Markaziy Osiyo

🌊
Qo‘shtepa kanali: Amudaryo suvi uchun yangi raqobatmi?
Afg‘oniston shimolida qurilayotgan
Qo‘shtepa (Qosh Tepa) kanali
Markaziy Osiyoning suv resurslari bilan bog‘liq eng muhim infratuzilma loyihalaridan biriga aylanmoqda.
Loyihaning maqsadi — Amudaryodan suv olib, Afg‘onistonning Balx, Juzjon va Faryob viloyatlarida qishloq xo‘jaligini rivojlantirish.
📊
Loyiha ko‘lami:
•
285 km
— kanalning rejalashtirilgan uzunligi.
•
550 ming gektar
— sug‘orilishi ko‘zda tutilgan yer maydoni.
•
2022-yil
— qurilish boshlangan yil.
•
2028-yil
— loyihani yakunlash uchun ilgari e’lon qilingan mo‘ljal.
Afg‘oniston uchun qanday ahamiyatga ega?
Kanal yangi ekin maydonlarini o‘zlashtirish, qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ishlab chiqarishni ko‘paytirish, oziq-ovqat xavfsizligini mustahkamlash va ish o‘rinlarini yaratishga xizmat qilishi kutilmoqda.
🇺🇿
O‘zbekiston uchun qanday xavflar mavjud?
Amudaryo O‘zbekiston va Turkmaniston qishloq xo‘jaligi uchun strategik suv manbayidir.
Qo‘shtepa kanali to‘liq ishga tushgach, quyi oqimga yetib keladigan suv hajmi kamayishi mumkin. Bu ayniqsa suv tanqisligi kuchaygan yillarda sug‘orish tizimlari va Orolbo‘yi ekologiyasiga qo‘shimcha bosim yaratadi.
Ayrim tahlillarda kanal Amudaryo oqimining
20 foizigacha
qismini olishi mumkinligi aytiladi. Biroq bu hali amalda o‘lchangan suv sarfi emas, balki turli farazlarga asoslangan bahodir.
🌍
Mintaqa oldidagi asosiy savol
Afg‘oniston o‘z hududida qishloq xo‘jaligini rivojlantirishga intilmoqda. O‘zbekiston va Turkmaniston esa quyi oqimdagi suv ta’minotining barqarorligidan manfaatdor.
Shu bois masalaning yechimi faqat kanal qurilishiga munosabat bildirishda emas, balki
transchegaraviy suv resurslarini birgalikda boshqarish, suv sarfini o‘lchash va suv tejovchi texnologiyalarni kengaytirishda
.
Qo‘shtepa kanali Markaziy Osiyoda suv endi nafaqat ekologik va iqtisodiy, balki xalqaro hamkorlikning ham strategik masalasi ekanini ko‘rsatmoqda.
Library
@centerasia_library
Kanalga ulanish
@centerasiastudy

🎓
Til sertifikati sabab himoyasi qolgan magistrantlar uchun muhim xabar
Taqdim etilgan bayonning 4-bandiga ko‘ra,
2023-yil 14-fevraldagi 13-son bayon asosida istisno tariqasida magistraturaga qabul qilingan talabalar
PF–81-son Farmonda belgilangan darajadagi til sertifikatiga ega bo‘lsa, magistrlik dissertatsiyasini himoya qilishiga ruxsat beriladi.
Talab etiladigan darajalar:
🔹
C1
— filologiya yo‘nalishlari;
🔹
B2
— gumanitar, biologik va turdosh fanlar, matematika va statistika, biznes va boshqaruv, huquq, xizmat ko‘rsatish, ijtimoiy va xulq-atvorga mansub fanlar, jurnalistika va axborot, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari;
🔹
B1
— boshqa ta’lim sohalari hamda madaniyat va sport mutaxassisliklari.
Sertifikatning amal qilish muddati tugamagan bo‘lishi va u rasman tan olingan sertifikatlar ro‘yxatiga kirishi shart.
Demak, yuqoridagi tartibda qabul qilingan, mutaxassisligi uchun
B1 darajasi belgilangan magistrantlar B1 sertifikati bilan ham himoyaga qo‘yilishi mumkin.
Sertifikat talabi bekor qilinmagan.
Tegishli sertifikatni taqdim etgan magistrantlarning himoyasini belgilangan tartibda tashkil etish OTM rahbarlariga topshirilgan.
🎓
@Magistr_Hub

⚔️
BUXORODA QATL ETILGAN BRITANIYA ELCHILARI: DIPLOMATIK XATO YOKI SIYOSIY HISOB-KITOB?
XIX asrda Markaziy Osiyo Rossiya imperiyasi va Buyuk Britaniya o‘rtasidagi geosiyosiy raqobat maydoniga aylandi. Tarixda bu jarayon
«Katta o‘yin» (The Great Game)
nomi bilan mashhur.
Britaniya Rossiyaning janubga siljishidan xavotirlanar, Rossiya esa mintaqadagi siyosiy va harbiy ta’sirini kengaytirishga intilardi.
Ana shunday sharoitda Buxoro amirligi ham ikki imperiya manfaatlari kesishgan muhim hududga aylandi.
🇬🇧
Buxoroga kelgan inglizlar
1830-yillarda Aleksandr Byorns Buxoroga safar qilib, mintaqaning siyosiy, iqtisodiy va geografik holati haqida Britaniya uchun qimmatli ma’lumotlar to‘pladi.
Ammo undan keyin kelgan ikki britaniyalik —
Charlz Stoddart va Artur Konolli
ning taqdiri fojiali yakunlandi.
Stoddart 1838-yilda Buxoroga diplomatik topshiriq bilan kelgan. Biroq amir Nasrullo bilan munosabatlari keskinlashib, zindonga tashlandi.
1841-yilda Konolli ham Buxoroga yetib keldi. U Stoddartni ozod qilishga erisha olmadi va o‘zi ham hibsga olindi.
⚖️
Nega ular qatl etildi?
Tarixchi Mirzo Olim Maxdum Hoji «Tarixi Turkiston» asarida Stoddartning Buxoro saroyidagi urf-odatlarga yetarlicha rioya qilmaganini qayd etadi.
Jumladan, amir qarorgohi — Ark oldidan o‘tayotganda otdan tushmaslik mahalliy siyosiy odobga zid hisoblangan.
Ammo voqeani faqat shu holat bilan tushuntirish yetarli emas. Diplomatik maqom, amirlikning suverenitet haqidagi tasavvurlari, o‘zaro ishonchsizlik va xalqaro vaziyat ham munosabatlarga ta’sir ko‘rsatgan.
1842-yil iyun oyida Stoddart va Konolli Buxoroda qatl etildi.
🌍
Buxoro nimani yo‘qotdi?
Bu hodisa Britaniya bilan diplomatik munosabatlarga jiddiy zarba berdi.
Biroq «agar elchilar qatl etilmaganida, Britaniya Buxoroni Rossiyadan himoya qilgan bo‘lardi» degan fikrni tarixiy haqiqat sifatida qabul qilib bo‘lmaydi. Chunki Britaniyaning mintaqadagi siyosati, avvalo, o‘z imperiyaviy manfaatlariga asoslangan edi.
Shunga qaramay, ushbu voqea muhim savolni o‘rtaga tashlaydi:
Davlat rahbari uchun saroy marosimlariga rioya etilishi muhimroqmi yoki xalqaro vaziyatdan oqilona foydalanishmi?
Tarix shuni ko‘rsatadiki, diplomatiyada madaniy tafovutlarni tushunmaslik va o‘zaro ishonchsizlik ba’zan qurolli to‘qnashuvlarsiz ham og‘ir oqibatlarga olib keladi.
📚
Library
@centerasia_library
✅
Kanalga obuna bo‘ling:
@centerasiastudy

🌊
Sarez ko‘li: Markaziy Osiyo uchun qanday xavf mavjud?
Tojikistonning Tog‘li Badaxshon muxtor viloyatida, Pomir tog‘lari bag‘rida joylashgan
Sarez ko‘li
Markaziy Osiyodagi eng noyob va ayni paytda tabiiy xavf manbalaridan biri hisoblanadi.
Ko‘l qanday paydo bo‘lgan?
1911-yil 18-fevralda yuz bergan kuchli zilzila natijasida ulkan tog‘ ko‘chkisi Murg‘ob daryosi vodiysini to‘sib qo‘ygan. Natijada balandligi 500 metrdan ortiq bo‘lgan tabiiy Usoy to‘g‘oni shakllangan va uning ortida Sarez ko‘li paydo bo‘lgan.
📊
Sarez ko‘li haqida muhim raqamlar:
Uzunligi — taxminan 70 km.
Maksimal chuqurligi — 500 metrga yaqin.
Suv hajmi — qariyb 17 km³, ya’ni 17 milliard m³.
Joylashuvi — dengiz sathidan 3 200 metrdan yuqori.
⚠️
Xavf nimada?
Sarez ko‘lidagi asosiy xavf — tabiiy to‘g‘onning barqarorligi va ko‘lga qulaydigan ehtimoliy yirik ko‘chkilar bilan bog‘liq.
Agar katta hajmdagi suv to‘satdan chiqib ketsa, Bartang, Panj va Amudaryo havzalari bo‘ylab vayronkor toshqin yuzaga kelishi mumkin.
Bunday hodisa nafaqat Tojikiston, balki Afg‘oniston, O‘zbekiston va Turkmanistonning ayrim hududlari uchun ham jiddiy oqibatlar keltirib chiqarishi ehtimoli bor.
Ayrim xavf ssenariylarida
6 milliongacha aholi
tilga olinadi. Biroq bu raqamni bevosita va muqarrar xavf ostidagi aholi soni deb qabul qilish to‘g‘ri emas. Oqibatlar to‘g‘onning shikastlanish darajasi, suv hajmi va toshqin tarqalishiga bog‘liq.
🌍
Nega bu masala butun Markaziy Osiyo uchun muhim?
Sarez ko‘li bir davlat hududida joylashgan bo‘lsa-da, ehtimoliy tabiiy ofat oqibatlari davlat chegaralari bilan cheklanmaydi.
Shu sababli ko‘lni doimiy monitoring qilish, erta ogohlantirish tizimlarini rivojlantirish va transchegaraviy favqulodda vaziyatlarga birgalikda tayyorlanish mintaqaviy hamkorlikning muhim yo‘nalishidir.
Muhim jihat:
Sarez ko‘lining mavjudligi yaqin orada albatta falokat yuz beradi degani emas. Xavfni ilmiy baholash va muntazam kuzatish zarur.
Library
@centerasia_library
Kanalga ulanish
@centerasiastudy

«Ёлғон умумий тус олган замонда ҳақиқатни айтиш — экстремизмдир»
Жорж Оруэлл
Markaziy Osiyo
|
Library
|
Science

🧬
80 yoshli inson hujayralarining molekulyar yoshi 20 yoshdan past holatga qaytarildi
Bonn universiteti va universitet klinikasi olimlari laboratoriyada qizil qon hujayralarining yetilmagan shakllarini nerv hujayralarini hosil qila oladigan o‘zak hujayralarga qayta dasturlashtirdi.
Natijada 80 yoshli donordan olingan hujayralarning yoshini ko‘rsatuvchi molekulyar belgilar 20 yoshdan kichik hujayralarga xos holatga o‘zgardi.
Tadqiqot
Aging Cell
jurnalida chop etildi.
Bu natija inson tanasi 60 yilga yoshartirilganini yoki umr uzaytirilganini anglatmaydi.
Tajriba laboratoriyadagi hujayralarda o‘tkazilgan.
Ushbu usul hujayralarning qarish va yoshargandek holatga qaytish mexanizmlarini, shuningdek, Altsgeymer kabi yoshga bog‘liq kasalliklarni o‘rganishga yordam berishi mumkin.
🔗
Manba: Bonn universiteti
📚
@ILM_NUR_2020

«
Давлат бошқаруви санъати:
Ўзгараётган дунё учун стратегиялар» Маргарет Тэтчер
"Давлат бошқаруви санъати" — 1979−1990 йилларда Буюк Британия бош вазири бўлган машҳур «темир хоним» Маргарет Тэтчернинг китоби ҳисобланади. Тэтчер бу китобни 2003 йилда мамлакат раҳбарига қўлланма сифатида чиқарган ва уни Рональд Рейганга бағишлаган.
"Давлат бошқаруви санъати" — кўп қиррали китоб бўлиб, у мамлакат раҳбариятининг амалий қўлланмасидан ташқарига чиқади. Унда Тэтчер турли мамлакатларнинг муаммоларини таҳлил қилади ва уларнинг ривожланиши учун прогнозлар беради, барқарор ички ва ташқи сиёсат учун демократиянинг қадрини исботлайди, халқаро хавфсизликни муҳокама қилади, кўплаб таниқли сиёсий воқеаларга ўз фикрини билдиради. Китобда ХХ асрнинг иккинчи ярмидаги жаҳон сиёсий жараёнлари ҳақида умумий тушунча берилган.
Library
@centerasia_library
Каналга уланиш
👇
@centerasiastudy

🤝
YOPIQ ESHIKLAR ORTIDA DIPLOMATLAR QANDAY MUZOKARA OLIB BORADI?
Diplomatik muzokara delegatsiyalar stol atrofida o‘tirgan paytdan emas, undan ancha oldin boshlanadi.
Birinchi bosqichda tomonlar o‘z maqsadini aniqlaydi: nimaga erishmoqchi, qaysi masalada yon berishi mumkin va qaysi talabdan voz kechmaydi?
Keyin qarshi tomon o‘rganiladi. Uning ichki siyosiy vaziyati, iqtisodiy imkoniyatlari, vaqt bosimi va muqobil variantlari tahlil qilinadi.
Muzokara davomida esa uchta jarayon bir vaqtda kechadi:
— rasmiy takliflar muhokama qilinadi;
— norasmiy kanallar orqali haqiqiy imkoniyatlar aniqlanadi;
— har bir jumlaning kelajakdagi huquqiy va siyosiy oqibati tekshiriladi.
Diplomatlar ko‘pincha bitta masalani alohida hal qilish o‘rniga “kelishuv paketi” tuzadi. Bir tomon savdo bo‘yicha yon bersa, ikkinchi tomon transport, xavfsizlik yoki boshqa masalada murosa qilishi mumkin.
Eng murakkab vazifa — qarshi tomonga mag‘lub bo‘lgandek ko‘rinmasdan kelishuvga rozi bo‘lish imkonini yaratish. Chunki har bir delegatsiya natijani o‘z jamoatchiligiga tushuntirishi kerak.
Muzokarada baland ovozdan ko‘ra tayyorgarlik, sabr va to‘g‘ri tanlangan vaqt kuchliroq vosita hisoblanadi.
Yakuniy hujjatda esa hatto bitta fe’l yoki vergul ham bir necha soat muhokama qilinishi mumkin. Diplomatiyada so‘z shunchaki matn emas — u majburiyatdir.
@centerasiastudy

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev “Rosatom” atom energiyasi boʻyicha davlat korporatsiyasi bosh direktori Aleksey Lixachyovni
qabul qildi.
Rasmiy sahifalarimiz
Veb-sayt
|
Telegram
|
Facebook
|
Instagram
|
You Tube
|
X
|
in
|
WiKi
|
Aloqa