NAVOIYSHUNOSLIK
Qaysi ishdinkim yetar nafsingg‘a kom,
Topar ondin komini shayton mudom.
Alisher Navoiy
KANALGA ULANISH:
👇
👇
👇
https://t.me/navoiyshunoslik_rasmiy
Eshik timsoli
Tasavvuf adabiyotida “eshik” timsoli muhim ramzlardan bo‘lib, u insonning Haqqa yetish yo‘lida bosib o‘tadigan ma’naviy o‘tish nuqtalari, ya’ni ruhiy sayr va suluk bosqichlarini ifodalovchi irfoniy tushuncha sifatida talqin etiladi. Eshik zohiran bir makondan ikkinchi makonga kirish vositasi bo‘lsa, botinan solikning bir holatdan boshqa bir holatga, jaholatdan ma’rifatga, kasratdan vahdatga o‘tishini anglatuvchi ramzdir. Shu bois mumtoz she’riyatda va tasavvuf istilohlarida “eshik” ko‘pincha yo‘l, darvoza, ostonaga tutash holda insonning ichki kamolot jarayonini ifodalashga xizmat qiladi.
Tasavvufiy an’anada “to‘rt eshik” timsoli tariqat ahlining ma’naviy yo‘lchiligida bosib o‘tishi zarur bo‘lgan to‘rt asosiy bosqichni anglatadi: shariat, tariqat, ma’rifat va haqiqat. Bu eshiklar bir-biridan uzilgan holatda emas, balki izchil va ichki mantiqqa ega ruhiy taraqqiyot zanjirini tashkil etadi. Har bir eshik avvalgisiga tayanadi va keyingisiga yo‘l ochadi. Shu sababli solik bir eshikni chetlab o‘tib, boshqasiga yetishi mumkin emas.
Bektoshiylik ta’limotiga ko‘ra, ushbu to‘rt eshikning har birida o‘n maqom mavjud bo‘lib, ularning jami qirq maqomni tashkil etishi tasavvufiy kamolotning mukammal tizimini ifodalaydi. Bu qarashda inson ruhiy yetuklikka tasodifiy ilhom yoki bir zumlik hol bilan emas, balki qat’iy bosqichma-bosqich sayr orqali erishadi. Har bir eshik ma’naviy mas’uliyat va ichki intizomni talab qiluvchi mustaqil makondir.
Tasavvufiy manbalarda Hazrat Rasululloh (s.a.v.) shaxsiyati aynan shu to‘rt eshik timsoli orqali talqin qilinadi: so‘zlari – shariat, fe’llari – tariqat, hollari – ma’rifat, sirlari – haqiqat sifatida ko‘rsatiladi. Bu tasnif shariatning tashqi qonun-qoidalarini, tariqatning amaliy sulukni, ma’rifatning ichki idrokni, haqiqatning esa ilohiy sirlarni ifodalashini anglatadi. Shu bilan birga, shariat farz, tariqat vojib, ma’rifat sunnat, haqiqat esa fazilat sifatida baholanib, ma’naviy kamolotning darajaviy tizimi yoritiladi.
“To‘rt eshik” timsolining yana bir muhim talqini ularning oilaviy ramzlar orqali izohlanishidir: shariat – ota, tariqat – ona, ma’rifat – o‘g‘il, haqiqat – nevaradir . Bu metafora tasavvufiy yo‘lning tabiiy, uzviy va uzluksiz rivojlanishini ifodalaydi. Ya’ni, ma’rifat hamda haqiqat shariat va tariqatdan ajralgan holda vujudga kelmaydi, u avvalgi bosqichlarning tabiiy mevasi sifatida shakllanadi.
Yana tasavvufiy sulukda “bobu-l-abvob”, ya’ni “eshiklarning eshigi” alohida ahamiyatga ega istilohlardan bo‘lib, u tavba manzilini anglatadi. Tavba – qaytish, ya’ni insonning Haqdan g‘ayri bo‘lgan barcha bog‘liqliklardan yuz o‘girib, ma’naviy kamolot sari qaytishidir. Tariqatga qadam qo‘ygan solikning niyati va mohiyati, avvalo, uning tavbasida ayon bo‘ladi. Tavbaning haqiqati shuki, solik Xudoga yetish yo‘lida g‘ov bo‘ladigan jamiki narsalardan voz kechib, butun intilishi va tavajjuhini Allohga qaratadi hamda avvalgi hayot tarzidan ichki uzilish bilan ajraladi.
Odiljon Rahmatulloh
KANALGA ULANISH:
👇
👇
👇
https://t.me/navoiyshunoslik_rasmiy
Ki, so‘z zodai tabʼu farzand erur,
Chu farzand erur, jong‘a payvand erur.
Alisher Navoiy
https://t.me/navoiyshunoslik_rasmiy
#radioeshittirish
"Mahalla" radiosi "Adabiyot gulshani" eshittirishining ushbu sonida adabiyotshunos olima Muqaddamxon Ehsanovaning hazrat Navoiy ijodiga oid fikrlari, Navoiyni anglash yo‘lidagi taklif va mulohazalari bilan tanishasiz.
https://t.me/navoiyshunoslik_rasmiy
#Эълон
Hurmatli ilm ahli!
Sizlarni FANLAR AKADEMIYASI O‘ZBEK TILI, ADABIYOTI VA FOLKLORI INSTITUTIda nashr etiladigan
"O‘ZBEK TILI VA ADABIYOTI"
jurnaliga
2026-yil
uchun
OBUNA BO‘LISHGA TAKLIF QILAMIZ!
1958-yilda sevimli yozuvchimiz
OYBEK DOMLA ASOS SOLGAN,
bugun ham O‘ZBEK TILI VA ADABIYOTIMIZNING DOLZARB TADQIQOTLARINI yoritayotgan
SOHANING ENG NUFUZLI JURNALIGA OBUNA BO‘LIB ILM RIVOJIGA O‘Z HISSANGIZNI QO‘SHING!
Jurnal 1 yilda 6 marta nashr etiladi. Obuna narxi 1 yil uchun 360 000 so‘m. Obunani naqd yoki karta orqali amalga oshirishingiz mumkin. Kartadan o‘tkazganda chek, ism familiya, qaysi tashkilotdan ekanligingizni yuborishni unutmang!
Murojaat uchun:
Dilnoza Mexliyeva
+998909859355
https://t.me/navoiyshunoslik_rasmiy
#Tabrik
#қитъа
“Badoye’u-l-vasat”dagi 14-qit’a
Yaxshi xotunlar safoyi ro‘zgori quyosh nurig‘a misoldur va shamsning muannas ekani munga dol
Yaxshi xotunlar safoyi zuhdidin
Olam ichra gar yorug‘luq bo‘lsa fosh,
Yo‘q ajab, chunkim arab alfozida
Istiloh ichra muannasdur quyosh.
Lug‘at:
Dol – dalolat qiluvchi;
Safo – yorug‘lik, porloqlik;
Ro‘zgor – turmush, ro‘zg‘or;
Shams – quyosh;
Muannas – jenskiy rod.
Nasriy bayon:
Yaxshi xotinlar turmushning yorug‘ligi ekani bilan quyosh nuriga o‘xshashdir va quyoshning muannas, ya’ni jenskiy rodda ekani bunga dalildir
Agar yaxshi xotinlarning toat-u taqvosi nuridan butun olam yorug‘likka burkansa, bu ajablanarli emas. Chunki arab tilida quyosh istilohi muannas, ya’ni jenskiy roddadir.
Badiiy san’atlar:
Tashbeh – yaxshi ayollar quyoshga o’xshatilgan;
Tamsil – 2-bayt;
Tanosib – arab alfozi, muannas, istiloh;
Baroati istehlol – she’r boshida sarlavhaga ishora;
Mutarodif – sinonimlarni qo’llash: quyosh, shams.
Xulosa:
yaxshi ayollar maqtalgan.
Hurmatli opa-singillar, bayramingiz muborak bo'lsin!
Odiljon Rahmatulloh
KANALGA ULANISH:
👇
👇
👇
https://t.me/navoiyshunoslik_rasmiy
https://youtu.be/ykbchtupA14?si=H6y4DH2gWof5Q63K
Navoiy ijodi – badiiy va irfoniy tafakkur cho‘qqisidir. Bu cho‘qqiga chiqa olgan shaxs ham, jamiyat ham yuksaladi. Shu bois ulug‘ mutafakkir ijodini baholashda o‘zimiz turgan nuqtadan emas, balki Navoiy turgan nuqtadan turib baho berish ilmiy-adabiy adolat talabidir.
Odiljon Rahmatulloh
https://t.me/navoiyshunoslik_rasmiy
Kimniki aylay der esang mahraming,
Ko‘p sinamay aylamagil hamdaming.
Alisher Navoiy
https://t.me/navoiyshunoslik_rasmiy