Эндокринология ва метаболизм
https://youtu.be/6WMp1mvaQic?si=E2WQPQ3HqZWAre2F
https://youtube.com/shorts/frfIjBkdU6Q?si=3hGo9suJq8kJn74N
🚨
Ozish (ayniqsa tez va keskin vazn yo‘qotish) amenoreyaga (hayz kelmasligiga) markaziy neyroendokrin mexanizm orqali sabab bo’lishi mumkin.
📉
Bu holat tibbiyotda funksional gipotalamik amenoreya (FHA) deb ataladi.
🚨
Afsuski bu patologiya yosh qizlarda tez tez uchramoqda.
Ba’zi qiz va ayollar semirishdan qo’rqib ovqatlanishdan bosh tortishi (neyrogen anoreksiya) holatiga tushib qolmoqda, natijada hayz kelmay qolishi kuzatilmoqda.
👉
Ayollar va qizlarda hayz silkli normal kelishi, homiladorlik kuzatilishi uchun tana vazni kamida 45-47kg bo’lishi tavsiya qilinadi.
1. Asosiy malumotlar!
Hayz sikli normal bo‘lishi uchun organizm energiya yetarli ekanini “his qilishi” kerak.
Ozishda organizm buni ochlik/stress holati sifatida qabul qiladi va reproduktiv funksiyani vaqtincha o‘chiradi.
2. Markaziy mexanizm: Gipotalamus -gipofiz darajasida
🚨
Energiya yetishmovchiligi → gipotalamus signallari pulsativ ishlash mehanizmini buziladi.
Kuchli ozish va oqsil energetik yetishmovchilikda quyidagilar yuz beradi:
👉
Yog‘ to‘qimasi kamayadi
👉
Leptin darajasi pasayadi
👉
Stress gormonlari (kortizol) oshadi
👉
Insulin va IGF-1 kamayadi
📌
Natijada: Gipotalamus GnRH pulsatsiyasini
📉
kamaytiradi.
3. GnRH pasayishi → gonadotropinlar tushadi
GnRH ↓ bo‘lsa: LH ↓ FSH ↓
Bu holat gipogonadotrop gipogonadizm deb ataladi.
4.Tuxumdon darajasida ikkilamchi yetishmovchilik rivojlanadi.
LH va FSH yetarli bo‘lmagani uchun:
👇
*Ovulyatsiya to‘xtaydi
*Follikula yetilishi buziladi
*Estrogen ↓
*Progesteron ↓
5. Endometrium va hayz mexanizmi- Estrogen yetishmovchiligi sabab:
*Endometrium atrofiyaga uchraydi
*Sekretor faza bo‘lmaydi
*Hayz kelmaydi → AMENOREYA
6. Klinik va laborator belgilar
👇
Ozishga bog‘liq amenoreyada odatda:
*BMI(tana vazni indeksi) <18kg/m²dan past bo’ladi
*LH va FSH past yoki past-normal
*Estradiol past
*Prolaktin va TSH normal
*UZI: tuxumdonlar va bachadon, olchami kichik, endometriy yupqa, follikulalar kam bo’ladi, ovulyatsiya bo’lmaydi.
7. Muhim klinik jihat bu patologiyada asosiy muammo tuxumdon emas, balki gipotalamusda bo’ladi!
Shuning uchun:
❌
Faqatgina OK (oral kontraseptivlar yoki estrogen berish → sababni bartaraf etmasligi mumkin!
✅
Asosiy davo:
*Vaznni tiklash (≥5–10%)
*Energiya balansini normallashtirish
*Psixologik stressni kamaytirish.
*Sog’lom va balanslashgan ovqatlanishsiz va vazn tiklanmasdan turib, hayz sikli normal kelishi tiklanmaydi.
🚨
Ushbu gipotalamik disfunksiya kuchli davomli stress, qo’rquv, intensiv sport bilan shug’ullanganda ham kuzatilishi mumkin.
💁♂️
Ortiqcha vazndan halos bo’lish yaxshi, lekin ozishda ham chegara bo’lishi lozim!
Bundanda foydali ma’lumotlarni biz bilan kuzating!
❤️
Dr Elbek Mamatkulov
https://t.me/elbekendokrinolog
Kirib kelayotgan 2026 yil hayotingizga unutilmas lahzalar, samimiy quvonch va baraka olib kelsin.
2025 yilda amalga oshmay qolgan barcha ezgu orzularingiz 2026 yilda ro‘yobga chiqsin.
Yangi yil sizga va yaqinlaringizga sog‘lik, tinchlik va muvaffaqiyatlar hadya etsin.
Hurmat bilan,
Dr Elbek
👆
AIT(аутоиммун Хашимото тиреоидит) гипотиреози
бор беморларда
ҳомиладорлик даврида левотироксин қабул
килиш
жуда муҳим
эканлиги ва
нега доза оширилиши кераклигини тушунтираман
👇
1.Ҳомиланинг мия ва нерв тизими ривожланиши она қалқонсимон бези гормони-тироксинига боғлиқ.
🚨
Ҳомиланинг қалқонсимон бези
12–14 ҳафтагача ишламайди (тўлиқ шакланмаган).
•Шу даврда хомилага
онанинг T4 (левотироксин)
гормони плацента орқали ўтади.
•T4→T3 конверсияси ҳомила миясида амалга ошади.
🚨
Агар онада гипотиреоз даволанмаса:
•нейрон миграцияси бузилади
•миелинизация секинлашади
•боланинг келажакдаги
интеллектуал ривожланиши пасайиши
мумкин
2. AIT бўлганда хавф янада юқори
AITда:
• TPO-антителалар юқори
• функционал тиреоид тўқима кам
• тироксин захираси секинлик билан пасайиб боради.
👉
Шу сабабли ҳатто
субклиник гипотиреоз
ҳам ҳомила учун хавфли ҳисобланади.
2)Гипотиреоз беморлар Левотироксин қабул қилмаса қандай асоратлар бўлади?
👇
Она учун:
•преэклампсия
•гестацион гипертензия
•анемия
•туғруқдан кейин оғир тиреоид дисфункция кабилар хавфи ошади
Ҳомила учун:
•спонтан аборт
•эрта туғруқ
•кам вазн билан туғилиш
•нейрокогнитив ривожланиш кечикиши
•болаликда ўқиш ва диққат билан боғлиқ муаммолар
3)Нега ҳомиладорликда левотироксин дозаси оширилади?
💁♂️
Асосий сабаблар:
👇
1. TBG (тироксин боғловчи глобулин) ошади
•Эстроген таъсирида TBG ↑
•Эркин T4 ↓
•Шуни компенсация қилиш учун
кўпроқ T4 керак бўлади яни бемор хомиладор эканини билган захоти ичиб юрган левотироксин дозасига +25-50мкг қўшиш керак бўлади.
2.Плацента орқали T4 йўқотилади
• Она тироксинининг бир қисми ҳомилага ўтади
• Бу онада нисбий дефицит ҳосил қилади
3.AITда қалқонсимон без компенсация қила олмайди
• Соғлом без ишлаб чиқаришни оширади
• AITда эса бу имконият кам бўлиши мумкин.
👉
Шунинг учун:
• левотироксин дозаси одатда
25–50% га (ўртача 25-50мкг га шифокор назоратида оширилади)
•кўп ҳолларда ҳомиладорлик аниқланиши билан дарҳол доза қўшган мақул.
4) Ҳомиладорликда TSH (ТТГ) мақсадли (тавсия қидинадиган идеал) кўрсаткичлари қуйидагича
👇
1-триместр < 2.5 mIU/L
2-триместр < 3.0 mIU/L
3-триместр < 3.0–3.5 mIU/L
5) Лактация даврида нега давом эттириш керак?
•Левотироксин
она сутга жуда кам ўтади
•Болани гипертиреоз қилмайди
Онада:
•лактацияни қўллаб-қувватлайди
•чарчоқ ва депрессияни камайтиради
👉
Лактация даврида левотироксин
тўхтатилмайди
.
Туғруқдан кейин нима қилинади?
•6–8 ҳафтадан кейин: TSH қайта баҳоланади
•Кўп ҳолларда: доза
ҳомиладорликдан олдинги даражага туширилади
•AIT бўлганларда: postpartum тиреоидит хавфи юқори → яқин мониторинг шарт.
Хулоса (энг муҳим нуқта)
🚨
AIT билан боғлиқ гипотиреозда:
•левотироксин — бу “оддий дори” эмас, бу
она ва ҳомиланинг ҳаётий зарур гормони ва
дозани ошириш -физиологик зарурат!
Қабул қилмаслик — боланинг мия ривожи учун реал хавф.
🚨
АИТ гипотиреоз ривожланган беморлар левотироксин дорисини умрбод ичишлари керак бўлади.
🚨
Левотироксин фонида ТТГ ни нормага келиши дорини тўхтатиш керак дегани эмас.
🚨
Турли хил диеталар ва БАД лар АИТда ўзини тўлиқ оқлаган эмас.
https://youtube.com/channel/UCUtQT0M8ti9QdDV-R2U_VeA?si=SOFeA3plwkdB6bXs
https://youtube.com/channel/UCUtQT0M8ti9QdDV-R2U_VeA?si=SOFeA3plwkdB6bXs
https://t.me/elbekendokrinolog
https://youtube.com/shorts/OIgP9_JqEr4?si=3qBdVTuDomg9ERa8
https://youtu.be/AferZ-Cwb9w?si=cyWDQ_SUUROsoXrN
https://youtube.com/shorts/XiIbIv_PnJ8?feature=shared