босқичларидан жалб этиш зарур. Чунки жойлардаги кайфият, мурожаатлар ва ҳудудий эҳтиёжлар расмий ҳисоботларда ҳар доим ҳам тўлиқ кўринмайди.
Иккинчи муҳим масала — латент, яъни ҳали очиқ намоён бўлмаган ижтимоий муаммоларни барвақт аниқлаш. Доимий мониторинг ва қайта алоқа механизмлари ана шундай хавфларни кескинлашмасидан олдин кўриш имконини беради.
Учинчи босқичда эса жамоатчилик таклифларининг қарор мазмунига қай даражада таъсир қилгани баҳоланиши керак. Қайси таклиф қабул қилинди, қайси бири инобатга олинмади ва нима сабабдан — бу маълумотлар очиқ бўлмаса, иштирок формал тусда қолади.
Тизимли ижтимоий ҳамкорлик нафақат асосланган қарорлар қабул қилишга, балки ижтимоий барқарорликни сақлаш ва давлат сиёсати натижадорлигини оширишга ҳам хизмат қилади.
Library
@centerasia_library
каналга уланиш
👇
@centerasiastudy
⁉️
Замонавий восита бор, лекин натижа қандай?
Давлат ва жамият ҳамкорлигида рақамли воситалар тобора кўпроқ қўлланилмоқда. Краудсорсинг орқали жамоатчиликдан таклифлар йиғилади, очиқ маълумотлар таҳлил ва назорат имконини беради, рақамли қайта алоқа мурожаатларга тезкор жавоб қайтаришга хизмат қилади. Таҳлил марказлари эса қарорлар учун илмий таҳлил ва эксперт хулосаларини тайёрлайди.
Аммо воситанинг ўзи самарани кафолатламайди. Масалан, платформа ишга туширилиши мумкин, лекин унда кимлар иштирок этгани, қайси ижтимоий гуруҳлар фикри инобатга олингани ёки таклифлар қарор мазмунига киритилгани номаълум қолиши мумкин.
Шунинг учун ҳамкорлик самарадорлиги бешта мезон асосида баҳоланиши керак:
қамров → инклюзивлик → таъсир → қайта алоқа → натижа.
Яъни, аввало кимлар иштирок этгани аниқланади. Кейин турли ижтимоий гуруҳлар фикри ҳисобга олингани текширилади. Таклифларнинг қарорларга таъсири, қарор сабабларининг жамоатчиликка тушунтирилиши ва якунда муаммо ёки давлат хизмати сифатида қандай ўзгариш бўлгани баҳоланади.
Қисқаси, рақамли технологиянинг қиймати унинг замонавий кўринишида эмас, балки қарор сифати, очиқлик ва қайта алоқага қўшган ҳиссасида намоён бўлади.
Library
@centerasia_library
каналга уланиш
👇
@centerasiastudy
Халқаро тажрибадан қандай хулоса чиқариш мумкин?
Давлат ва жамият ҳамкорлиги турли мамлакатларда турлича ташкил этилган. Аммо уларни бирлаштириб турадиган умумий тамойиллар бор.
Буюк Британия тажрибасида жамоатчилик қарор лойиҳаси тайёр бўлиб бўлгандан кейин эмас, унинг дастлабки босқичларидаёқ жараёнга жалб этилади. Германияда эса давлат, иш берувчилар ва жамоат институтлари ўртасидаги доимий музокара турли манфаатларни мувофиқлаштиришга хизмат қилади.
Япония маҳаллий жамоалар иштирокини кучайтириш орқали муаммоларни аҳолига яқин даражада аниқлашга эътибор қаратади. Сингапур тажрибасида рақамли платформалар фақат фикр йиғиш воситаси эмас, балки давлат органлари ва фуқаролар ўртасидаги мунтазам қайта алоқа канали сифатида ишлайди.
Бу тажрибалардан Ўзбекистон учун тўртта муҳим хулоса келиб чиқади -
жамоатчиликни дастлабки босқичдан жалб этиш → доимий мулоқот → маҳаллий эҳтиёжларни аниқ ҳисобга олиш → асосланган қайта алоқа.
Муҳими, хорижий моделларни тайёр ҳолда кўчириш эмас. Уларнинг ишлаш тамойилларини миллий институтлар, маҳалла тизими ва мавжуд бошқарув амалиётига мослаштириш зарур.
Library
@centerasia_library
каналга уланиш
👇
@centerasiastudy
Ҳамкорликда муаммо қаерда?
Давлат ва жамият ўртасида мулоқот майдонлари кўпайиб бормоқда. Лекин механизмнинг мавжудлиги унинг самарали ишлаётганини англатмайди. Амалиётда тўртта асосий муаммо кўзга ташланади.
Биринчиси —
формал иштирок
. Муҳокама ўтказилади, таклифлар йиғилади, аммо уларнинг якуний қарорга қандай таъсир қилгани ҳар доим ҳам аниқ эмас.
Иккинчиси —
қайта алоқанинг етарли эмаслиги
. Фуқаро таклиф беради, лекин унинг қабул қилингани ёки рад этилгани, айниқса сабаби ҳақида тўлиқ маълумот олмаслиги мумкин.
Учинчиси —
вазифа ва масъулиятнинг ноаниқлиги
. Давлат органи, ННТ, маҳалла ёки бошқа иштирокчиларнинг вазифалари аниқ белгиланмаса, ҳамкорликда такрорланиш, масъулиятни бир-бирига юклаш ва ижронинг чўзилиши кузатилади.
Тўртинчиси —
натижани баҳолашнинг заифлиги
. Кўп ҳолларда нечта учрашув ёки тадбир ўтказилгани ҳисобланади. Аммо бу жараён қарор сифатига, давлат хизматига ёки аҳоли ҳаётига қандай таъсир қилгани етарлича ўлчанмайди.
Фикримизча, самарали ҳамкорлик учун тўрт жараён бир тизимда ишлаши керак:
мазмунли иштирок → асосланган қайта алоқа → аниқ масъулият → натижани баҳолаш.
Акс ҳолда ҳамкорлик шаклан мавжуд, лекин мазмунан заиф бўлиб қолади.
Library
@centerasia_library
каналга уланиш
👇
@centerasiastudy