Mutolaa sehri
Mannop Egamberdiyevning „Sariq ajdar hamlasi“ romaniga taqriz
Adabiyot ixlosmandlariga unchalik taniqli boʻlmagan
Mannop Egamberdiyev
qalamiga mansub boʻlgan
„Sariq ajdar hamlasi“ tarixiy romani
1984-yilda rus tilida chop etilgan
(Тень жёлтого дракона)
va 1988-yilda muallifning oʻzi tomonidan oʻzbekchaga oʻgirilib qayta nashr qilingan.
Asar ikki kitob, besh qism va xotimadan tashkil topgan. Asar voqealari miloddan avvalgi II asrda sodir boʻladi. Qadimgi Xitoydagi
Xan imperiyasi davri
(miloddan avvalgi 206-yildan milodiy 220-yilgacha hukm surgan) hamda unga gʻarbiy tomondan qoʻshni boʻlgan
Dovon davlati
tarixi qisman yoritilgan.
Asar tarixchi Sima Syanning „Tarixiy yilnomalar“ asari hamda elchi va josus Jan Syanning sayohatnomalariga asoslangan. Shuning uchun romanda Oʻrta Osiyodagi qadimgi davlat va shahar nomlari ham xitoycha koʻrinishda berilgan (Kanszyuy, Yuechji, Yu kenti, Letszyaomi, Guyshuan, gaoszyuy, gaogyuy).
Xan imperatori U-dining buyrugʻi bilan xun qabilasiga qarshi ittifoq tuzish uchun elchi
Jan Syan
gʻarbiy oʻlkalarga yuboriladi. Biroq yoʻlda oʻn yil davomida hun qabilasining shanyuyi (hukmdori) qoʻlida asirlikda boʻlgan Jan Syan Dovon va Yuechji (Katta Tuyachilar) qarorgohiga yetib borsa-da, ittifoq uchun kerakli yordam topa olmaydi. Shundan soʻng xanlar hukmdori Dovonni zabt etish va uning uchqur otlari vositasida qolgan gʻarbiy yerlarni bosib olishni moʻljallaydi.
Shu maqsadda xanlar
miloddan avvalgi 104-yilda
20.000 kishilik shenbinlarni (askarlar) Dovonga qarshi yuborgan. Asarning birinchi kitobida shu hujum voqeasi tasvirlanib, Xitoy qoʻshinining Yu degan kentni zoʻrgʻa ishgʻol etib, katta qurbonlar evaziga yurtiga qaytib ketishi tasvirlangan.
Kitobing 2-kitobi ancha keng qamrovli va qiziqarli syujetga ega boʻlib, qamalda qolgan Ershi shahri mudofaachilari hamda shaharni qamal qilgan 50.000 kishilik Xan qoʻshini haqida hikoya qiladi. Xan qoʻmondoni
Li Guan-Li
shaharni 40 kun davomida qamal qilsa-da, biroq uning tashqi devorinigina egallay oladi, xolos. Ichki kent boʻysunmaydi, qish yaqinlashgani uchun Xitoyning qolgan-qutgan qoʻshini Dunxuan sari yoʻl oladi.
Asarda Dovon ixshidi
Mugʻuva
va uning oʻgʻli
Mugʻoʻgʻlon
, ixshidning vaziri
Moʻdtoy
va uning oʻgʻli
Chagʻribek
, dastlab zolim amaldorlarga, soʻngra chet ellik bosqinchilarga qarshi kurashgan qaroqchilar atamani (sardori)
Burgut
, asli parfiyalik qul boʻlgan mohir usta
Oʻrubaz
Vatan uchun kurashgan munosib jangchilar sifatida gavdalantirilgan.
Roman bundan 2000 yillar oldin yuz bergan yurtimizga boʻlgan bosqin hamda ajdodlarimizning Vatanni himoya qilish yoʻlidagi jasorati haqida yozilgan eng yaxshi romanlardan biri boʻlib qoladi.
©
Fayzullayev Azamat
💬
📹
📹
@mutolaa_sehri
🗓
#bugun
#kuntarixi
26-aprel — O‘zbekiston xalq shoiri Muhammad Yusuf tavallud topgan kun
Muhammad Yusuf 1954-yil 26- aprelda Andijon viloyatining Marhamat tumanida tug‘ilgan. O‘zbekiston xalq shoiri (1998). Rus tili va adabiyoti institutining rus tili va adabiyoti fakultetini tamomlagan (1978).
Ilk she’rlar to‘plamlari:
▪️
«Tanish teraklar» (1985).
▪️
«Bulbulga bir gapim bor» (1987),
▪️
«Iltijo» (1988),
▪️
«Uyqudagi qiz»,
▪️
«Halima enam allalari» (1989),
▪️
«Ishq kemasi» (1990),
▪️
«Ko‘nglimda bir yor» (1991),
▪️
«Bevafo ko‘p ekan»,
▪️
«Yolg‘onchi yor» (1993),
▪️
«Erka kiyik» (1995),
▪️
«Osmonimga olib ketaman» (1998),
▪️
«Ulug‘imsan, Vatanim» (2004) va b.
Shoir 2001-yil 31-iyulda Ellikqal’a tumanida vafot etgan.
❔
Shoirning qaysi sheʼrlarini yoddan aytib bera olasiz?
_
__
💬
📹
📹
@mutolaa_sehri
26 aprel – O‘zbekiston xalq shoiri Jamol Kamol (1938-2022) tug‘ilgan kun
(
#kuntarixi
#bugun
)
Jamol Kamol 1938 yil Buxoro viloyati Shofirkon tumanida tug‘ilgan. Buxoro pedagogika institutining filologiya fakultetini tugatgan (1959). O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi Buxoro viloyati bo‘limida mas’ul kotib (1970−72), O‘zbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutida aspirant va ilmiy xodim (1972−86) bo‘lib ishlagan.
Lirik she’r tuzilishi bo‘yicha ilmiy tadqiqot olib borgan. G'afur G‘ulom nomidagi Adabiyot va san’at nashriyotida bosh muharrir (1986−88), O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi raisi (1991−96) lavozimlarida xizmat qilgan.
📖
Tarjimalari:
▪️
«She’riy san’at» (Bualo)
▪️
«Shabihijron» dostoni (Baxtiyor Vahobzoda)
▪️
«Masnaviyi ma’naviy» (Jaloliddin Rumiy)
▪️
«Gulshani roz» (Shayx Mahmud Shabustariy)
▪️
«Motsart va Saleri» (A. Pushkin)
▪️
«Oltin tulpor» (Yan Raynis)
▪️
«Sichuandan chiqqan mehribon» (Bartold Brext) va boshq.
Jamol Kamol she’rlari rus, ingliz, fransuz, polyak, ukrain, turk, ozarbayjon, tojik va boshqa ko‘plab tillarga tarjima qilingan.
❓
Siz shoirning qaysi kitobi yoki she'rlarini o'qigansiz?
💬
📹
📹
@mutolaa_sehri
Fredrik Forsayt, "Shoqolning kuni"
Muqovasida katta harflar bo‘lgan shunday detektivsifat
"аeroport"
kitoblarini o‘qimaganim uchun, Forsaytning ilk va eng mashhur romanini chetlab yurgan ekanman. Ammo uning "Cho‘pon" (The Shepherd) qissasini o‘qib, bu asarini ham qo‘lga oldim.
Yarim asrdan ko‘proq vaqt oldin chop qilingan bu asar syujeti real voqealarga asoslangan. O‘quvchilarim kitobni o‘zlari kashf qilishlari uchun, voqealarni "spoyl" qilmayman
😁
Shuni aytishim mumkinki, bu roman o‘z davri uchun ham, hozirda ham, eng ajoyib yollanma qotil obrazini yarata olgan. Laqabi Shoqol bo‘lgan bu qotilni
Yevropadagi mashhur davlat rahbarini o‘ldirish uchun yollashadi...
Forsayt Britaniya harbiy havo kuchlarida eng yosh uchuvchilardan bo‘lgan, keyinchalik jurnalist, urush korrespondenti bo‘lib ishlagan. Samolyotlar, qurollar, xufyalar haqida yaxshi tushunchaga ega bo‘lgani uchun, ta’riflari hayotiy (garchi ba’zan juda murakkab bo‘lsada).
Tavsiya qilaman.
©
Prof Sherzod
@mutolaa_sehri
TERSIYAT (
#nazm
)
Osmonlarga uzatdik qo‘lni,
Yuraklarga qo‘ndi bir surur.
Tanlagandik eng mushkul yo‘lni,
Oxir bizni o‘ldirdi g‘urur.
Bizga qarshi jang qildi samo,
Boshimizdan yog‘ildi qorlar.
Qishdan omon chiqqandik, ammo
Bizni qatl etdi bahorlar.
©
Xayrulla Hamidov
@mutolaa_sehri
15 aprel — Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf hazratlari tug‘ilgan kun
Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf hazratlari 1952 yil 15 aprelda Andijon viloyatida tavallud topgan.
Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf hazratlari Buxoro shahridagi “Mir Arab” madrasasida, so‘ngra Toshkentdagi imom Buxoriy nomli Islom oliy ma’hadida tahsil olgan.Oliy ma’hadni bitirishlari bilanoq “Sovet sharqi musulmonlari” jurnalida ishladilar. O‘rta Osiyo va Qozog‘iston musulmonlari diniy idorasi Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf hazratlarini chet elga, ya’ni Liviya Arab Respublikasining Tripoli shahridagi Islomiy da’vat fakultetiga o‘qishga yubordi. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf hazratlari mazkur fakultetni 1980 yil imtiyozli tamomlab, yurtga qaytdilar.
Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf hazratlari diniy idoraning 1989 yilda bo‘lib o‘tgan Umumiy qurultoyida O‘rta Osiyo va Qozog‘iston musulmonlari Diniy idorasi muftiysi lavozimiga tayinlandilar. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf hazratlari mustaqil O‘zbekiston Respublikasining birinchi muftiysi bo‘ldilar.
Shayx hazratlari Makkai Mukarramadagi “Butun Dunyo Islom Robitasi”ning ta’sis majlisi, Butun dunyo tasavvuf uyushmasi, Butun dunyo Islomiy xalqlari boshqaruvining bosh kotibiyati, Butun dunyo da’vat uyushmasi, Butun dunyo Ulamolari kengashi uyushmasi, Islomobod shahridagi Butun dunyo Islom uyushmasi, Makkai Mukarramadagi Butun dunyo mutafakkir ulamolari yig‘inining ijroiya qo‘mitasi, Butun dunyo masjidlar uyushmasi, Iordaniyadagi Oli Bayt muassasasiga qarashli Islomiy fikrlar akademiyasi a’zosi edilar.
Shuningdek, Shayx hazratlari Misr Arab Respublikasi, Liviya Jamohiriyasi va Rossiya federatsiyalari kabi qator davlatlarning faxriy unvon va mukofotlari bilan taqdirlanganlar.
Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf hazratlari 100 dan ortiq ma’rifiy kitoblar muallifi, bir qator diniy kitoblar tarjimonidir. U kishining
islom.uz
sayti va "Hilol" nashriyoti xalqimizga xizmat qilib kelmoqda.
Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf hazratlari 2015 yil 10 mart kuni Toshkent shahrida vafot etganlar.
Таrjima kitoblar:
(apk)
▪️
"Таfsiri hilol"
▪️
"Zikr ahlidan so‘rang"
▪️
«Hadis va hayot»
(37 juz)
▪️
"Islom tarixi"
(2ta kitob)
▪️
"Baxtiyor oila"
▪️
"Мukammal saodat yo‘li"
va b.
O‘zbek xalqining atoqli farzandi, yetuk alloma, fazilatli shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf hazratlarining ibratli hayot yo‘li haqidagi «Islomga bag‘ishlangan umr» nomli hujjatli film.
1-qism
|
2-qism
___
📖
@mutolaa_sehri
🗓
#bugun
#kuntarixi
12 aprel — yozuvchi Murod Muhammad Do‘st tavallud topgan kun
Murod Muhammad Do‘st 1949 yil 12 aprelda Samarqand viloyatining Jom qishlog‘ida tug‘ilgan. ToshDUning tarix fakultetining falsafa bo‘limini tugatgan (1971). Moskvadagi Adabiyot institutida o‘qigan (1974 — 79). Dastlabki hikoyalar to‘plami — «Qaydasan, quvonch sadosi?» (1976). Shundan keyin
"Mustafo"
(1977),
"Bir toychoqning xuni"
(1979),
"Galatepaga qaytish"
(1983),
"Dashtu dalalarda"
(1987) singari hikoya va qissalari nashr etilgan.
"Lolazor"
(1988) romani muallifi.
Asarlari asosida badiiy filmlar suratga olingan. Hamza nomidagi O‘zbekiston Davlat mukofoti laureati (1990).
💬
📹
📹
@mutolaa_sehri
Anvar:
Agar Farhodning Shirin, bo‘lsa Majnunlarning Laylosi,
Nasib o‘lmish menga gulshan aro gullarning “Ra’no”si.
Ra’no:
Agar or etsa Layli haqlidir Qaysning jununidin,
Ne baxt, Ra’no xaridoring talab ahlining “Mirzo”si.
Anvar:
Hamisha xavfda ko‘nglim bu muhabbat intixosidin,
Meni ham etmasa majnun debon Ra’noning savdosi.
Ra’no:
Muhabbat jomidin no‘sh aylagan ahli zako bo‘lmish,
Fununi tibda majnundir kishining kuysa safrosi.
Anvar:
Yengding, Ra’no, yengding...
💬
📹
📹
@mutolaa_sehri
10 - aprel — Abdulla Qodiriy(1894 – 1938) tavallud topgan kun
XX asr yangi o‘zbek adabiyotining ulkan namoyandasi, o‘zbek romanchiligining asoschisi
Abdulla Qodiriy
1894 yil 10 aprelda Toshkent shahrida tug‘ilgan. 20-yillardagi muhim ijtimoiy-madaniy jarayonlarning faol ishtirokchisi. Musulmon maktabida (1904—06), rus-tuzem maktabida (1908-12), Abulqosim shayx madrasasida (1916—17) ta’lim olgan.
Moskvadagi adabiyot kursida (1925—26) o‘qigan. Eski shahar oziqa qo‘mitasining sarkotibi (1918), «Oziq ishlari» gazetasining muharriri (1919), Kasabalar sho‘rosining sarkotibi (1920), «Mushtum» jurnali tashkilotchilaridan va tahrir hay’ati a’zosi (1923—26). «To‘y», «Ahvolimiz», «Millatimga», «Fikr aylagil» kabi she’rlari, «Baxtsiz kuyov» dramasi, «Juvonboz» hikoyasi yozuvchining dastlabki asarlaridir (1914-15).
Romanlari:
▪️
"O'tkan kunlar" (1924-26)
,
▪️
"Mehrobdan chayon" (1929)
.
Qissasi:
▪️
«Obid ketmon» (1934)
Dramasi:
▪️
"Baxtsiz kuyov" (drama)
Hikoyalari:
▪️
"Uloqda" (1916)
,
▪️
"Jinlar bazmi"
▪️
"Qiyosh bilan ham kurashaman" (1932)
,
▪️
«Kalvak Maxzumning xotira daftaridan»,
▪️
«Toshpo‘lat tajang nima deydir?» (1920) va b.
Tarjimalari:
▪️
Abdulla Shunosiyning «Fizika» (1928),
▪️
N. V. Gogolning «Uylanish» (1935),
▪️
A. P. Chexovning «Olchazor» (1936).
Abdulla Qodiriy 1926 yilda «Mushtum»da bosilgan «Yig‘indi gaplar» maqolasi tufayli qisqa muddat qamalgan. 1937 yilning 31 dekabrida esa «xalq dushmani» sifatida ikkinchi bor qamoqqa olinib, 1938 yil 4 oktyabrda Toshkent shahrida otib tashlangan .Uning asarlari 1956 yildan boshlab oqlangan.
Alisher Navoiy nomidagi Respublika Davlat mukofoti laureati (1991), «Mustaqillik» ordeni bilan mukofotlangan (1994).(
#bugun
#kuntarixi
)
💬
📹
📹
@mutolaa_sehri
Abdukarim Mirzayevning kitob oʻqish uslubi. Siz ham bu uslubni o‘zingizga sinab ko‘ring.
💬
📹
📹
@mutolaa_sehri