Jalilov. Qaydlar

Muammoning ildizi hokimlarda emas. Muammoning ildizi - hokimlarga cheksiv vakolat berib, ulardan "hamma narsaga balogradon" bo'lishni talab qiladigan tizimda
Karmana tuman hokimining
qilgan ishi
muhokamalarga sabab bo'ldi. Ayrimlar unga "chiroyli"
munosabat
bildirishdi, ayrimlar "hokimlarni maktablarga yaqinlashtirish kerak emas"
deyishmoqda
(o'zi bir paytlar - Samarqandlik o'qituvchi majburiy mehnat qurboni
bo'lganidan
keyin naq Bosh vazirning o'zi endi hokimlar maktab ishlariga aralashmasligiga
va'da bergandi
), ayrimlar shaxsiy namuna ko'rsatishini
talab
qilishmoqda, ayrimlar uni ishdan haydash
kerak
deyishmoqda. Maktabgacha va maktab ta'limi vazirligi o'zining odatdagidek, ilimiliq, hech narsani hal qilmaydigan
munosabatini
bildirdi. Ha, hokimning bu ishini oqlab bo'lmaydi. Lekin men, ruxsatinglar bilan, masalaga boshqa rakursdan nazar tashlamoqchiman.
Bizda joylardagi
ijro hokimiyati
organi - davlat miqyosida
hokimiyatdagi o'zaro tiyib turish va nazorat mexanizmlari yo'qligining, vakolat va vazifalarning aniq chegarasi yo'qligining
joylardagi kichik bir aksi, xolos. Biron bir normal davlatda ko'rganmisiz, ijro hokimiyati rahbariyatining kunda-kunora majlis o'tkazib, deylik, ichki organlarga tergov faoliyatini qanday olib borish haqida, pedagoglarga qaysi darsliklardan dars o'tish va o'quvchilar bilimini baholashni qanday tashkil qilish haqida, oliy ta'lim vakillariga talabalar necha kun universitetda o'qishi va necha kun amaliyotga chiqishlari kerakligi haqida gapirganini? Men, masalan, ko'rmagan. Hokimiyatning har bir bo'g'inining kompetensiya, vakolat va mas'uliyat doirasi, shug'ullanadigan va shug'ullanmaydigan masalalari bo'ladi. Strategik qarorlar qabul qilishi, umumiy siyosat va yo'nalishni belgilashi kerak bo'lganlar - texnik (ya'ni, tor soha mutaxassislari qabul qilishi kerak bo'lgan) qarorlarga aralashmaydi. Ularning vazifasi - o'sha texnik qarorlarni to'g'ri qabul qiladiganlarni to'g'ri tanlab, joy-joyiga qo'yish. Bizda-chi? Deylik, shifokor - sportni, iqtisodchi - ta'limni, yengil sanoatchi - tashqi ishlarni boshqaradi. Va tabiiyki, keyin ularning har bir qadami, qarorini nazorat qilish xohishi yoki ehtiyoji paydo bo'ladi. Va keyin "nega muammolar faqat ijtimoiy tarmoqlarga chiqib ketsa yoki "tepa"ning e'tiboriga tushsagina
hal bo'ladi
?" deb hayron bo'lamiz. Chunki o'zimiz shunday tizim qurib qo'yganmiz.
Endi yuqoridagi gaplarning Karmana tuman hokimi qilgan ishga qanday aloqasi bor, dersiz. Aloqasi shundaki, yuqorida yozganimdek, joylardagi ijro hokimiyati organi - davlat miqyosidagi hokimiyat qanday ishlashining joylardagi kichik aksi. Xuddi davlat miqyosida bo'lganidek,
joylardagi ijro hokimiyatiga ham cheksiz vakolat berilgan va ular hamma narsaga qarashi kerak:
ta'lim sifatini ko'tarishi kerak, investitsiya olib kirishi kerak, oziq ovqat xavfsizligiga javob berishi kerak, ishlab chiqarshni rivojlantirishi kerak, turist olib kelishi kerak va hokazo va hokazo. Buning ustiga, har xil sayyor qabullar o'tkazishga, murojaatlarni hal qilishga va tashriflarga tayyorlanishga ham vaqt topishi kerak. Uning buncha sohani eplashga jismoniy vaqti, imkoniyati, aqli, salohiyati, bilimi yetadimi, deydigan odam yo'q. Shuning uchun Karmana hokimi o'zicha ta'lim sifatini o'rgangan va o'zicha, aqli yetgancha "ta'lim sifatini oshirish" choralarini ko'rgan. Ta'lim sifati bilan shug'ullanishni ta'lim sifatini tushunadigan mutaxassislarga qo'yib berish mumkinligini, shunday qilish kerakligini o'ylamagan - chunki tizim tepadan shunday bo'lib kelyapti.

Ijtimoiy tarmoqlarda keng muhokama qilingan masalalarni davlat rahbarigacha olib kirilishi — faqat va faqat yaxshi signal.

"Afting qiyshiq boʻlsa, oynadan oʻpkalama".
Baʼzan bizga koʻzgu tutishsa, koʻzgudagi aks - oʻzimizning aksimiz - shu qadar yoqimsiz boʻladiki, koʻzgudan muammo qidirishni boshlaymiz.
Mana bu ilm-fandagi halollik antireytingida Oʻzbekiston peshqadam ekanligini haqidagi
post
ham shunday koʻzgu vazifasini oʻtadi, shekilli, koʻplar darhol reytingni "feyk" deb eʼlon qila boshlashdi. Bunga asosiy sabab qilib reytingda birinchi oʻrinda turgan Samarqand qishloq xoʻjaligi institutining bir necha yil oldin tugatilganini koʻrsatishmoqda.
Reyting 2020-2024-yillardagi maʼlumotlarga asoslangan. Ha, SamQXI 2020-yilda ham yoʻq edi, deyishingiz mumkin, lekin, undan oldin boʻlgan-ku va uning nomidan ilmiy jurnallarda maqolalar eʼlon qilingan-ku. Yaʼni, SamQXI nomidan bu muassasa mavjud boʻlgan paytda eʼlon qilingan maqolalar ilmiy halollik talablariga javob bermasligi keyinroq aniqlangan va maqolalar qaytarib olingan
(retracted)
boʻlishi mumkin. Keyinroq paydo boʻlgan muassasalarning esa (masalan, Yangi Oʻzbekiston universiteti) ilmiy "output"i halollik talablariga javob bermasligi yuzaga chiqishi uchun kamroq vaqt ketgan boʻlishi mumkin.
Ilm-fan olamida shunday: "qingʻir ish"ning "qiyigʻi" 40 yildan keyin ham, 40 kundan keyin, 40 daqiqadan keyin ham chiqishi mumkin. Masalan, 2011-yilda Germaniya mudofaa vazirining 2006-yilda himoya qilgan PhD dissertatsiyasida plagiat aniqlangani uning ilmiy va siyosiy karyerasiga
nuqta qoʻygan
edi. Siz hozir maqolalaringiz soni, PhD yoki DSc darajangiz bilan maqtanib yurishingiz mumkin, lekin agar bularning ortida ilmiy halollik turmagan boʻlsa, bu bir kunmas bir kun yuzaga chiqadi. Kimdir yoki qaysidir tashkilot, tahlil markazi yoki dastur "E toʻxta, qirol yalangʻoch-ku" deydi.
Shunday ekan, biz uchun yagona toʻgʻri yechim - koʻzguni ayblamasdan, maqolalar soni ketidan, soxta,
pulga
sotib olingan, yoki zarning, yoki zoʻrning
kuchi
bilan "himoya" qilingan PhDlar va DSclar ketidan quvishni bas qilish.

Yana O'zbekiston va ilm-fandagi ishonchsizlik haqida
Ilmiy ishonchsizlik bo'yicha (
retracted
- qaytarib (chaqirib) olingan maqolalar soni bo'yicha) O'zbekiston dunyoda top-10talikka kirgani haqida
yozgandim
. Kanal kuzatuvchilaridan shu bilan bog'liq yana bir qiziq - va afsuski, maqtanish uchun sabab bo'la olmaydigan - ma'lumotni yuboribdi.
IRIS platformasi oliy ta'lim va ilmiy tadqiqot muassasalarining
ilmiy tadqiqotdagi halolligi
tahdidlari
(research integrity risks)
bo'yicha reytingini e'lon qilibdi. Bu reytingda
retracted
(chaqirib olingan) maqolalar soni bilan birga, ilmiy halollikning boshqa ko'rsatkichlari ham
hisobga olingan
: haddan tashqari baland affiliatsiyalar (bir muallif bir nechta oliy ta'lim / ilmiy tadqiqot muaasasasini ko'rsatishi), o'ziga-o'zi havolalar berish, chop etilishi to'xtatilgan
(discontinued)
jurnallardagi maqolalar soni, haddan tashqari mahsuldor
(hyperprolific)
mualliflar va hokazo. Bu ko'rsatkichlar asosida muassasasaning strukturaviy tahdid (risk) balli va risk darajasi hisoblangan.
Qizig'i, O'zbekiston oliy ta'lim muassasalari bu platformaning ilmiy halollik tahdidlari
antireytingida
ham peshqadam.
SIR (halollik tahdidi - riski reytingi) bo'yicha eng yuqori ball yig'gan (ya'ni, ilmiy halollikning buzilish tahdidi eng yuqori deb hisoblangan) muassasalar
top-10taligiga
O'zbekistonning
3ta
oliy ta'lim muassasasi kirgan: Samarqand qishloq xo'jalik instituti, Toshhkent amaliy fanlar universiteti va Samarqand davlat tibbiyot universiteti. Shundan Samarqand qishloq xo'jalik instituti - anti-reytingda 1-o'rinda.
Umuman,
anti-reytingda
O'zbekistondan
29ta
muassasani ko'rish mumkin, ularning hammasida akademik halollik tahdidlari juda katta
(significant)
va o'rtacha
(medium)
deb baholangan. O'zbekistondagi
5ta OTM
dunyo bo'yicha anti-reytingda
top-100 talikka
kirgan. 13 OTMda esa akademik halollik tahdidlari juda katta deb qayd etilgan. Masalan,
Yangi O'zbekiston Universitetining
ham akademik halollik tahdidi bo'yicha ko'rsatkichlari 10500dan yuqori va jami 5491 universitet ichidan
137-o'rinda
turibdi. Akademik halollik tahdidi bo'yicha eng past ko'rsatkich (O'zbekiston OTMlari ichida) - Buxoro davlat pedagogika institutida (131 ball) va Farg'ona politexnika institutida (438 ball) qayd etilgan.
OTMlarimizda va ilmiy kadrlar tayyorlash tizimimizda sifatga emas,
songa
(chop qilingan maqolalar soni) e'tibor berilaverar ekan, professor-o'qituvchilar va ilmiy ishi himoyaga chiqadigan tadqiqotchilarda
maqolalar soni bo'yicha bosim
saqlanib qolar ekan, bunday anti-reytnglardan tushishimiz qiyin bo'ladi, menimcha.

Amir Temur haqida yangi serial
treyleri
. Premyerasi aprel oyida boʻlishi kutilmoqda.

Attestatsiya spetsifikatsiyalari qayerga ketdi?
Kecha Maktabgacha va maktab ta'limi
vazirligi
hamda Baholash
markazi
telegram kanallarida " joriy yilning
yanvar-iyun oylarida
umumtaʻlim hamda maktabgacha taʼlim tashkilotlari pedagoglarini attestatsiyadan oʻtkazishga doir sinov materiallari ishlab chiqildi va tasdiqlandi" mazmunida post joylangan edi. Postga ilova qilingan
havolada
fanlar bo'yicha test spetsifikatsiyalari joylangan edi. Bugun o'sha spetsitfikatsiyalar joylangan sahifa ochilmayapti, havola bosilganda vazirlikning yangiliklari sahifasiga o'tyapti - lekin u yerda kechagi sahifa ham, undagi spetsifikatsiyalar ham o'chirib (yashirib?) qo'yilgan.
Qiziq. Attestatsiya spetsifikatsiyalari qayerga ketdi? Vazirlik yoki markaz balki izoh berar?
UPD. Sahifa tiklanibdi, lekin fayllarda kecha e'lon qilingan fayllarga nisbatan o'zgarishlar bor (shekilli). Agar kecha post qilingan vaqtda spetsifikatsiya fayllarini yuklab olganlar bo'lsa, bugungi fayllar bilan solishtirib ko'rish tavsiya qilinadi.

Masalan, qanday qilib IELTSdan 9 ball olish mumkin, nega 9 ball olish kerak degan savol haqida öylab körilmaydi.

Yuqoridagi
postda
adabiyot darslarida asar va uning ekrandagi talqinini solishtirish bo'yicha tavsiyalar bergan edim. Asarning ekrandagi talqiniga kitobda yo'q ayrim detallar qo'shilgani hisobiga asosiy g'oya / muammo (aniqrog'i, bu muammoga kitob muallifining va uning ekrandagi talqini mualliflarining javobi) o'zgarib ketgan - o'quvchilar uchun bunday farqlarni solishtirish va tahlil qilish qiziq va hozirgi dunyo uchun dolzarb xulosalarga yetaklashi mumkin.
Umuman, oldingi postlardan
birida
"bizdagi o'rta maktab adabiyot dasturi
tubdan qayta ko'rib chiqilishi kerak
, ham yondashuv va ham mazmun jihatdan" deb yozgan edim. O'rni kelganda shu fikrga izoh bermoqchiman.
Bizda o'rta maktab adabiyot dasturini tuzishda ma'lum bir yozilmagan qoidalar, cheklovlar bor. Masalan, o'zbek adiblarining soni ko'proq bo'lishi kerak, har bir sinfda (bola tushunsa-tushunmasa) mumtoz adabiyot bo'lishi kerak, har bir sinfda Navoiy bo'lishi kerak, singari qoidalar. Bunday qoidalar o'rta maktab adabiyot dasturini
juda tor ramkalarga
solib qo'yadi.
Masalan, "jahon adabiyoti ko'payib ketmasligi kerak", degan yozilmagan qoidani olaylik. Kanal muxlislari ham, o'zbek adabiyoti ixlosmandlari ham meni kechirsinlar-ku, lekin XX asr boshidan beri hozirgacha yozilgan o'zbek adabiyoti namunalari asosan o'zbeklarga xos bo'lgan va faqat o'zbeklar (umuman, shu zaminda yashaydiganlar) uchun qiziq yoki dolzarb bo'lgan muammolarni ko'targandek tuyuladi. Bu asarlarda tasvirlangan voqea-hodisalar ham faqat O'zbekistonda (yoki Markaziy Osiyoda) va faqat (yoki asosan) shu asar tasvirlangan davrda sodir bo'lishi mumkindek tuyuladi. Qandaydir umumbashariy,
har qanday makon va zamon uchun dolzarb savollar
(deyarli) ko'tarilmagandek tuyuladi. Balki shu paytgacha adabiyot bo'yicha Nobel yoki Pulitser yoki shunga o'xshash nufuzli xalqaro mukofot olinmagani sababi shu bilan ham bog'liqdir?
Masalan, o'sha "Pashshalar humkdori"ni olaylik. Asar voqealari 1950-yillarda Angliyalik bolalar bilan ro'y beradi. Lekin bu voqealar istalgan bolalar bilan, istalgan vaqtda sodir bo'lishi mumkin edi, ko'tarilgan muammo, tadqiq qilingan savol umumiy. Faqat ingliz bolalariga xos emas.
Yoki "1984". Asar voqealari 1984-yilda xayoliy Londonda bo'lib o'tadi. Lekin bu voqealar istalgan davrda va istalgan joyda sodir bo'lishi mumkin. Chunki asar umuman totalitarizmning tabiatini tadqiq qiladi - bu esa chegara bilmas hodisa.
Yoki "Kichkina shahzoda". Har qanday zamon va makonda yashaydigan bolalar (va kattalar) uchun muhim saboqlar bera oladigan kitob.
Yoki "Jinoyat va jazo". Inson psixologiyasini tadqiq qiladi - ha, voqealar XIX asrda Sankt-Peterburgda bo'lib o'tadi, lekin Raskolnikovlar istalgan joyda, istalgan vaqtda topiladi.
Yoki "Chol va dengiz". Inson matonati, o'z maqsadi sari intilishi - umumiy tushuncha, har qanday makonda va zamonda yashayotgan o'quvchi uchun dolzarb.
Xohlaymizmi, yo'qmi, biz global dunyoda yashayapmiz. Chegaralar endi yo'q yoki juda nisbiy. Agar biz bugun maktab partasida o'tirgan o'quvchilarimizning ertaga bu global, muttasil o'zgarayotgan, xavf-xatarlarga to'la dunyoda o'z o'rnini topishi va inson bo'lib qolishini istasak, menimcha, o'zimiz uchun o'zimiz o'ylab topgan sun'iy cheklovlar va qoliplardan voz kechishimiz kerak, deb o'ylayman.
P.S. Bu bilan o'zbek adabiyotini o'qitishdan voz kechish kerak, demoqchi emasman. Lekin faqat "o'zimizniki", "o'zligimiz", "avval o'zimiznikini bilsin" deb o'tirishimiz, mening nazarimda, bolalarimizning
fikrlash imkoniyatlarini juda toraytirib qo'yadi.

Hech oʻylab koʻrganmisiz, baʼzan asarning umumiy syujeti va kompozitsiyasini oʻzgartirmasdan ham unga ayrim detallar qoʻshish orqali uning gʻoyasini tubdan oʻzgartirish mumkin.
Bunga, nazarimda, "Pashshalar hukmdori" asarining BBC tomonidan ishlangan yangi ekranizatsiyasi misol boʻla oladi.
Golding
romani
inson fitratidagi ezgulik, oqillik, sivilizatsiyaga intilish hamda yovuzlik, yovvoyilik, instinktlarga ergashishni qarama-qarshi qoʻyadi. Goldingda insondagi ezgulik ham, yovuzlik ham azaldan bor. Qaysi biri ustun kelishini u kimsasiz orolga tushgan bolalar misolida tadqiq qiladi.
BBCning ayni asar asosidagi
serialida
esa bosh qahramonlar haqida ular orolga tushishidan oldingi hayotidan detallar qoʻshilgan. Bu detallar
flashback
tarzida koʻrsatiladi. Bu detallar umumiy gʻoyani oʻzgartirgan: bizning kimligimizga, ezgulik va yovuzlik, nima mumkin va nima mumkin emas haqidagi qarashlarimizga bolaligimiz, oiladagi munosabatlar, bolalikdagi travmalar qay darajada taʼsir qiladi?
Yaʼni, Goldingda savol koʻproq falsafiy. Goldingda bolalarning (umuman, insonning) har birida yovuzlik bor, faqat masala bu yozuvlikning yuzaga chiqishiga inson yoʻl qoʻyishi yoki qoʻymasligiga. BBCda esa fokus muhit, tarbiya, travmalar, boshqalarning bizga munosabati bu yozuvlikning yuzaga chiqishi uchun turtki (trigger) berishiga qaratilgan. Yaʼni, pedagogikadagi, tarbiyadagi azaliy
"nature vs nurture"
muammosiga kitob va bu kitob asosidagi film har xil javoblar berishadi.
Adabiyot
darslarida
asar va uning asosidagi filmni solishtirish orqali qiziq, oʻquvchilarning tanqidiy fikrlashi, empatiyasi va emotsional intellektini rivojlantirishga qaratilgan topshiriqlar berish mumkin. Va har ikkalasidan ham muhim xulosalar olish mumkin. Ayniqsa, "tomi ketgan", insoniyat oʻzini oʻzi yoʻq qilishiga har qachongidan yaqin kelgan bugungi dunyomiz uchun.

Shunchaki xayolga kelib qoldi.
Qiziq, oʻzi yozmagan ilmiy ish orqasidan ilmiy daraja olganlar har safar ism-familiyasiga qoʻshib "falon fanlar boʻyicha PhD" yoki "falon fanlari doktori" soʻzlarini eshitganida qanday hissiyotni sezarkan? Masalan, vijdoni qiynalmasmikan?