Doctor Feruz

Hukumat qarori bilan har bir fuqaroga Ramazon oyi uchun
3 million soʻmdan
pul tarqatyapti ekan, ovoling
👇
https://t.me/doctorferuz/3331
* * *
Mashkalarni shunaqa xabarlariga erinmay bosasiz, lekin kanaldagi
soʻrovnomalarga
bosmaysiz…?!
Ay-Ay-Ay budet-a
🧏‍♂️
@docrorferuz

XIX–XX asrlarda bu masala bo‘yicha o‘sha davrning yetakchi mutaxassislaridan biri, Kolumbiya universiteti professori Lyuter Holt yig‘layotgan bolalarni qo‘lga olib tinchlantirishni “zararli amaliyot” deb ogohlantirgan. U hatto bolalarni juda ko‘p erkalatish ham nomaqbul deb hisoblagan.

ONA NEGA KERAK?
(2-qsim)
👉
1-qism
Agar bola bularsiz ulg‘aysa, natijada kim paydo bo‘ladi?
— Xavotirli, qayg‘uli yoki umuman boshqalar bilan bog‘lana olmaydigan katta odam.
Boulbining g‘oyalari Viskonsin universiteti olimi Garri Harlouni psixologiya tarixidagi eng mashhur tajribalardan birini o‘tkazishga ilhomlantirdi.
U rezus makakasi bolasini onasiz tarbiyaladi, ammo unga ikkita “sun’iy ona” berdi.
Ikki “ona” ham sim karkasdan yasalgan edi.
Simdan yasalgan onalarning biriga sutli shisha biriktirilgan edi — u bolaga ovqat berardi.
Ikkinchisi esa yumshoq mato bilan qoplangan edi — u onaning iliqligini eslatardi. (Huddi shu “ona”ni quchib turgan maymun bolasining rasmini
yuqorida yuborgandim
)
Demak, biri ovqat (kaloriya) berardi, ikkinchisi esa
ona mehrini
eslatardi.
Freyd va Skinner nazariyasiga ko‘ra, bolalar “sutli onani” tanlashi kerak edi.
Ammo kichik maymunlar
yumshoq onani tanlashdi!!!
Harlou shunday yozgan:
“Faqat sut bilan yashab bo‘lmaydi. Sevgi — bu tuyg‘u, uni qoshiq bilan berib bo‘lmaydi.”
Onaning bola hayotidagi o‘ta zaruriy o‘rnini isbotlovchi yana bir g‘alati fakt bor.
1990-yillarda AQShda jinoyatchilik keskin pasayib ketdi. Siyosatchilar buni iqtisodiyot bilan, qonunlarning qat’iylashgani, politsiya kuchayganini, qamoqxonalarning ko‘payganini va “uch marta jinoyat — umrbod qamoq” kabi qonunlar bilan izohlashdi.
Ammo olimlar (Donoxyu va Levitt) mutlaqo boshqa sababni topishdi — jinoyatchilik darajasining pasayishi bundan 20 yil oldin mamlakatda abortlarning qonuniylashtirilgani bilan bog‘liq edi.
Nima uchun? Umuman olganda, jinoyat olamiga yetaklovchi eng katta omil nima? Bu – onasi tug‘ishni umuman xohlamagan, istalmagan farzand bo‘lib tug‘ilishdir.
Shunday ekan, ona bajaradigan eng muhim funksiyalardan biri nima?
Mana nima:
Ona bolaga shuni his qildiradiki — u shunchaki mavjud bo‘lgani uchun ham ona uchun baxtdir.
Tamom.
Harlou yana bir muhim narsani ko‘rsatdi: onalar (keyinroq tengdoshlar ham) bolalarga nima berishini.
Buni ko‘rsatish uchun u psixologiya tarixidagi eng og‘riqli tajribalardan birini o‘tkazdi.
Maymun bolalari to‘liq izolyatsiyada o‘stirildi: ular onasiz ham, boshqa maymunlarsiz ham yashashdi. Hayotlarining birinchi oylarida, hatto yillarida ham ular hech qanday tirik mavjudot bilan aloqa qilmasdi.
Keyin bu maymunlarni boshqa maymunlar orasiga qo'shganda haqiqiy fojia yuz berdi.
Ular yolg‘izlikda o‘tirib, o‘zlarini quchoqlab tebranardi huddi autizmli bolalarga o‘xshab. Ular nosog‘lom harakatlar qilar, jamiyatga umuman qo‘shila olmasdi.
Aslida, bu maymunlar motorikani (qanday harakatlanishni) bilardi. Ular qachonlardir tishlashni yoki yalinishni genetik darajada bilishardi. Lekin ular
kontekstni
— qachon va kimga nisbatan qanday yo‘l tutish kerakligini bilishmasdi. Ona va tengdoshlar bolaga aynan shu kontekstni (qayerda va kimga nisbatan qaysi xatti-harakatni qo‘llash kerakligini) o‘rgatadi.
Robert Sapolskiy o'z kuzatuvlaridan shunday misol keltiradi:
“Keniyada pavianlarni kuzatganimda, ajoyib holatga guvoh bo‘ldim. Yuqori martabali va eng past martabali ikkita urg‘ochi maymun bir vaqtda qizaloq ko‘rdi.
Ular ilk bor uchrashganda, past martabali onaning bolasi mitti «aristokrat» bilan do‘stlashmoqchi bo'lib uning yoniga chopdi. Buni ko‘rgan onasi bolasini dumidan tortib to‘xtatdi.
Shu tariqa ona o'z bolasiga “O‘z o‘rningni bil!” degan ilk darsni berdi: “Uni ko‘ryapsanmi? Uning darajasi sendan baland, unga shunchaki borib 'kel, do‘stlashamiz' deb bo‘lmaydi. Uning oldida jim o‘tir, ko‘ziga qaramasang balki qutulib qolarsan”.
Eng hayratlanarlisi, bu ikki qizaloq oradan 20 yil o‘tib, keksayganda ham o‘sha tongda o‘rgatilgan ijtimoiy tengsizlik qoidasiga amal qilib yashashdi.”
—————————
Robert Sapolskiyning — “
Биология добра и зла. Как наука объясняет наши поступки
”
kitobidan AI bilan tarjima qildim. Aslida bu katta kitobning bir kichik mavzusi edi. Bu mazvuga duch kelganimda sizlar bilan bo‘lishishni o‘zimga shart deb bildim va nima uchunligi haqida keyinroq.
@doctorferuz

ONA NEGA KERAK?
Sarlavhaning o‘zi ham, savolning o‘zi ham juda oddiydek tuyuladi. Albatta, har kimga ona kerak.
Hatto sichqonchaga ham ona zarur: agar kichkina sichqoncha har kuni bir necha soat onasidan ajratib qo‘yilsa,
keyinchalik voyaga yetgan sichqonda
glyukokortikoidlar (stress gormonlari) darajasi yuqori bo‘ladi, aqliy funksiyalari cheklanadi, xavotir kuchayadi, erkak sichqonlarda esa bundan tashqari agressiya ham ortadi.
Ona — asosiy, hal qiluvchi figura(mi?). Biroq XX asr o‘rtalarigacha ko‘plab mutaxassislar buni tan olmagan.
G‘arb madaniyatlarida, an’anaviy jamiyatlardan farqli ravishda, bolalarni tarbiyalashning o‘ziga xos usullari qabul qilingan edi:
ona bilan jismoniy aloqa kamroq bo‘lishi, bolalar juda erta yoshdan onadan alohida uxlashi, ular yig‘laganda ona darhol emas, ancha kutib javob berishi kerak
deb hisoblangan.
XIX–XX asrlarda bu masala bo‘yicha o‘sha davrning yetakchi mutaxassislaridan biri, Kolumbiya universiteti professori Lyuter Holt
yig‘layotgan bolalarni qo‘lga olib tinchlantirishni “zararli amaliyot” deb ogohlantirgan.
U hatto bolalarni juda ko‘p erkalatish ham nomaqbul deb hisoblagan.
Boy oilalarda bolalar dunyosi shunday edi: ularni enagalar tarbiyalardi, ular ota-onaga faqat uyqudan oldin qisqa vaqtga ko‘rsatilardi. Bu shunday dunyo ediki, unda bolalar
“ko‘rinib turishi mumkin, ammo eshitilmasligi kerak”
edi.
Bu davr tarixdagi g‘alati bir “ittifoq”ni ham tug‘dirdi: freydchilar va bixevioristlar birlashib, bolalarning onaga bog‘lanishini tushuntirishga harakat qildilar.
Bixevioristlar uchun hammasi juda oddiy edi: ona bolani ovqatlantiradi, demak u bolaga
faqat kaloriya
beradi — shu orqali bola onaga bog‘lanadi.
Freydchilar ham xuddi shunday ishonch bilan shunday deb ta’kidlashardi: chaqaloqda hali shaxs tuzilmasi shakllanmagan, shuning uchun u faqat onaning ko‘kragi bilan bog‘lanishi mumkin.
Bu qarashlar “bolani ko‘rinadigan, lekin eshitilmaydigan qilib tarbiyalash” g‘oyasi bilan birlashib, shunday xulosaga kelardi: agar chaqaloqqa ovqat, qulay harorat va boshqa zarur narsalar berilsa, demak u hayotni yaxshi boshlaydi.
Ammo bu sxemalarda muhabbat, ruhiy iliqlik, jismoniy aloqa qayerga sig‘adi?
Hech qayerga. Ular go‘yoki umuman kerak emas edi.
Hech bo‘lmaganda bir holatda bunday nazariy qarashlar halokatli oqibatlarga olib keldi.
Agar bola uzoq vaqt kasalxonada yotsa, u yerda ona kerak emas deb hisoblanardi. Hatto ona bolaning yonida bo‘lsa, bu bolaga ortiqcha emotsional bezovtalik keltiradi deb o‘ylashardi. Axir barcha zarur narsani tibbiyot xodimlari ta’minlaydi, deb qaralardi.
Ko‘pincha onalarga bolani haftasiga bir marta, bir necha daqiqaga ko‘rishga ruxsat berishardi. (Bu shunchaki daxshat!!!)
Agar bolalar kasalxonada uzoq qolsa, ko‘plari “gospitalizm” deb ataladigan holat qurboni bo‘lishardi — ular kasalxona muhitida asta-sekin so‘nib borardi: tushunarsiz infeksiyalar, ichak kasalliklari yoki
umuman kasalxonaga tushish sababiga aloqasi bo‘lmagan boshqa kasalliklardan vafot etishardi.
Bu mikroblar haqidagi bilim yangi paydo bo‘lgan davr edi. Shuning uchun agar bola kasalxonaga tushsa, antiseptika uchun uni maksimal darajada izolyatsiya qilish kerak deb hisoblashardi.
Qizig‘i shundaki, tovuq fermalaridan andoza olinib, zamonaviy inkubatorlar bilan jihozlangan qimmatbaho kasalxonalarda o‘lim keskin oshib ketdi. Ammo kambag‘allar uchun mo‘ljallangan muassasalarda ahvol yaxshiroq edi — u yerda bolalarni eski usul bilan,
inson qo‘llarining iliqligi, mehr va g‘amxo‘rlik bilan parvarish qilishardi.
1950-yillarda britaniyalik psixiatr Jon Boulbi bu qarashlarni shubha ostiga oldi.
U chaqaloqlar emotsional jihatdan oddiy mavjudotlar emasligini
isbotlashga harakat qildi
.
Uning bog‘lanish nazariyasi ona va bola o‘rtasidagi munosabat haqidagi zamonaviy qarashlarga asos soldi. Uch jildlik “Bog‘lanish va yo‘qotish” (Attachment and Loss) asarida u bolaga onadan nima kerak degan savolga javob berdi.
Javob oddiy:
• muhabbat
• mehr
• iliqlik
• javob qaytarish
• rag‘bat
• barqarorlik
• ishonchlilik
Agar bola bularsiz ulg‘aysa, natijada kim paydo bo‘ladi?
Davomi
👇
@doctorferuz

ONA nega kerak?
Bundan keyingi postni o‘qish uchun sizlarga ham jismoniy (matn biroz uzun), ham hissiy (haliyam asabiylashyapman) sabr tilayman...
Rasmni eslab qoling.
@doctorferuz

So‘rovnoma
natijalari:
Obunachilarimiz orasida fitnes zaliga chiqadiganlar 400 kishidan oshiq ekan. Super!
💪
Oxirgi kunlarda men aynan shu masalada chuqur izlanishlar qildim. Yillar davomida to‘plangan, ayniqsa so‘nggi paytlarda (oxirgi yillarda) e’lon qilingan ilmiy tadqiqotlarni erinmasdan o‘rganib chiqdim.
O‘zim uchun ishlatadigan tizimni yaratishga nega erinay?
😉
Rostini aytsam, ba’zi xulosalardan o‘zim ham hayratda qoldim. Chunki shu paytgacha zalda "mutlaq to‘g‘ri" deb bilgan va odatda qiladigan harakatlarimiz aslida samarasiz ekan...
Bu "mutlaq xato qilyapmiz" degani ham emas. Shunchaki hozirgi zamonaviy fitnes ilmida kuch va vaqtni tejab, ancha tezroq natijaga olib boradigan samarali usullar borligini izlanishlarim davomida bildim.
Xullas, barcha yig‘gan ma’lumotlarimni tartibga solib, bitta qo‘llanma tayyorlayapman. Bitirganimda xabar beraman. (Rasmda jarayondan kichik lavha)
O‘zi kimlarga bu mavzu qiziq va tezroq o‘qib ko‘rishni xohlaydi?
🔥
@doctorferuz

Bugun nima ovqat qilay?
Bu 2-variant
Oilada nechi kishisiz? Har bir odamdan qaysi ovqatni yaxshi ko‘rishini
so‘rab chiqing va shularni yozib oling.
Masalan, otangiz oshni yaxshi ko‘radi, onangiz sho‘rvani, turmush o‘rtog‘ingizga Alfredo pastasi yoqadi. Farzandlarnikini esdan chiqarmang, ulardan ham albatta so‘rang.
5-6 xil ovqat turini aniqlab olganingizdan so‘ng,
keyingi qadamga o‘tasiz:
har kuni ro‘yxatga qarab, navbati bilan taom tayyorlayverasiz. Ro‘yxat tugash arafasida yana bir so‘rab olasiz, balki bu safar boshqa ovqat yegisi kelayotgandir.
Shunda hech kim hafa bo‘lmaydi. Hamma yoqtirgan taomini yeydi, hamma xursand, siz ham.
👉
1-variant: tayyor Prompt
@doctorferuz

REJA—2:
Kanalni tepadan qarab chiqdim, ochiq qolgan 3 ta mavzu bor ekan:
1. To‘yish va To‘yinish farqi nimada?
2. Tananing ma’lum bir qismidan (masalan, faqat qorindan / bo‘ksadan / yelkadan / dumbadan va h.k.) yog‘larni ketkazadigan mashqlar yoki diyeta yoki maxsus kremlar yoki muolajalar bormi?
✅
3. Bugun nima ovqat qilay? Yechim sifatida
1-variantni bergandim.
Yana boshqa variantni ham beraman.
Mana shularni ham oxiriga yetkazib qo‘yamiz. Tez kunlarda.
@doctorferuz