Hikoyalar (G&M)

Ўша куни уйни бўёқ ишларига ёрдамлашаётган, уст - бошим рангли бўлиб хатто юзларимгаям бўёқ сачраган холатда эдим бирдан бир бола уйдан чақириб йўлни нариги томонида дўкон олдида бир киши чақираётганини айтди.
Боланинг таърифига қараганда бу ўша "ревизор" (бўлажак қайнотам") эди.
Онамга қараб - "онажон, анави одам кепти, мен кўришиб келай" дея онамни - "хой болам, ювиниб кийимларингни алмаштириб кейин чиқ" деганларига қарамай шартта кўчага йўл олдим.
Ўзи сочим калга олинган бўлиб "фантомас" бўлиб қолган бўлсам, янги кийим кийдим нимаю, киймадим нима, маъқул келсам қизини берар, бўлмасам кетаверсин, тўғрими?))
Йўлнинг нариги тарафига чопиб ўтдим, дўкон қоровулхонаси олдида қоровул Умархон амаки билан бир савлатли киши гаплашиб туришарди, ҳа бу ўша "ревизор" амаки эди.))
Шартта бордимда икковлари билан саломлашиб сўрашдим. Қоровул амаки ахволимни кўриб "ревизор" амакига бир оз хижолат тортиб "ҳа энди уйини ремонт қилаяптида" деб "шу бола" дегандай мени ишора қилдилар.
"Ревизор" амаки ҳам менга диққат билан разм солдиларда, манимча барча биографиямни қоровул амаки гапириб берганлар шекилли, - "ўғлим сиз усталарга ёрдамлашаверинг, эртага қизим билан кўришинг, бу ёғи энди тақдир битилган бўлса бўлди" дедиларда кетдилар.
Эртасига "ревизор" амакини қизлари билан кўришдим, Аллоҳ тақдир қилган экан, тўй бўлди, алхамдулиллах.
Бир оз мавзудан чиқиб кетдик, узр.
Хуллас тўйдан сўнг бир касбни танладим, у касб атлас тўқиш касби эди, атлас хонадонларда яширин тўқиларди, мелиса билиб қолса қамарди.
Кўп таниш ошналаримга атлас тўқишни ўргатиб қўйишларини илтимос қилиб сўрадим, аммо ҳеч бири ўргатишни хохламасди.
Охирги умидим бўлган Шарифбой исмлик синфдошимга илтимос қилдим, бир оғиз ҳам йўқ демай бир хафтадаёқ уйимизга дастгоҳни ўрнатиб атлас тўқишни ўргатди.
Икки ойда тоғамдан олинган 5 минг рубл қарзни уздим, шу вақт ичида укамни ҳам атлас тўқишга ўргатиб ўзим ипакни "давра" қилишни ўргандим.
Олти ой деганда 011 жигули мошинасини сотиб олдим ва ипак олиб сотиш савдосига ўтдим.
Ипак савдосида "ахси" кўчалик Абдурахмон ака (Аллоҳ раҳматига олган бўлсин) менга устозлик қилдилар.
Ўзимда сармоя маблағи пайдо бўлганидан сўнг тоғам (Аллоҳ раҳматига олган бўлсин) бизникида сақлаётган пулларини олиб кетдилар, чунки ўша даврларда ипак савдоси ҳам жиноят ҳисобланар, мободо қўлга тушиб қолсам, уйни мелисалар тинтув қилса тоғамнинг пуллари ҳам хавф остида қолишидан қўрқдилар шекилли.
Хуллас ўз сармоямни бирор ишга тикмоқчи бўлсам юз марталаб ҳисобини ва хавфсизлигини чамалаб режалаб тикардим, доимо аниқ режа ва ҳисоб билан қилинган савдо яхшигина фойда берар ва сармоя ўзимни меҳнатим эвазига топилгани боис росса эҳтиёткорлик билан ишлардик.
Агар тоғам ўша пул сўраганимда "мана ол" деб берганларида пулни қадрига етмай тажрибасизлик қилиб, риск қилиб қарзга кириб қолишим хавфи кучлироқ эди.
Атлас тўқишни "қилдан кўприк ясашга" таққослашади, атлас тўқиб ("қилдан кўприк ясаб") меҳнатни ва пулни қадрига етдим, ипак савдосида шогирд бўлиб одамлар билан муомала қилишни, доимо лафзда туришни устозимдан ўргандим.
Тоғамнинг "савдогарчилик қилмоқчи бўлсанг аввал сармояни ўзинг меҳнат қилиб топ, бунинг хикматини кейин биласан" деган ўгитларини ҳозиргача унутмайман.
Саломат бўлинглар!

#Тоға
.
1987 - йил, харбий хизматдан келганимга бир йил бўлган, кўп жойларга ишга кириб бир ёки икки ой ишлайманда кейин ҳисоб - китоб қилсам оладиган маошим билан яхши яшашимга ақлим етмай ишни ташлаб чиқиб кетаман.
Ўша пайтлари уйимизда онамнинг тоғалари омонат деб қўйиб кетган жуда катта миқдорда пуллари ва "тилла заёмлари" сақланарди.
Бир куни онамга:
- "онажон, тоғамлани пулларидан ооозгинасини бериб туринг, бизнес қиламан, уч - тўрт ойда қайтариб жойига қўяман, тоғам сезмайдилар, ахир тоғам пулларини неча йиллардан бери сўрамайдиларку" дедим.
- "болам, бу пуллар омонат, бу дегани худди оловнинг чўғидай деган гап, сўроқсиз тегсанг қўлинг куяди, кел шу пуллар ҳақида гапирма"
- "хўп, бориб сўрасамчи" дедим қайсарлик билан.
- йўқ, шу кунларда келиб қоладилар, ўшанда сўраймиз.
Ваниҳоят уч кун ўтиб тоғам келдилар, дастурхон атрофида чой ичиб гаплашиб ўтирдик, мен онамга кўзларим билан ишора қилиб "сўранг" дердим, онам эса "жим, сабр қил" дегандай пастки лабларини қимтиб тишлаб қўярдилар.
Дастурхонга фотиха ўқилди, тоғам ўринларидан турдилар, онам жимлар, барибир сабр қилиб кутдим, ахийри онам тоғамга қимтинибгина -"бир нарса сўрасам майлими" дедилар, тоғам - "майли сўра" деб онамни эшитиш учун ўтирдилар.
- "шу десангиз, ўғлим бизнес қиламан деяпти, шунга озгина сармоя керак эмиш", онам шу сўзни айтдиларда юзлари қизариб ерга қараб туравердилар.
Тоғам кўзойнакларини устидан менга ажаблангандек қарадиларда:
- " ҳмм, нима бизнес қилмоқчисан, қанча сармоя керак бўлади, ким билан бизнес қилмоқчисан? " дея саволни ёғдириб ташладилар.
Мен худди рингда кетма - кет зарба еган боксчига ўхшаб ногдаунт холатига тушдим, нима дейишим керак, ахир бирорта аниқ бизнес режам ҳам йўқку:
- "ҳозирча бизнес режам йўқ, ахир пулим йўқку, қўлимда пул бўлса кейин бизнес режа тузаманда" дедим.
Тоғамни юзлари янада жиддийлашди ва онамга қараб, - "сен чиқиб туравер, биз ўзимиз гаплашамиз" деб онамни хонадан чиқариб юбордилар.
Сўнг менга қараб - "қани ўтирчи" деб рўпарадаги кўрпачага ишора қилдилар.
- "биламан, бир йилдан бери яхши иш тополмаяпсан, онанг ҳам сени тезроқ уйлантириб келинли бўлиш орзусида, даданг топган пулини сенга уй қуришга сарфлади, сен эса " ўзим тўйимга ишлаб пул топиб уйланаман" деяпганингниям биламан. Майли, уйланишинг учун 5 минг рубл қарз бераман, тўйинга етиб ортади.
Бир нарсани билгин, бизнес қилиш учун одамда режадан аввал тажриба бўлиши керак, сен яхши иш қидиришда давом эт, ҳозир мендан пул бериб турмаганим учун хафа бўлишинг мумкин, бу гапларимни кейин тушунасан, балки сен тушуниб етганингда мен бу дунёдан ўтиб кетган бўлишим ҳам мумкин.
Тоғам шундай дедиларда мени дуо қилиб уйларига кетдилар.
Тоғам кетганларидан сўнг эртасидан она келин қидириб совчиликка юришга бошладилар, мен эса эски кийимни кийиб уйимизни таъмирлаш учун келган усталарга ёрдамлаша бошладим.
Баъзи кунлари онам "фалон жойда қиз кўриб келдим, тезда янги кийимларингни кийгин, қизни отаси билан катта тоғанг кўриштиради, агар куёв қилишга рози бўлишса қиз билан кўришасан" деб қолардилар.
Бир куни бир катта имом домлани қизлари онамга ёқиб қолган экан, катта тоғам келиб "тез сочингни тагидан калга олдир, имом домлага соч қўйган бола ёқмайди" деб мажбурлаб сочимни олдиртирдилар
🙄
.(ўша даврларда соч ўстириш одобсизлик ёки тақвосизлик деб билинар экан
😄
)
Тоғам билан учрашувга бордик, домла билан бир оз танишгандек бўлдик, кечроқ домла тарафдан "йўқ" деган отказ жавоб келди
🙄
.
Қизини бермагани алам қилмадию аммо сочимни қиртишлаб олдирганим росса алам қилганди
😄
.
Бир хафталардан сўнг онам яна бир жойдан қиз топиб келдилар, нимаймуш, бўлажак қайнота ўзи махаллага келиб мен билан кўришиб кетармиш, аммо қачонлиги номаълум экан.
Энди у одам қачон келаркин деб ҳар куни янги кийимларимни кийиб юрибман, у одамдан эса дарак йўқ. Шу кунлари
Гоголни "ревизор" комедияси эсимга тушиб кетди
😄
.
Уч кун кутдим, келмади, "ээ борре" дедимда тўртинчи кундан эски кийимларимни кийиб усталарга ёрдамлашишни бошладим.

Ношукур қайнона
Якшанба куни... Тоҳир ака саҳар уйғониб бозорга йўл олди. Бир айланиб келсин. Бу хотиннинг ғиди-ғидисидан жуда безор бўлиб кетди ўзи ҳам...
Секингина кийиниб оёқ учида ташқарига чиқаётган эди "эҳ, палакат!" қайси бири бакалашкани уйнинг ўртасига қўйибди.
--Ҳа, яна қаёққа?,--деди хотини ўшқириб.
"Эрталабдан бошлайди-я!",--деди Тоҳирбой ичида ўйланиб, ҳозир гапирса, яна баттар шанғиллайди... Яқин кунларда ўғлини уйлантиришади. Хотини қанақа қайнона бўлади, буни тасаввурига ҳеч сиғдиролмайди...
Шуларни ўйлаб Тоҳир бозорга келиб қолганини ҳам сезмай қолди. Аввал мол бозорни айланди. Ўҳўўў, нархлар жуда ҳам кўтарилиб кетибди. Ундан кейин қушлар бозорини айланди. Булбулларнинг шўх сайроғи юрагидаги ғуборларни ювиб кетгандек бўлди. Парранда бозорини айланаётиб," Кел, уйга битта товуқ олиб борай "деб ўйлади. Аслида уйларида товуқлар кўп, яхши-да, ҳарна рўзғорга ёрдам. Тухумларини болалар ҳар эрталаб қовуриб ейишади.
Бир семизгина товуқни савдолашиб сотиб олди.
Уйга қайтгач, товуқни катакка қўйиб юборди, уларга дон берди.
--Ҳа, яна товуқ кўтариб келдингизми?,--деди хотини Тоҳирни узоқдан кўриб.
--Ношукурсан, хотин! Ношукурсан! Товуқ--етти хазинанинг бири! Тонг саҳардан шанғиллаганча, шу товуқларга дон берсанг бўлмайдими?
--Э, шу товуқларингиздан безор бўлдим! Шулар ўлмади, ман қутулмадим...
Хотини яна нималардир деганча молхонага кириб кетди. Афтидан сигирни соғмоқчими... Бир вақт молхонадан челакнинг тарақлагани ва хотинининг" "Э, санам ўлмадинг, ман қутулмадим",--деган овози келди. Хотинининг тўнғиллаган овози сигирга ҳам ёқмади, шекилли...
Орадан кунлар ўтди. Тоҳирбой ўғлини уйлантирди. Тўй ажойиб ўтди. Ўғли Қодиржон " яхши кўрган қизимни оламан "охири қанча курашлардан кейин, ўзининг севгани Ҳилолага уйланди. Албатта, бу кураш онаси билан эди-да! Отаси-ку, умуман қаршилик қилгани йўқ! Ҳилола яхши оилада тарбия кўрган, одобли қиз, лекин Қодиржоннинг онасига негадир ёқмади.
Кунлар шу зайлда ўтаверди. Тоҳирбой товуқларидан хабар олди, дон-сув берди. Товуқлар ҳали ҳам сўнгги марта олиб келган дўмбоққина, семизроқ товуқни қабул қилишмас, ҳар замонда уни чўқилаб қўйишарди." Эҳ, шу товуқни ҳеч қабул қилишмади-да, бечора анча озибди",--деб ўйлади Тоҳирбой.
--Шуниям куйдирдиз-а, келин. Бирон бир ишни бажариб билмайсиз. Онангиз сизга нимани ўргатган ўзи, фақат ўқиганмисиз нима-да!--деб хотини атайлабдан ҳаммага эшиттириб, бақириб гапирарди.
--Кечиринг, ойижон, бирданига бўлди, узр, ойижон!--келинчакнинг қалтираган овози эшитилди.
--Ўв, хотин, пастроқ гапир, қўшнилар эшитишади,--деди Тоҳирбой
--Э, сиз аралашманг, бошида айтгандим, шуни келин қилмайлик деб! "Ўқиганман" деб гердайиб юради.
--Келинимиз унақа эмас, хотин! Билмаганини ўргат, айбини яшир, кейинги сафар такрорламайди. Ўзинг қанақа келин бўлгансан! Раҳматли онам бир умр қозон-товоғини санга топширмади.
--Ман сизга аралашманг дедим. Бошидан қаттиқ олишим керак. Ўзидан кетади бу келин дегани.
--Хотин, сан келинга меҳр берсанггина, у ҳам сенга меҳр беради-да. Санга гапириш бефойда, билганингни қил,--деди-да, Тоҳирбой даласига чиқиб кетди. Ҳар куни шу аҳвол, уйида бир яйраб ўтиролмайди. Хотинининг уриш-жанжалидан қочиб, пахта даласига боради. Ошна-оғайнилари билан дарахт соясида суҳбатлашади, кўнглининг чигилини ёзади...
Оилада эркак бош бўлмаганидан кейин аҳвол шу-да. Оилани эркак бошқариши керак. Аёл ҳукмронлик қилган уйда, ҳар куни жанжал бўлади.
Жамиятда аёл хоҳ ҳоким бўлсин, хоҳ раҳбар бўлсин, уйига келганида вазирдай эрининг ёнида турсин. Эри қабул қилган қарорларни ҳурмат қилсин!
Аслида, Ҳилола ёмон келин эмас. Тарбияли, зиёли оила фарзанди. Иккита университетни ўқиб тугатди. Мактабда намунали ўқитувчилардан ҳисобланади. Лекин 10 та университетни битирса ҳам қайнонасининг олдида бир тийинлик қадри йуқ... Ҳилола уйига кириб йиғлади, ўксиб-ўксиб йиғлади, чуқур-чуқур йиғлади... Сўнг юзларини ювиб, яна ҳеч нарса бўлмагандай, ишларини қилиб юраверди. Қайнонасининг даккиларидан на кечаси уйқусида ҳаловат бор, на кундузи...

Тоxирбой даладан қайтди. Келини пиширган нон кабобни иштаҳа билан еди. Яна товуқларидан хабар олди. Товуқлар дам олишар, ўша сотиб олган товуғи бир четда қўрқиб, мунғайиб дам оларди, бечорани чўқилайвериб тожини қип-қизил қонга бўяшибди, ваҳшийлар, бунчалар шафқатсизлик! Тоҳирбой нафратлангансимон гердайиб ётган товуқларга қаради. "Йўқ, бундай қўйиб бўлмайди. Эртага аниқ товуғимни ўлдириб қўйишади булар.
Тоҳирбой янги уйча ясай бошлади. Мана ниҳоят товуқ учун янги уй ясади, товуқни алоҳида кўчирди. Ёнига дон-сув қўйди. Кунлар ўтиб, товуқ яна аввалги ҳолига қайтди. Тожлари қип-қизил бўлиб ял-ял ёнарди! Тоҳир бундан жуда қувонди.
--Амакмулло, келинг, чойингизни ичинг,--деди келини.
--Ҳозир,--дея жавоб берди Тоҳирбой ва қўл-юзини ювиб кўрпачага ўтирди." Бисмиллоҳир раҳмонир раҳим"деб энди ошдан бошлаганди, хотини:
--Келин, қайнотангизга алоҳида бодринг тўғранг, деб юз марта айтдим сизга. Ҳеч шу гап қулоғингизга кирмади-да! Биласиз помидор емайдилар бу киши!
--Ана салатнинг бодринги ҳам бор-ку! Дастурхон бошидан турғизма келинни,--дея олди, холос, Тоҳирбой!
--Ҳозир ойижон,--деб келин ошхонага шошилди. Тезда тарелкада бодринг тўғраб келди. Қани энди ош егиси келса, иштаҳаси бўғилди. Аслида қайнонасининг нияти ҳам шу эди-да! Келинини кузатиб, кулиб қўйди.
--Келин, олинг ошдан,--деди қайнотаси.
--Хўп, негадир ейишим келмаяпти,--деди Ҳилола.
--Ҳа, ўчоқ бошида егандирсиз-да! Ана гўшти ҳам камайиб қолибди анча...
Ҳилола ялт этиб қайнонасига қаради-ю, лекин ичидан келган йиғидан гапиролмади, гапиришнинг фойдаси йўқлигини ҳам биларди.
Қайнота зимдан келинини кузатди, анча ўзини олдириб қўйибди.Кўзлари йиғидан шишиб кетган. Шу ҳафта ўғли ишдан қайтсин, буларни албатта, алоҳида уйга кўчираман. Ахир, у ҳам бировнинг фарзанди. Келинларнинг ҳам озодликда яйраб яшашга ҳаққи бор. Лекин жамиятимизда шундай қайноналар борки, келинига қулга қилган муомалани қилишади. "Қизимдайин қабул қилдим" дейишади-ю, кейин нағмаларини бошлашади.
Албатта, ер юзида яхши қайноналар ҳам бор. Келинларини қизларидай яхши кўрадиган, жаннат учун яралган қайноналар ҳам бор. Лекин Ҳилолага унақа яхши қайнона насиб этмади. Қайнонасидан умуман меҳр кўрмади.
Онаси оламдан ўтгандан кейин, балким қайнонам онамдек бўлар, деган ниятда эди... Афсус...
Орадан ўн йиллар чамаси ўтди. Ва ниҳоят Қодиржон билан Ҳилола алоҳида уйга кўчишди. Шунда ҳам қайнонаси норози эди. Ҳа, нима энди янги уйда келини ўтирсинми? Мазза қилиб яшасинми? Ўғлига эркаланиб гапирсинми? Баланд овозда эркин кулсинми? Чиройли кийиниб ишга бориб келсинми?
"Букрини гўр тузатади" деган мақолни халқимиз бекорга айтмаган экан...
25.07.2025.
Нодира Яҳёева Шукуровна

Ойдаги биродарларга хабар
1960-йилларда АҚШнинг Аэронавтика ва космик фазо тадқиқоти Миллий бошқармаси (NASA) Ойга парвоз қилиш учун астронавтларни тайёрлаш бўйича машғулотларнинг айримларини Аризона чўлларида, навахо қабиласи ҳиндулари жойлаштирилган резервация ҳудудида ўтказган.
Кунларнинг бирида ўғли билан қўй боқиб юрган кекса бир ҳинду шундай машғулотлар ўтказаётган жамоалардан бирига дуч келади. Навахо тилидан бошқа тилни билмайдиган кекса қария инглиз тилини биладиган ўғли орқали "Катта оқ кийим кийиб олган бу одамлар нима билан шуғулланяпти?", деб сўрайди.
Машғулот ўтказаётган жамоага ҳамроҳлик қилаётган гуруҳ аъзоларидан бири уларнинг Ойга парвоз қилиш учун тайёргарлик кўраётганини айтади. Шунда кекса ҳинду:
— Улар билан Ойга бир хабар юборсам бўладими? — деб сўрайди.
НАСА ходимлари буни яхши реклама бўлади, деб ўйлаб, дарров рози бўлишади. Улар кекса ҳиндуга микрофон тутишади ва унинг навахо тилидаги қисқагина хабарини магнитофонга ёзиб олишади. Аммо ҳиндунинг ўғли бу хабарни инглиз тилига таржима қилиб беришдан бош тортади.
Кейинроқ НАСА вакиллари хабарни бошқа навахо ҳиндуларига ҳам эшиттириб, таржима қилиб беришни сўрашади. Ҳиндулар магнитофонга ёзилган хабарни эшитиб кулишади, лекин таржима қилиш қийинлигини баҳона қилиб, инглиз тилига ўгириб бера олмасликларини айтишади.
Ниҳоят, НАСА вакиллари ҳиндулар тиллари бўйича машҳур тилшунос профессорга мурожаат қилишади. Хабарни эшитиб мириқиб кулган профессор уни инглиз тилига таржима қилиб беради.
Кекса ҳиндунинг хабарида шундай сўзлар ёзилган экан:
«Эй, Ойдаги биродарлар, бу одамлардан эҳтиёт бўлинглар — улар сизларнинг ерларингизни тортиб олиш учун келишяпти».
Ш. Ҳамзаев таржимаси

Бир вақтлар онам никоҳ узугини йўқотиб қўйганди. У оддий кумуш узук эди: на қимматбаҳо тоши бор эди, на ўзига хос безаклари. Бироқ онам учун у бебаҳо хотира эди. Шунинг учун ҳам ўша узукни асраб қололмаганидан тез-тез афсусланарди.
Янги йил арафасида дадам онамга худди ўшанга ўхшаш узук совға қилишга қарор қилди. Бу сирни фақат мен билардим. Биз иккимиз шаҳардаги деярли барча заргарлик дўконларини айланиб чиқдик, аммо онамникига ўхшаш узук тополмадик.
Шунда усталардан бири бирорта кумуш буюм олиб келсангиз, айнан шу узукнинг нусхасини ясаб бераман, деб қолди. Дадам болалардек хурсанд бўлиб кетди.
Кечқурунлар менга паст овозда ўз режасини айтарди:
— Узукни чиройли қутичага соламиз-да, арча тагига қўямиз. Эрталаб онанг уни кўриб қанчалик қувонишини бир тасаввур қилгин!
Аммо уста ваъдасида турмади. Узук Янги йилдан кейингина тайёр бўлар экан.
— Майли, энди уни 8 мартга совға қиламиз, — деди дадам. — Мимоза гулларининг ичига яшириб қўямиз. Янги йилда беришни жуда хоҳлагандим... Лекин баҳор совғаси ҳам ёмон эмас.
Уйга боргач, кичик қизил қутичани менга бериб:
— Яхшилаб яшир. Онанг байрамдан олдин кўриб қолмасин тағин, — деди.
Уйда ҳеч ким бўлмаганида қутичани чиқариб томоша қилардим, узукни бармоғимга тақиб кўрардим, ичидаги кичик тилларанг қоғозчани қайта-қайта ўқирдим. Унда атиги учта сўз ёзилган эди: «Мен сени севаман».
Шу кичик ёрлиққа шундан ортиқ сўз сиғмаганди. Мен дадам билан ўртамиздаги сирни асрадим. Баҳорни кутдим.
Аммо февраль ойида дадамдан айрилиб қолдик...
Қизил қутича бир неча ой давомида яшириб қўйган жойимда ётди. Аввалига уни эсламадим. Кейин эса бир неча марта онамга беришга ҳаракат қилиб кўрдим. Уни ҳар сафар қўлимга олганимда, дадамнинг орзуси ёдимга тушарди.
У бу совғани Янги йил тонгида беришни хоҳлаганди. Шунинг учун яна бир йил кутдим. Навбатдаги Янги йилда биз аввалдан тузган режани айнан бажардим. Қутичани арча тагига қўйдим.
Эрталаб онам билан совғаларни оча бошладик.
— Қаранг, бу қизил қутича нима экан?
Онам ҳайрон бўлди. У ҳатто бу нима бўлиши мумкинлигини ҳам тасаввур қилмасди. Қутичани очди. Узукни кўрди.
Ўшанда икковимиз роса йиғлаган эдик. Онамга бир йил давомида сақлаган сиримни айтиб бердим.
Дадам билан қандай қилиб узук излаганимизни, у қандай эскизлар чизганини, қандай қилиб қутича танлаганимизни, совғани қандай топширишни режалаштирганимизни ва уста ишни кечиктириб юборганини...
Ўша куни руҳан енгил тортдим. Дадамнинг сўнгги орзусини амалга оширгандим. Бу унинг онамга берган охирги совғаси эди.
Қизил қутича ичидаги оддий кумуш узук. Ва кичик тилларанг ёрлиққа сиққан унинг сўнгги сўзлари:
«Мен сени севаман...»
©️
Сарвар Раҳимий таржима

ЙИГИРМАТА ҚЎЙ
Бир масжид қоровули имом-хатибнинг янги салласига ҳуши кетиб, бир кийиб кўрмоқчи бўлди. Саллани бошга қўндирган маҳалда бир одам масжидга кириб келиб, уни имом деб ўйлади-ю, қайғусини билдирди. У киши саллали одам улуғ бўлади, деган ўйда, дардини очиқ айтди:
– Менинг фарзандим йўқ. Лекин бир итим бор эди. Йигирма йил боқдим, ўз фарзандимдай бўлиб қолган эди. Бугун ўлиб қолди. Шуни одамга ўхшатиб кўммоқчиман. Уйимга бориб, итимга жаноза ўқиб қўйсангиз.
Қоровул итга жаноза ўқилганини эшитмаган эди. Шу боис “Қандай бўларкин?” деб мужмал жавоб берди.
– Фақат мумкинмас, деманг, мен сизга йигирмата қўй атаб қўйганман, – деди у киши ялиниб.
Йигирмата қўйнинг дарагини эшитган қоровулнинг эси оғиб қолди. Жаноза ўқишни мутлақо билмаслигини ҳам унутиб, у кишига эргашди. Итнинг жасади оқ чойшабга ўралиб, ҳовлида гўр ҳам қазиб қўйилган эди. Саллали қоровул жасад ёнидан жой олиб, қулоқ қоқиб, қўл боғлади. Ўқиладиган дуоларни билмагани учун ўзининг касбини қила қолди. У ўттиз йил бадалида колхозда ҳисобчи бўлиб ишлаган эди. Уч-тўрт нафаснинг ичида йигирмата қўйнинг бозор нархида неча пул бўлишини ҳисоблаб чиқди. Мутавалли сезиб қолгудай бўлса, унга қанчасини беришни чамалагач, дуога қўл очди.
Эртасига унинг бу қилмиши мутаваллига етди. “Алиф”ни калтак дейдиган, иккита кичик сурани йигирма йилда аранг ўрганиб олган мутавалли итга жаноза ўқиш мумкин ё мумкинмаслигини аниқ билмаса-да, таваккалига ўдағайлашни бошлади, эшакка тескари миндириб, сазойи қилдираман, деб пўписа ҳам қилди. Қоровул ҳисобчи бўлиб ишлаб юрган пайтларида текширувчилар келиб “қаматаман”, деганда ҳам у чорасини топарди. Бу сафар ҳам муте ҳолда қўл қовуштирганича деди:
– Тақсирим, итга жаноза ўқиш мумкинмаслигини биламан. Гуноҳи менга. Лекин итнинг эгаси йигирмата қўй бермоқчи эди. Йўқ, дея олмадим. Қўйларнинг ўн бештасини сизга ажратиб қўйдим.
– Ростданам йигирмата қўй бердими? – деди чала мутавалли шаштидан тушиб.
– Ҳа, атаб қўйган экан, – деди қоровул.
– Унда дарров тур, – деди мутавалли шошилиб, – фотиҳага бориб келайлик.
Бордилар. Фотиҳа ўқиб, ит эгасининг кўнглини чоғ қилдилар. Қайтаётганларида мутавалли тўхтаб, пешонасига бир шапати урди:
– Оббо, эсдан чиқибди-ку? – деди.
– Нима? – деб қизиқди қоровул.
– Йигирма оши қачон бўлишини сўрамабмиз-ку, бор, билиб кел.
Тоҳир МАЛИК,
Ўзбекистон халқ ёзувчиси

БИР ЯРИМТА ДЎСТ
Амир шаҳарни айланиб юрар экан, ота-ўғил савдогарларнинг суҳбати қулоғига чалинди. Савдогар ота ўғлидан:
— Сенинг нечта дўстинг бор?- деб сўради.
— Қирқта дўстим бор.- деб жавоб қилди.
— Мен умр бўйи бир яримта дўст орттирдим холос.- деди. Савдогарнинг гапини эшитган амир мулозимларидан сўради:
— Сизлардан бирингиз "бир яримта дўст"нинг маъносини тушунтириб бера оладими?
Мулозимлар:
— Битта дўстни тушундик, аммо яримта дўстни билолмадик,- дейишди.
Шунда вазир:
— Амирим, савдогар ўғли билан ҳазиллашган,- деди.
Амир:
— Йўқ, ҳузуримга ўша савдогарни олиб келинг, ўзидан сўрайман ! - деди. Савдогарни бошлаб келдилар. Амирнинг қаршисига ўтирди.
Амир:
— Менга "бир яримта дўст"нинг маъносини тушунтириб бер, - деди.
— Хизматингизга шайман амирим, лекин буни сўз билан шарҳлаб беролмайман. Аммо кўрсатиб беришим мумкин, - деди.
— Қандай қилиб?! - деди.
— Жарчингизга буюринг, бозорларда мени қатл қилинишим ҳақида хабар тарқатсин ! - деди.
— Нима? Нима?! - деди.
— Худди шундай амирим, "бир яримта дўст"нинг маъносини билиб оласиз, - деди.
Шундай қилиб жарчи савдогарнинг оғир жиноят қилганини ва ўлим жазосига ҳукм қилинганини эълон қилди. Одамлар жазо майдонига тўпландилар. Амир ва савдогар ҳам ўша ерда эдилар. Гўёки жазо ижросини кутиб турибдилар. Шунда бир киши амирнинг қаршисига чиқиб:
— Амирим !  Савдогарни озод қилишингиз учун ҳар қанча ҳақ тўлашга тайёрман, - деди.
— Йўқ, иложи йўқ. Катта жиноят қилди ! - деди.
— Бор бойлигимни ярмини бераман, - деди.
— Бор будингни берсанг ҳам етмайди,- деди.
Дўсти савдогарга қараб:
— Дўстим эшитдингми, бутун бор бойлигимни сенга фидо қилдим, аммо амир рад этди. Вафоли дўстинг эканлигимни тасдиқлайсанми?!  - деди.
— Албатта, сен вафодор дўстимсан! Раҳмат сенга! Омон бўл ! - деди.
Жарчи бироздан сўнг савдогар қатл қилинишини эълон қилди. Одамлар орасидан бошқа бир киши шошилганча югуриб чиқди ва амирга:
— Бу савдогарни қатл қиласизларми?! Ахир, у бегуноҳ !  Ҳақиқий жиноятчи менман !!! — сўнг йиғилган оломонга ўгирилиб: — Эй одамлар !  Унинг айби йўқ. Мен ўша жиноятни қилдим! Айбдор менман !  Қатл қилиниши керак одам мен ! - деди.
— Ундай бўлса, сени савдогар ўрнига қатл қиламиз ! - деди.
— Ҳа, мени жазоланглар! Мен айбдорман ! - деди.
Соқчилар кишини ушлаб, жазо майдонига олиб чиқиб, қўлларини боғлай бошладилар.
Амир:
— Гапингдан қайтмайсанми?- деди.
— Йўқ !  Эй савдогар дўстим, сен уйингга қайтиб кетавер, - деди. Шунда савдогар амирга қараб табассум ила:
— Кўрдингизми амирим яримта дўст билан бир бутун дўстнинг фарқини?! - деди.
P.S.:
Молини сенга фидо қиладиган дўст — ЯРИМТА ДЎСТ !  Жонини фидо қиладиган дўст — БУТУН ДЎСТ ! Барчамизга бус-бутун дўстлар насиб қилсин !
@Hikoyalar

Кунларнинг бирида ота олти ёшли қизчасини жазолади. Сабаби, у тилларанг ўрама қоғознинг бутун бир рулонини очиб, қандайдир қутичани ураб ташлаган эди. Оиланинг аҳволи оғир, пул танқис пайт эди, шунинг учун ота қизчанинг ҳеч қандай сабабсиз қандайдир қутичани безатиб ўтирганидан қаттиқ ғазабланди.
Эртаси куни эрталаб қизалоқ отасига бир совға олиб келди.
— Бу сиз учун, дадажон, — деди у.
Ота кеча қизига бақирганини эслаб, хижолат тортди. Аммо қутини очиб, унинг ичи бўш эканини кўргач, яна жаҳли чиқди.
— Совға берганда, қути ичида бирор нарса бўлади, ахир! Бу ерда эса ҳеч нарса йўқ-ку! — деди у.
Қизалоқ кўзларида ёш билан отасига қаради:
— Дадажон, у бўш эмас. Мен уни ўпичларим билан тўлдирдим. Уларнинг ҳаммаси сиз учун.
Ота ҳайратдан лол қолди. У тиз чўкиб, қизини бағрига босди ва ундан кечирим сўради.
Эркак шу кундан бошлаб ўша «бўш» қутини йиллар давомида авайлаб келди. Ҳар гал ишлари юришмай қолса, қизининг меҳрини, ўша хаёлий ўпичларни эсларди. Ва шунда тушунардики: муҳаббат, меҳр, табассум ва яқинларнинг қалбдан чиққан илиқлиги ҳар қандай бойликдан қиммат.
Жуда кўп нарсани пул билан ўлчай бошлаганимизга анча бўлган. Бировга қимматбаҳо совға бериш осон, аммо вақт, меҳр, қучоқ, самимий сўз ва табассум улашиш баъзан анча қийин кечади. Аслида, инсонни бахтли қиладиган нарсалар айнан шулар эмасми?
💛

«Босим ўтказмаймиз. Оғир иш қилдирмаймиз», деб тилхат ёзиб беришди.
Очиғини айтсам, ажрашсам ҳам бўларди. Лекин болаларимга ачиндим. Айниқса, қизим ичикиб қолди.
Ҳозир касаллик чап томонимга ҳам ўтган.
Даволаниш учун қўлимдан келган ҳамма ишни қиляпман.
Жуда кўп блогерларга ёздим.
«Эрингиз нима иш қилади?» деб сўрашади.
Эримдан умидим йўқ. Сўнган.
Оилада эркаклик ўрни йўқ, фикри йўқ. Ота-онасининг чизган чизиғидан чиқолмайди.
Суянчиғим отам эди. У ҳам тинмай ишлагани учун дард орттирди. Бир кўзидан айрилди.
Одамни ташқи кўринишига, ширин гапларига қараб яхши одам деб ўйлар экансан. Мен ҳам шундай қилиб, ўз қўлим билан ўзимни ўтга ташлабман.
Ҳозир ота-онам:
— Мени кечир, қизим, — дейишади.
Ҳозир босим йўқ. Оғир меҳнат ҳам йўқ.
Лекин соғлиқ ҳам йўқ.
Мен ишламасам ҳам кунлар ўтиб турибди.
Энди ҳаммалари жим ўтиришибди.
Хозирда шифохонада даволаняпман.
2022 йилда менга Ходжкин лимфомаси (лимфа безлари саратони) ташхиси қўйилди. Шифокорлар тавсияси билан 6 курс кимётерапия олдим. Бир муддат даволандим, аммо афсуски, касаллик яна қайталади.
Ҳозир шифокорлар менга 1 йил давомида иммунотерапия олишим кераклигини айтишмоқда. Кардиолог юрагим кимётерапияни кўтара олмаслигини айтгани учун мен учун энг муҳим даволаш усули — иммунотерапия бўлиб қолди.
Бу даволаниш учун тахминан 30 миллион сўм маблағ талаб этилади. Мен кўплаб блогерлар ва хайрия жамғармаларига мурожаат қилдим. Ҳужжатларимни кўриб чиқишди, аммо менга керакли маблағ бошқа оғир беморларникига нисбатан камроқ эканини айтиб, ёрдам бера олмасликларини билдиришди.
Ҳозир мен Онкология шифохонаси, кимётерапия бўлими, 2-қават, даволаняпман.
Маблағим етарли эмас қийналяпман. Фарзандларим учун яшашни истиман.
Бир онани дардини ёздим...
Dilbar Quvondiqova