Hikoyalar (G&M)
У қироличадан қачонлардир қиролича билан учрашганмисиз, деб сўради — ва у ҳеч ҳайрон қолмай жавоб берди.
Тахминан 2005 йилда, Шотландиядаги Балморал қасри яқинида сокин бир кунда қиролича Елизавета II оддий сайрга чиққанди. На тож, на кортеж, на фанфарлар бор эди. Фақат қиролича ва унинг узоқ йиллик шахсий қўриқчиси бўлган Дик Гриффин бор эди. Бошқа оддий жуфтликлар каби тоғ ҳавосидан баҳра олиб, тепаликларда сайр қилиб юришарди.
Шу пайт уларга икки нафар америкалик сайёҳлар яқинлашди. Улар рюкзакли, ҳаяжонли ва шодон суҳбатлашиб юришарди. Кейинчалик Дик эслаганидек, қиролича бу ердан ўтган ҳамма билан ҳар доим тўхтаб саломлашарди, ва бу сафар ҳам шундай қилди. Сайёҳлар унинг кимлигини билмасди, қиролича эса бу ҳолатдан завқ олиб, ролга кириб кетди.
Америкалик эркак улар қаердан келганини, Британиянинг қайси қисмида бўлгани ва кейин қаерга йўл олишини мамнуният билан тушунтириб берарди. Кейин савол берди:
“Қани, сиз қаерда яшайсиз?”
Қиролича ҳеч иккиланмай жавоб берди: “Мен Лондонда яшайман... лекин бу тепаликлар ортида бир уйим бор”. Бу техник жиҳатдан мутлақ ҳақиқат эди.
Эркак ҳайратланиб бош чайқади: “Қанча вақтдан бери бу ерга келиб турасиз?”
“О, мен бу ерга болалигимдан бери келаман”, деди у. “Аллақачон 80 йилдан ошди”.
Эркакнинг бошида бир нималар айлана бошлади. Саксон йил? Ниҳоят, у ўзича мантиқий савол берди: “Агар сиз бу ерга шунча вақтдан бери келиб турган бўлсангиз... қиролича билан ҳам учрашган бўлсангиз керак а?”.
Қиролича чаққонлик билан кулди ва: “Мен ҳали кўрмадим... лекин Дик тез-тез учратиб туради”, деди.
Дик вазиятни дарров англади ва қўшиб қўйди: “Ҳа, баъзан у анча ғамгин бўлиши мумкин... лекин у ажойиб ҳазил ҳиссиётига эга”.
Сайёҳнинг кўзлари катталашди. У Дикка яқинлашди, елкасидан қучоқлаб олди, фотоаппаратини чиқарди ва қироличага узатиб:
— “Бизни суратга олиб бермайсизми?”-деб илтимос қилди.
Мана шу ҳолат: қиролича Елизавета II — Буюк Британия монархи, давлат раҳбари ва дин ҳимоячиси, Андаллар, Ройнарлар ва Биринчи Одамлар қироличаси, Етти Қироллик ҳимоячиси, Миэрин қироличаси, Улуғ Оловли денгиз Халисиси, Ўтда ёнмас, Туфонда туғилган, Аждарлар онаси, Кишанларни бузувчи, Сеҳргарларни ағдарувчи, ие, нималар деяпман ўзимдан ўзим... ҳуллас, шу аёл икки сайёҳни суратга олди, улар унинг кимлигини билишмасди. Кейин улар жой алмашишди. Дик сайёҳларни қиролича билан бирга суратга олди, улар учун у ҳали ҳам оддий аёл эди.
Сайёҳлар миннатдорчилик билдириб, хайрлашиб йўлларини давом эттиришди. Улар эшитилмайдиган масофага кетгач, қиролича Дикка қараб ҳазил билан: “У Америкада дўстларига бу суратларни кўрсатганда, кимдир унга мени кимлигимни айтади. Шу пайт унинг чеҳрасини кўришни ҳоҳлардим ”, деди.
Мана шу унинг сеҳри эди. Тахтда етмиш йилдан кейин ҳам у юмор ҳиссини йўқотмаганди. У бу ҳолатдан хафа ҳам бўлмади, уларни тўғриламади ва ўзини танитмади. Фақат ҳазилдан баҳра олди ҳолос.
Шояд шунинг учун уни “она қиролича” деб аташарди.
Хотиржам ётинг, жаноб ҳукмдор. Баъзи одамларга ўзини муҳим ҳис қилиш учун тож керак; у эса тоғини рўмол остига яширса ҳам, барибир қироличадек кўриниши мумкин эди.
Кечирилмаган гуноҳ
Ғалати туш кўрдим. Қоп-қора ўрмонда адашиб қолганман. Атроф зулмат, йўл йўқ. Бир пайт оёғим тойиб, чуқурликка қулаб тушдим. Босилиқиб, нафасим қайтиб чиқдим. Сесканиб уйғониб кетдим.
Юз-қўлимни ювиб, кимсасиз уйимнинг шинам ошхонасига ўтиб нонушта қилдим. Нега охирги вақтларда кўп ёмон тушлар кўраяпман? “Чарчагандирман”, деб ўзимни овутдим.
Ишга кетиш олдидан шкафдаги деярли кийилмаган кулранг костюмимни олдим. Ўзимга жуда ярашади. Ойнага қарадим — кўзларимда чарчоқ. Костюм кистасига қўл солсам, тўрт букланган қоғоз бор экан. “Шунчаки қоғоздир”, деб стол устига қўйиб, ишга шошдим.
Мен ҳисобчиман. Куни бўйи рақамлар орасида кўмилиб ишладим. Кечга бориб негадир иситмам кўтарилди. Лоҳас ҳолда яна кимсасиз уйимга қайтдим. Иссиғим қирқ даражага чиқибди. Тез ёрдам чақирдим. Келиб укол қилишди, лекин иситмам тушмади. Дорихонага чиқиб, дорилар олиб келдим. Ичиб ётдим, аммо уйқу келмади.
Стол устидаги қоғоз ерга тушиб ётарди. Олиб очдим.
Хат хотиним Дилсорадан экан.
“Айбим нима эди? Боламни олдирдингиз. Ўзимни ҳайдадингиз. Мен сизни икки дунёда ҳам кечирмайман. Мен кечган азобни кечмагунча ўлманг.”
Хатни ғижимлаб, ахлат қутисига улоқтирдим. Мен учун Дилсоранинг аҳамияти йўқ , иккинчи хотиним эди. Биринчи аёлим уч қизим билан ажрашиб кетган. Сабаб — келишолмаганимиз. Сариқ касалга чалиниб, шифохонага тушдим. Жигарим анча зарарланган экан. Бир ой ётдим. Шу вақт ичида Дилсора хаёлимдан чиқмади. Иш хонамизга биринчи келган вақтларини эсладим.
Ишхонамизга янги фаррош келди. Хонани озода қилиб қўяр, ёқимли ҳид таратар эди. Шеригим Анвар:
— Янги фаррош келибди, ёшгина экан. Кўрдингизми, Фарҳод? — деди. — Йўқ, менга нима қизиғи бор, — дедим.
Бир куни кечқурун хонада ёлғиз қолганимда у кириб келди. — Ассалому алайкум, мумкинми? — деди.
Кўзлари чиройли экан.
Шу куниёқ унинг кўзларига ошиқ бўлиб қолдим.
Анвардан сўрадим: — Шу фаррош қизини танийсизми?
— Ҳа, маҳалламизга яқин туради.
— Эри борми?
Анвар кулиб:
— Юрагингиздан урдими? Ажрашган. Бир ўғли бор. Исми Дилсора, — деди.
Кечқурун яна гаплашдик. — Исмингиз Дилсорами? — Ҳа.
Орадан вақтлар ўтиб тил топишиб кетик. Уйимни тозалагани хар доим қўшни хола келар эди. Хола қишлоғига кетиб қолибди. Уйим анча тўзғиган эди.
Дилсорага илтимос қилдим. Уйимни йиғиштириб берсангиз пулингизни бериб турардим дедим.
Уни якшанба куни уйимни тозалашга таклиф қилдим. Дугонаси Шахло билан келишди. Уйимни топ-тоза қилишди, ҳатто овқат ҳам пиширишди. Шундан кейин ҳар ҳафта келишиб турадиган бўлишди.
Вақт ўтиб, Дилсорага турмуш қуришни таклиф қилдим. Аввалига кўнмади.
Кўнглини топдим.
Охири жўрам имом топиб, ош қилиб, тўрт одам чақириб никоҳ ўқитдик.
Бирга яшай бошладик.
Лекин кўп ўтмай менга унинг соддалиги ёқмай қолди. Нима десам “хўп” дейди. Покиза, оғир-босиқ. Менга эса шартаки, ўзига оро берган аёллар ёқарди. Иш хонамизга боришини истамадим. Ҳеч кимга айтмасликни буюрдим. Ўғлини уйга олиб келишини ҳам хоҳламадим.
Хозирча дугонангиз уйида яшаб турсин ўғлингиз. Вақти келса олиб келасиз дедим.
Бир куни: — Эртага опам келади. Ҳозирча дугонангизнинг уйига бориб туринг, — дедим. Унинг кўзлари ёшга тўлди: — Ахир биз турмуш қурдик-ку… — Гапни кўпайтирманг, — дедим.
У кетди. Мен эса бошқа аёлни уйга олиб келдим. Дилсорага хиёнат қилдим. Бу ҳолат давом этди.
Дилсора мактабга ошпаз бўлиб ишга кирганини билдим. Мен эса унга таъминот бермасдим. Кечқурун ишдан келиб, менга овқат пиширар, кирларимни қўлда юварди. Кир машинам ҳам йўқ эди. Кўйлакларининг ранги ўчиб кетган.
— Ўзингизга қарасангиз бўлмайдими? — дедим. — Топган пулим ўғлимнинг мактабига ва ижарага кетяпти, ортира олмаяпман, — деди.
Бир куни:
— Фарҳод ака, сизда гапим бор… Мен ҳомиладорман, — деди.
Ток ургандек бўлдим.
— Олдирасиз. Бошқа гап бўлмасин, — дедим.
— Қандай олдираман? Бир ярим ойлик бўлди ахир. Бу менинг болам… — деб қорнини қучиб йиғларди.
Индамадим.
Тонг отди. Уни шифохонага олиб бордим. Шифокор билан келишиб, болани олдирдим. Дилсора наркозда эди. Уни ўша ҳолда шифохонада қолдириб, ишга кетдим…
Дилсора наркоздан ўзига келибди. Ёнида дугонаси Шахло келган эди. Улар менга қўнғироқ қилишди. Мен эса “мажлисдаман”, деб телефонни қизилга босдим.
Дилсора бир ой уйга келмади. Мен ҳам бориб олиб келмадим.
Орадан вақтлар ўтди.
Уй тўзғиган, ҳавоси ҳам ўзгариб кетган эди. Гўё деворлар ҳам мендан ранжигандай.
Бориб Дилсорани олиб келдим. У ҳеч нима демай, уйларни тозалади. Мен эса на кечирим сўрадим, на ҳолидан хабар олдим.
Бир неча ой бирга яшадик.
Якшанба куни унга қараб: — Биз бирга яшай олмаймиз. Сиз менга тўғри келмайсиз, — дедим.
У ҳайрат билан: — Нега ахир? Яна “эрдан чиққан” деган ном оламанми? Ахир сиз менга қанча ваъдалар берган эдингиз. “Бошқа эркакларга ўхшамайман, ташлаб кетмайман”, деган эдингиз, — деди.
Мен эса совуққонлик билан: — Сиз ҳаётни тушунмайдиган аёлсиз. Мен сизга яшашни ўргатдим. Тенгингиз чиқса, оила қуриб яшанг. Сизга устозлик қилдим, холос. Нарсаларингизни йиғиштиринг, кетинг, — дедим.
Дилсора ялинди, ёлворди. Аммо юрагим тош эди. У нарсаларини йиғиштириб кетди.
Ўша куни “қутулганимни” нишонлаб байрам қилдим…
Шундан сўнг ғалати тушлар бошланди. Қора ўрмон, чуқурлик, бўғилиш…
Дилсорани ўйлаб ўтирсам, шифокор кирди: — Фарҳоджон, ичкиликни тўхтатинг. Ичсангиз, жигар циррозга ўтиш эҳтимоли юқори, — деди.
Тузалдим.
Шифохонадан чиқиб, қизларимнинг ёнига бордим.
Орадан вақтлар ўтиб, биринчи аёлим билан ярашдим. Дилсорани унутгандим.
Қизларим бўйи етиб, бирин-кетин турмушга узатилди. Аммо тақдир бошқача ҳукм чиқарди.
Катта қизим бепушт экан. Эри ҳайдаб юборди. Йиғлаб уйга қайтди.
Иккинчи қизим икки фарзандини гўдаклик пайтида ерга берди.
Учинчи қизимни эри ҳар нарсадан камчилик топиб, урар экан.
Ота сифатида бу ҳолатни кўтариш — азобнинг ўзи эди.
Шунда тушундим.
Дилсорага берган азобим учун Аллоҳ мени шу йўсинда жазолаганди.
Инсоннинг кўз ёши ерда қолмас экан.
Дилсорани изладим. Кечирим сўраш учун.
Топа олмадим.
Анвардан сўрадим. У: — Ўша опанинг уйидан кетган. Қаерда яшашини билмайман, — деди.
Шахлони излаб топдим. Унинг кўзларида алам бор эди. — Сиз унинг ҳаётини издан чиқардингиз. Ҳайдаб юборганингиздан кейин қаттиқ тушкунликка тушди. Ўғлини олиб Тошкентга кетди. Рақами ҳам ишламай қолди, — деди.
Шунда юрагимга оғир ҳақиқат урилди: мен кечирим сўрашга кеч қолган эдим.
Дилсора…
Агар шу сатрларни ўқиётган бўлсанг, мени кечир.
Сенга берган азобимни энди тушуниб етдим.
Кечир мени…
Quvondiqova Dilbar
— Сени кутишяпти. Бирга борасизлар, — деди.
Борсам, озиқ-овқат улгуржи савдоси билан шуғулланадиган корхона экан... Ажойиб озиқ-овқат жамланмаси тайёрлаб қўйишибди. Ясмиқ, пишлоқ, томат, ювиш воситалари — хуллас, нимаики керак бўлса, ҳаммаси бор... Ўша пайтнинг пули билан корхона эгаси Аҳмад амаки уйнинг бир йиллик ижара ҳақини ҳам ўз зиммасига олибди. Қанчалик хурсанд бўлганимни билсангиз эди. Озиқ-овқатларни олиб бордик... Кейинги куни эса отам бир мебелчи дўстига айтган экан. Мебелчилар ҳам ўзаро келишиб, уйни жиҳозлашди. Кимдир стул, кимдир диван-каравот бериб, уйни тўлдириб ташлашди. Отам обрўли тадбиркор эди. У кишининг сўзи бошқа касбдошлари учун ҳам қадрли эди...
Хуллас, катта бир ҳашар бўлиб кетди... Икки ҳафта ичида аёлнинг эрига ҳам иш топилди... Шукрлар бўлсинки, бир оила шундай қилиб оёққа туриб кетди... Орадан йиллар ўтди... Ўша оиланинг фарзандлари ўқиб, касб-ҳунар эгаси бўлишди... Оталари раҳматли бўлиб кетди, лекин оналари нафақахўр, бекаму кўст яшаяпти. Фарзандлари ҳам оналарини ёлғиз қолдиришмайди...
Айтмоқчи бўлганим шуки, ўша «ахилик»* деб аталган анъана отам ва отамнинг замондош косиб-ҳунармандлари билан бирга яшаган эди... Энди на ундай қўшнилар қолди, на ундай қўшничилик...
* Изоҳ: Ахилик (Ahilik) — Ўрта асрларда Кичик Осиёда шаклланган, исломий тасаввуф ва касб-ҳунар одобларини ўзида жамлаган ижтимоий-иқтисодий тизим. Унда ҳалоллик, ўзаро ёрдам, саховат ва уста-шогирд анъаналари устувор бўлган.
Туркчадан таржима
@Hikoyalar
ОТАМ: «БУЛАРНИ ЎРГАТИБ ҚЎЙМА!» ДЕГАН ЭДИЛАР...
Қачон кунлар совиса, раҳматли отам билан боғлиқ ўша хотира ёдимга тушади... Энди у замоннинг одамлари ҳам кетди, ўша қадрдон қўшничилик ришталари ҳам қолмади...
Қаҳратон қиш кунларидан бири эди. Отам ўша йиллари ўтин-кўмир савдоси билан шуғулланарди. Эл орасида у кишини «Кўмирчи Фаҳри» деб танишарди. Атрофдагиларнинг ҳаммаси биларди...
Мен ҳам дам олиш ва таътил кунлари отамнинг ёнида юрардим. Яна ўша совуқ кунлардан бири... Қор ёққан, лекин эрталабдан ёмғир ҳам шивалаб, изғирин одамнинг суяк-суягидан ўтиб кетарди.
Эшикдан бир аёл келди... Иссиққина идорага киришга ҳам ийманиб турарди. Қирқ ёшлар атрофидаги аёл. Унинг иккиланиб турганини кўриб, ўзим гап қотдим:
— Келинг, опа, нима хизмат?
Аёл гапиришга истиҳола қилаётгандек эди. Кўринишидан моддий аҳволи ҳаминқадарлиги билиниб турарди. Ҳеч нарсани суриштирмасдан сўрадим:
— Ўтин ёки кўмир керакмиди?
— Фақат... пулим йўқ эди. Эрим ишсиз. Болаларим жуда совқотиб кетишди, билмасам, бир қоп кўмир бера олармикансиз?
Опанинг ўша мунғайган ҳолати юрагимни ўртаб юборди. Жойимдан ирғиб турдим:
— Ие, нима деганингиз, опа? Қачон керак бўлса, келаверинг. Мана, кўмирингизни олинг. Яна бир қоп ўтин ҳам бераман.
— Аллоҳ сиздан рози бўлсин...
Шўрлик аёл дуолар қилиб, кўзидаги қувонч ёшларини арта-арта ўтин ва кўмирни олиб кетаётганида, орқасидан чақириб қолдим:
— Опа, чин гапим, қачон эҳтиёж бўлса, тортинмай келаверинг... Ахир қўшнимиз-ку...
Аёл юкини олиб кетди. Кечга яқин отам келганларида, кунлик савдо ҳақида ҳисобот бераётиб, бу воқеани ҳам айтиб бердим.
— Бир қоп кўмир ва бир қоп ўтин бердим, — дедим.
— Пули-чи? — деб сўради отам.
— Э, ота, аёлнинг эри ишламас экан. Ишсиз экан. Болалари уйда совқотиб ўтиришган экан.
— Ўғлим, мен нима қилай? Ҳар «пулим йўқ» деганга кўмир бераверганимизда, бу дўконни аллақачон ёпиб юборган бўлардик. Хато қилибсан!
— Э, ота, бир қоп кўмир билан нима ҳам бўларди? Савоб-ку...
— Эҳ, болажоним, сен буларни билмайсан. Бир ўргатиб қўйсанг (ўрганиб қолса), кейин бошингни ололмай қоласан...
Отамнинг бу гапи мени ҳайратда қолдирди. Ростдан ҳам айтганлари тўғримиди? Йўқ, тўғри бўлиши мумкин эмасди. Чунки «ўргатиб қўйиш» деган тушунча нотўғри эди. У аёл аслида муҳтож бўлгани учун келганди. Сен рухсат берганинг учун эса доимий келадиган бўларди. Шунда бу «ўргатиб қўйиш» бўладими?
Отамга индамадим, лекин ўша кеча анча хунобим ошди. Отам-ку ибодатли, ҳалол ва тўғри одам эди. Бироқ воқеаларга тижорат нуқтаи назаридан қараётганди...
Эртаси куни эрталаб туриб маҳалла оқсоқолининг (мухтор) олдига бордим. «Маҳалламизда эри ишсиз, уч фарзандли бир аёл бор экан. Манзилини биласизми?» деб сўрадим.
Мухтор билан бирга ўша аёлнинг уйига бордик... Уйда тайинли ҳеч вақо йўқ эди... Ташқарига чиққач, мухторга дедим:
— Ака, бу ердаги аҳволни била туриб, нега давлат идораларига мурожаат қилмайсизлар? Сиз айтмасангиз, ким айтади? Бу ишга бош-қош бўлинг. Ҳокимиятга борасизми, бошқа жойгами, билмайман. Бу болалар нима еб-ичади? Қандай ўқийди?
Мухтор аввалига: «Эҳ, қанийди-я, лекин нима ҳам қила олардик?» деб баҳона излагандек бўлди. Кейин мендаги ғайратни кўриб: «Майли, мен ҳам қўлимдан келганини қиламан», деди.
Дўконга қайтдим. Отамга дедим:
— Ота, сиз бу ишга оддий қараяпсиз, лекин аслида ундай эмас... «Аллоҳ розилиги» деган тушунча бор. Ва ҳаммамиз ўша «ризолик»ка интиламиз. Аёл икки кўча нарида яшайдиган қўшнимиз ҳисобланади. Биз уйда бемалол, тўқ-фаровон яшасак-у, ўша чорасиз она ва болаларига қандай ёрдам бермаймиз? Бу инсонийликданми, ота? Хафа бўлмайсиз, эрини чақириб, иш топишга ҳам кўмаклашайлик. Лекин аввал ўша уйни уйга ўхшатиб жиҳозлаш керак. У оилага ёрдам бериш лозим...
Шунга ўхшаш гапларни айтдим... Отамнинг кўнгли аслида жуда юмшоқ эди. «Майли, мен бир кўрай-чи», деб чиқиб кетдилар... Эртаси куни бир манзилни бердилар:
Тайёрланинглар, ҳозир хақиқий муҳаббат хақида ҳикоя бўлади. Севги... у ростдан ҳам мавжуд экан.
24 ёшли австралиялик Турия Питтда барча нарса бор эди — гўзаллик, муваффақиятли карьера ва севган йигити. Аммо 2011 йил 2 сентябрда унинг ҳаёти бутунлай ўзгарди: Турия даштдаги ёнғинга тушиб қолди ва тириклайин ёниб кетиши ҳам мумкин эди. У нафақат омон қолди, балки бу фалокатдан кейин янада бахтли инсонга айланди. Бунинг сабаби — яшашга бўлган иродаси ва энг муҳими, ҳақиқий муҳаббат.
RacingThePlanet компанияси ташкил этган 100 км.лик марафонда 40 киши стартга чиқди. Чорак масофа ортда қолганда, атрофдаги буталар ва ўтлар ёна бошлади. Ташкилотчилар хавфсизлик чораларини кўриб қўйишмагани учун бир нечта спортчилар, жумладан Турия ҳам, олов ичида қолди. У оловдан қочиш учун тўғридан-тўғри аланга ичига кириб югурди ва натижада танасининг 65 % қисми III даражали куйиш жароҳатлари олди.
Фалокатдан олдин Турия олмос конида кончи-муҳандис бўлиб ишлаган, шу билан бирга моделлик карьерасини ҳам олиб борган. Ҳатто "Мисс Австралия" кўрик-танловида ҳам иштирок этганди. Ўрта мактабда ўқиб юрган кезларида Майкл исмли йигит билан танишганди. "Мен ҳар доим ўзим орзу қилган ҳаётимда яшардим. Лекин ҳаммаси бир лаҳзада ўзгариб кетди. Ўша дахшат кунларимда ўзимга савол берардим, нега шифокорлар мени тирик қолдиришди?"-деб эслайди у.
Турия 864 кун давомида шифохоналарда бўлди, 200 дан ортиқ операция ўтказди. Бешта бармоғи ампутация қилинди, бурни деярли бутунлай қайта тикланди. Яралар аста-секинлик билан тузалиб борди, лекин Турия одамлар унинг бадбашара юзи ва қўлларини кўриб қолишлари хақида ўйлаб, ташқарига чиқишга ўзида куч топа олмасди. Икки йил давомида у юзини ниқоб билан ёпиб юрди.
Бу оғир даврда Туриянинг ёнида доимо Майкл бор эди. У қиз реанимацияда ётган пайтдаёқ бриллиант узук сотиб олди ва отасига: «Агар у тирик қолса, мен унга уйланаман», деди. Отаси эса: «Офарин, йигит», деб жавоб берди. Майкл ишини ташлаб, Турияга қаради: ювди, кийдирди, овқатлантирди, қайтадан юришни ўргатди. Журналистлар нега шундай қилганини сўрашганда, у: «Менинг қаллиғим ҳали ҳам ўша гўзал ва шодон қиз. Фақат териси ўзгарди, у эса ўша-ўшалигича қолди», деб жавоб берди.
Майкл Турияга ҳақиқий гўзаллик — бу фақат идеал танадан иборат эмаслигини англатди. Гўзаллик инсоннинг ўзини қандай тутишида, қандай юришида, гапириши ва одамларга қандай кўз билан қарашида, қандай амаллар қилишида намоён бўлишини тушунтирди. Унинг қўллаб-қувватлаши Турияга ўз-ўзига ишонч берди ва у ҳаётни тўлиқ яшашга қарор қилди.
Аввал бошида Турияга ҳатто юриш ҳам қийин эди, аммо ёнғиндан 3,5 йил ўтгач, у ўзининг биринчи ярим марафонини югуриб ўтди ва ўша фожеадан олдинги шахсий рекордини янгилади. Кейинчалик у Хитой девори бўйлаб марафонда қатнашди, Австралия ғарбида 20 км сузди ва велосипедда Сиднейдан Улуругача 2000 кмдан ортиқ масофани босиб ўтди.
Турия интервьюлар беради, журнал муқоваларини безайди, TED майдончасида чиқиш қилади, китоблар ёзади ва ўзининг «Чемпионлар мактаби»да бошқаларга ғалаба қозонишни ўргатади. У Interplast хайрия ташкилоти элчисига айланди ва пластик операцияга муҳтожлар учун $1 млн йиғди.
Қиз ўзининг энг катта орзусини амалга оширди — Ironman жаҳон чемпионатида иштирок этди (42,2 км югуриш, 3,8 км сузиш ва 180 км велосипедда юриш). Facebook’даги фотосурат остида Турия шундай ёзди:
«Бу мен Ironman финишида. Врачлар менга ҳеч қачон югуролмайсан деганидан то шу кунгача 5 йил ўтди. Менга оғир бўлди, аммо агар сиз учун аҳамиятли бўлган нарсани қўлга киритишни истасангиз, ўзингиз ҳақингизда кўп нарса билиб оласиз. Нимага қодир эканингизни англайсиз... ва бу ҳар доим сиз ўйлагандан кўпроқ бўлади».
«Мен дахшатли онларни бошдан кечирдим. Аммо Майкл доимо ёнимда эди. Унинг муҳаббати ва яқинларимнинг қўллаб-қувватлаши менга барча синовларни енгиб ўтишга ёрдам берди», — дейди Турия.
2015 йилда Мальдив оролларида Майкл Хоскинс Турияга турмушга чиқишни таклиф қилди ва 4 йил олдин сотиб олган узукни бармоғига тақди. 2017 йил декабрда эса уларнинг ўғли Хакаваи туғилди.
@Hikoyalar
Кўзга кўринмаган исроф.
Қамалнинг қаҳратон қишида Ленинградликларга бир кун учун 125 гр нон бўлаги берилар, айримлар уни қўлига олган заҳоти еб қўйиб кейин оч қолиб ўлиб кетар эди.
Бувимиз бизнинг овқатланишимизни қаттиқ назоратга олган эди. У барчамизнинг нон бўлакларини жавонга қулфлаб беркитиб қўяр ва куннинг аниқ соатларида ноннинг ушоқларини бериб турар эди.
Мен эса қорним очлигидан жавоннинг олдига турволиб соатнинг дақиқалари тезроқ юришини ўтиниб сўрар эдим. Бувимизнинг шу тартиб-интизоми бизни очликдан қутқарган эди.
Орадан йиллар ўтса ҳам ўша кунларнинг изтиробли онлари ҳамон кўз ўнгимда, исрофгарчиликка тоқат қила олмайман. Мабодо набирамнинг ликопчасида қолиб кетган овқатни кўрсам: «Ликопчангга ортиқча овқат солмагин, агар тўймасанг яна соласан», дейман.
Набирамнинг бўлса жаҳли чиқади - арзимаган нарсага ҳам бувим аралашаверадими, дегандек қовоқларини уйиб олади.
Чунки набирам ликопчасида ортиб қолган биргина ушоқ инсон ҳаётини сақлаб қолиши мумкинлигини шунчаки англамайди...
Алиса Фрейндлих.
@Hikoyalar
У руҳий касаллар шифохонасига тушиш учун атайлаб ўзини жинни қилиб кўрсатди. Шифохона ичида ўз кўзлари билан кўрган нарсалар бутун дунёни абадий ўзгартирди.
1887 йил сентябри. 23 ёшли журналист қиз Нелли Блай Нью-Йорк пансионатидаги арзон хонага жойлашди. Унинг хавфли режаси бор эди — гўё у ақлидан озганлигига ҳаммани ишонтириш.
У соатлаб деворга қараб ўтирарди, гапини узиб-узиб айтарди, ухлашдан бош тортарди, исмини эсламасликка ҳаракат қиларди. Бир неча соатдан кейин хона эгаси полиция чақирди. Эртага эса шифокорлар унга бир қарашда “очиқ руҳий касаллик” деган ташхис қўйишди.
48 соатдан кейин Нелли Blackwell’s Island деб аталган аёллар приюти деворлари ортида пайдо бўлди. Ҳеч қандай текширувсиз, оиласи билан суҳбатсиз — тақдирини фақат муҳр ҳал бўлди. Айнан шуни у исботламоқчи эди.
Нелли Блай — ҳаётини хавфга қўйган журналист қиз. Агар газета редакцияси уни озод қила олмаса — у “жиннилар” орасида, ўз ақлини исботлаш имконисиз бўлган ерда абадий қолиши мумкин.
Аммо ҳақиқат унинг тасаввуридан ҳам даҳшатлироқ чиқди. 1600 дан ортиқ аёл сақланаётган шифохонада даволаш эмас, азоб бериш ҳукмрон эди. “Терапия” дегани муздек сувда то тана кўкаргунча чўмилтириш.
Овқат — чириган гўшт, қаттиқ нон, “чой” ўрнида ифлос сув. Норозилик билдирганлар калтакланарди ёки изоляцияга ташланарди. Ҳамширалар парваришчи эмас, балки ҳудди қамоқхоналардаги назоратчилар каби муомала қилишарди. Шифокорлар беморларнинг ҳолини сўрагани кам келарди ва деярли уларни эшитмасди. Шикоятлар “галлюцинация”, яралар “ўйдирма” деб аталди.
Энг даҳшатлиси — бу аёлларнинг кўпчилиги руҳий касал эмасди. Улар инглиз тилини билмаган муҳожирлар, камбағал оилалардан чиққанлар, эрлари ташлаб кетганлар, “оғир” ёки “ноқулай” деб ҳисобланганлар эди. Уларнинг ягона “жинояти” — жамиятга кераксиз бўлиб қолганлари. Ва у ерга ташланганлар учун қайтиб чиқиш деярли имконсиз эди. Ақллилигини исботлашга уриниш — ташхисни янада мустаҳкамларди.
Нелли бу дўзахда 10 кун яшади. Ҳар бир тафсилотни, ҳар бир юзни, ҳар бир адолатсизликни эслаб қолди. Ниҳоят озод этилганда, у ҳаммасини сўзма-сўз ёзди.
Унинг “Ten Days in a Mad-House” репортажи 1887 йил октябрида чоп этилди ва ҳақиқий бомба портлашига айланди. Жамият шокка тушди. “Цивилизацияланган” Нью-Йоркда бундай ҳолатлар қандай содир бўлиши мумкин? Аёлларни шундай шафқатсиз шароитда қандай сақлаш мумкин?
Текширувдан кейин Нью-Йорк ҳокимияти психиатрия тизимини ислоҳ қилиш учун 1 миллион доллардан (ўша давр учун улкан сумма) ортиқ маблағ ажратди. Қоидалар ўзгартирилди, ходимлар ўқитилди, беморларни ҳимоя қилиш механизмлари яратилди.
Бу ҳам журналистикада, ҳам инсон ҳуқуқларида бурилиш нуқтаси бўлди. Нелли Блай сўз тизимни ўзгартира олишини исботлади. Журналистика — фақат янгилик эмас, балки адолат ҳам. Ва бир инсоннинг жасорати минглаб сукут сақлаганларга овоз бериши мумкин.
Blackwell’s Island ҳозир Roosevelt Island деб аталади, аммо унинг жасорати ҳануз яшайди.
Бугун “махфий” ишга кирган ҳар бир журналист, руҳий соғлиқ соҳасидаги ҳар бир ислоҳот — Неллининг ўша дўзаҳда яшаган 10 кунлигининг меваси.
У шуҳрат изламади. У ҳақиқатни излади. Унинг туфайли дунё энди кўзини юма олмади.
@Hikoyalar
Шахсий сабаблар туфайли бир пайтлар чуқур депрессияга тушиб қолдим, вазним 75 килограммга етди, бутун кунни бир пижамада ўтказар, икки-уч кунлаб ювинмасдим. Ҳатто тишларимни ҳам тозаламасдим, кейин эса яшагим ҳам келмай қўйди. Бу мен эдим…
Бу ҳолатни билган япониялик дугонам мени бир клиникага олиб борди. У ерда шундай бир қизиқарли муолажа бор эканки, ундан кейин инсон гўё қайта туғилгандек ҳаёти ўзгариб кетар эмиш.
У мени олиб кетишга келди, мен эса ўша пижамамда, уй шиппагимда у билан кетдим. Шаҳар марказига шу аҳволда бордим. Сочим тепамга йиғилган. Японияда умуман сенга эътибор беришмайди. Ҳатто яланғоч юрсанг ҳам. Ҳеч кимнинг ҳеч ким билан иши йўқ. Ҳар ким ўз хаёллари билан банд. Улар транспортда ёки кўчада одамларни томоша қилиб ўтириш одатига эга эмас. Одамлар шунчалик эркин.
Бориб ҳужжатларни тўлдирдик ва…
Хуллас, ичкарига кирсам, хона ўртасида тобут турибди. Шифокор бир неча савол берди, менга «ўлим маҳкуми» учун безакли либос беришди, алмаштириб кийдим. «Ётинг ва ўликлар ўзини қандай ҳис қилса, шуни ҳис қилинг. Чиқмоқчи бўлсангиз, мана тугма, босинг — чиқарамиз», дейишди.
Мен ётдим…
Ичида ғалати ҳид бор эди. Юмшоқ атлас. Ёрқин ранг. Тобут периметри бўйлаб майда мунчоқлар. Ётиб, ичига қараб чиқяпман. Ичкаридан мотам мусиқаси эшитиларди. Хонадан чиққан хира ёруғлик тирқишлардан кўриниб турарди…
Бир пайт худди мени кўтариб чиқишгандай, машинага ортилгандай туюлди. Мен тугмани боса бошладим. Тугма узилиб кетди. Уларни чақириб бақира бошладим: мен бунинг учун пул тўламаганман! Умуман, ақлдан озишдими?! Ҳеч ким эътибор бермайди-я...
Ўн дақиқачалар юрдик. Нафасим қисила бошлади. Кейин «тушир!» деган буйруқни эшитдим. Мени арқонларда ерга туширишди. Тепамдан тупроқ тўкилаётганини, тобут устига гурсиллаб тушаётганини эшитдим. Овозлар борган сари бўғиқлашиб борди. Мен эса ваҳима ичида бор овозим билан бақира бошладим. Ўз тилимда сўкиндим. Бошимда минг хил фикр: сектантларга тушиб қолдим, улар мени ўлдиряпти. Чет элликларни ёмон кўрадиган пасткашлар. Балки япониялик дугонам ҳам улар билан тил бириктиргандир. Мени ростдан ҳам кўмишаётган эди. Қассобхонага олиб кетилаётган чўчқадек чийиллаб, оёқларим билан тепина бошладим. Энг даҳшатлиси — нафасим бўғила бошлади. Йиғладим, бурним оқиб, кўз ёшларим қулоқларимгача оқиб тушди. Ваҳима ва қўрқувдан "ҳўллаб қўйдим". Ичкари торлигидан юзимни ҳам артолмадим. Қўлларим ёнбошимга туширилган ҳолда, тор тобут ичида ғўла каби ётардим. Ичкарини пешоб ҳиди тутди. «Худоё, мен ўлишни истамайман», деб ўйладим.
У ер жуда тор, дим эди. Нафас олиш қийинлашди. Бошим айлана бошлади. Совқотаётганимни ҳис қилдим. Ахир бутун тобутни ҳўл қилиб, ўз пешобимга ботиб ётардим. «Совуқ ер», деб ўйладим. Йиғлаганимга йигирма дақиқалар бўлди. Баъзи пайтлар ҳушимни йўқотаёзардим. Ҳолатим даҳшатли эди. Кўз олдимда ўтмиш манзаралари жонланди: қизимни туғиб, уни қўлимга олганим, унинг илк қадамлари, ҳар куни ўриб қўйядиганим кокиллари… Эй Худо, мен қизимни унутган эканман. Ўша сохта тушкунлигим сабаб…
Онажонимга қўнғироқ қилишни ҳам бутунлай бас қилганим ёдимга тушди. Ҳаёт нақадар гўзал эканини англадим. Ҳаёт мўъжиза экан. Мен эса бу ерда, лаънати тобут ичида ўлаяпман. Мени мен севган японияликлар ўлдиряпти. Қани энди…
Шу пайт кутилмаганда тобут қопқоғи очилди…
Қарасам, ўша хона. Тобут — ўлим илюзияси, ҳаммаси тўлиқ компьютерлаштирилган экан.
Яна ўн дақиқагача йиғладим. Аранг тинчидим. Уларни сўкиб ташладим. Дугонам эса кулиб турарди…
Улар менга «ўлимим» ёзилган видеони беришди. Тобут ичида камералар бор экан, ҳаммаси ёзиб олинган.
Шу муолажадан кейин вазним камайди, гўзаллашдим. Ҳаётни севиб қолдим ва «яшагим келмайди», «мен тушкунман», деган фикрлар бутунлай йўқолди. Энди у ерга қайтишни истамайман. Мен бу ерда ва ҳозир яшашни истайман.
©️
Лорета Дукагжини
©️
Сарвар Раҳимий таржимаси
@Hikoyalar