Orif Tolib

Bino qulaydimi yoki yiqiladi? Jurnalistlar ham xato qiladigan holat
Bir tahririyatda muxbir va musahhihlar bahslashib qolibdi:
Eski bino quladi
deyish toʻgʻrimi yoki
yiqildi?
Daraxt-chi? Taxt agʻdariladimi yo qulaydi?
Garchi bu soʻzlar nutqimizda bir-birining oʻrnida ishlataverilsa-da, ularning har biri oʻziga xos uslubiy boʻyoqqa ega. Matn mantiqiy xato va gʻaliz boʻlmasligi uchun ularning
nozik farqini
bilib oling:
1️⃣
Qulamoq – zarb, balandlik va inqiroz
Tepadan pastga qarab kuchli zarb bilan tushishni,
vayron boʻlish
va
inqiroz
ni bildiradi.
▫️
Eski bino quladi.
▫️
Samolyot quladi.
▫️
Podshoh taxti quladi.
2️⃣
Yiqilmoq – tik holatni yoʻqotish
Tik holatni yoʻqotib, yer tomon tushishni, tepadan pastga qulashni anglatadi. Yiqilishda vayron boʻlish yoki parchalanib ketish shart emas. Bu feʼl
asosan
odamga, baʼzan baʼzan hayvonlar va jonsiz buyumlarga nisbatan ishlatiladi. Buyumga nisbatan ishlatilganda u yerda boʻladi yoki pastroq balandlikda joylashadi. Yiqilish koʻchma maʼnoda hokimiyatdan mahrum boʻlish, yoʻq qilinishni anglatadi.
▫️
Otdan yiqilib tushdi.
▫️
Devorlar gursillab yiqildi.
▫️
Imtihondan yiqildi.
▫️
Bosqinchilar hokimiyati yiqildi.
3️⃣
Agʻdarilmoq – tashqi kuch va ostin-ustunlik
Tik holatdan yotqizilish yoki toʻntarilishni anglatadi. Eng muhim farqi – bu jarayonda koʻpincha
tashqi kuch taʼsiri
mazmuni ifodalanadi.
▫️
Mashina agʻdarildi.
▫️
Kuchli
boʻron daraxtlarni agʻdarib ketdi.
▫️
Diktatura agʻdarildi.
4️⃣
Agʻanamoq – yonboshlamoq yoki yumalamoq
U yon-bu yonga yumalashni yoki agʻdarilib olishni bildiradi. Vayronkorlik ohangi yoʻq, yengilroq holatni ifodalaydi.
▫️
Ot tuproqqa agʻanadi.
▫️
Arava agʻanadi.
💡
Bitta vaziyat, turli xil soʻz:
🔸
Hokimiyat quladi / yiqildi / agʻdarildi.
Uchalasi ham toʻgʻri, ammo maʼno turlicha!
Hokimiyat quladi (
yoki
yiqildi)
desangiz, u inqirozga uchrab tugagani anglashiladi.
Hokimiyat agʻdarildi
jumlasida esa uni kimdir kuch bilan olib tashlaganiga ishora qilasiz.
🔸
Daraxt quladi / yiqildi.
Ikkisi ham xato emas. Lekin
quladi
soʻzi daraxtning ildizi bilan qoʻporilib, gursillab tushganini nisbatan kuchliroq tasvirlaydi.
📌
Demak:
Tilimizning ifoda imkoniyatlari keng, sinonimlar bizga maʼno nozikliklaridan foydalanish imkonini beradi. Soʻz qoʻllayotganda qaysi jihatga urgʻu bermoqchi ekaningizni
albatta
hisobga oling.
👇
Olingan bilimlarni sinab koʻramizmi? Pastdagi testda toʻgʻri javobni topishga harakat qiling!
🚀
Matn foydali boʻlgan boʻlsa, oʻzingizga yoqqan reaksiyani qoldiring va doʻstlaringizga yuboring!
@oriftolib
|
Boshqa sahifalarimiz

📚
Oʻzbek tiliga oid eng kerakli kitob va lugʻatlar
Oʻquvchi,
abituriyent,
oʻqituvchi,
bloger,
kopirayter,
jurnalist, matbuot kotibi,
davlat xizmatchisi,
xullas,
matnga
ishi tushadigan har qanday kishiga zarur boʻlgan 26 ta kitob,
qoʻllanma
va lugʻatni bitta joyga toʻpladim.
Oʻzbek tilini rivojlantirish jamgʻarmasi saytiga joylangan ushbu manbalarni oʻzingizga kerakli boʻlimdan bemalol yuklab oling:
✍️
Umumiy tilshunoslik va imlo lugʻatlari
▫️
Oʻzbek tili frazeologik lugʻati
▫️
Oʻzbek tili sinonimlarining izohli lugʻati
▫️
Oʻzbek tili sinonimlarining katta izohli lugʻati (2 jild)
▫️
Oʻzbek tilining katta imlo lugʻati
▫️
Oʻzbek tilining oʻquv imlo lugʻati
▫️
Oʻzbek tilining orfoepik lugʻati
▫️
Oʻzbek xalq soʻzlari
▫️
Ózbekshe-qaraqalpaqsha sózlik
🏢
Ish yuritish va rasmiy hujjatlar
▫️
Davlat tilida ish yuritish (lotin)
▫️
Mámleketlik tilida is júrgiziw (Qoraqalpoq tilida)
🔬
Maxsus sohalarga oid atamalar
▫️
Axborot texnologiyalari atamalarining izohli lugʻati
▫️
Bank-moliya terminlarining oʻzbek tilidagi izohli lugʻati
▫️
Diplomatik terminlar izohli lugʻati
▫️
Yuridik terminlarning ruscha-oʻzbekcha lugʻati
▫️
Tibbiy atamalar lugʻati
▫️
Oʻzbek harbiy terminologiyasi
▫️
Ijtimoiy-siyosiy terminlarning qisqacha izohli lugʻati
▫️
Xalqaro terminelementlarning izohli-illyustrativ lugʻati (lotin)
🎓
Tarix, adabiyot va toponimika
▫️
Alisher Navoiy ensiklopediyasi (4 jildlik)
▫️
Oʻzbek tili shakllanish va rivojlanish tarixi
▫️
Oʻzbek shevalari tadqiqotlari: konferensiya materiallari
▫️
Oʻzbek adabiyotini oʻqitish metodikasi
▫️
Oʻzbek tilini ikkinchi til sifatida oʻqitish metodikasi
▫️
Oʻzbekiston joy nomlari (2 jildlik)
▫️
Oʻzbekiston joy nomlarining izohli lugʻati
▫️
Soʻz xiyoboni (adiblar soʻz taʼrifida)
📌
Bu post qachondir albatta
asqatadi
. Yoʻqotib qoʻymaslik uchun saqlab oling va doʻstlaringizga ham yuboring!
@oriftolib
|
Boshqa sahifalarimiz

SMMchi va jurnalistlar eng koʻp qiladigan xato: “TOP-10”mi yoki “Top 10”?
SMM bannerlaridan tortib yirik internet nashrlarigacha shu iborani qoʻllaydi va u aksariyat hollarda xato yoziladi. Keling, oʻzbek tili qoidalari va xalqaro standartlar asosida bu chalkashlikka nuqta qoʻyamiz.
👇
1️⃣
Nega “TOP” emas, “Top”?
Bu soʻzni bosh harflarda (
TOP
) yozish koʻp uchraydi. Lekin bu qisqartma emas, inglizcha
top
(yuqori) soʻzidir. Uni BMT, OTM kabi faqat bosh harflarda yozish xato. Sarlavhada barcha soʻzlar katta harfda yozilgan holatdagina
TOP
shaklida yozish oʻrinli.
2️⃣
Chiziqcha kerakmi: top-10 mi yoki top 10?
Ingliz tilida
Top 10
shaklida yoziladi. Bizda
ruscha imloga ergashib
(топ-10) chiziqcha qoʻyish urf boʻlgan. Oʻzbek tilida bu oʻrinda chiziqchaga ehtiyoj yoʻq. Eng maqbul shakl – chiziqchasiz
top 10.
Bu imlo qoidalariga ham mos.
3️⃣
“10 talik”mi yoki “10-talik”?
Oʻzbek tilida raqamlardan keyin keluvchi chiziqcha tartib sonni (
-inchi
) bildiradi. Agar siz
10-talik
deb yozsangiz, u oʻz-oʻzidan
oʻninchitalik
boʻlib qoladi. Bu esa mantiqsizlikdir. Toʻgʻri shakl:
10 talik,
10 ta.
4️⃣
Oʻzbekcha muqobili bormi?
Albatta! “Top 10” oʻrniga oʻzbekchada
kuchli 10 talik
yoki
yetakchi oʻntalik
deb goʻzal va tushunarli ifodalash mumkin.
👇
Matnda qanday qoʻllanadi (Solishtirib koʻramiz):
➖
Top 10 biznesmen roʻyxati oʻzgardi.
🇺🇿
Afzalroq:
Yetakchi 10 biznesmen roʻyxati oʻzgardi.
➖
Katta muvaffaqiyat qozongan top 10 ishbilarmon.
🇺🇿
Afzalroq:
Katta muvaffaqiyat qozongan eng kuchli 10 ishbilarmon.
(
yoki
10 nafar yetakchi ishbilarmon)
📌
Demak:
✅
Top 10, 10 talik, kuchli 10 talik.
❌
TOP-10, Top-10, kuchli 10-talik, kuchli 10talik.
👇
Siz asosan qaysi variantni ishlatardingiz? Reaksiyada koʻrsating:
🔥
– Imkoni boricha oʻzbekchasini (kuchli 10 talik) ishlataman.
⚡️
– Qoidani bilaman, “Top 10” shaklida toʻgʻri yozaman.
✍️
– Bugungacha “TOP-10” deb xato yozib yurarkanman.
✈️
Bu postni tanish SMMchi, jurnalist va dizaynerlarga yuborib qoʻying, xato qilishmasin!
@oriftolib
|
Boshqa sahifalarimiz

🎬
Turk seriallaridagi mashhur ibora: “quloqqa sirgʻa”ni qanday oʻgirish kerak?
“Hilal Edu” sahifasida turklarning mashhur
kulağına küpe olsun
iborasi haqida qiziqarli post eʼlon qilindi. Unda bu ibora
senga saboq boʻlsin, xulosa chiqar
degan maʼnolarni anglatishi, soʻzma-soʻz tarjimasi esa
qulogʻingda sirgʻa boʻlsin
ekani
aytilgan.
Xoʻsh, oʻzbek tilida buning qanday mos muqobillari bor? Vaziyatga qarab quyidagi 3 variantdan birini tanlashingiz mumkin:
👂
1. Qulogʻiga isirgʻa (zirak) qilib taqib olmoq
Tilimizda bu turkcha iboraning soʻzma-soʻz muqobili bor! Uni oʻzbek xalq ertaklarida uchratamiz. Mantigʻi mana bunday: isirgʻa quloqdan yechilmaydi va doim hamroh boʻladi, bu nasihat ham shunday boʻlsin, uni aslo esdan chiqarma:
Senga aytadigan bir gapim bor. Shuni
qulogʻingga isirgʻa qilib taqib ol
.
(“Ota vasiyati”
ertagidan
).
💡
2. Dars (saboq) boʻlmoq
Agar ibora kimgadir oʻz xatosidan hayotiy xulosa chiqarishni uqtirish maʼnosida kelsa, eng tabiiy variant shu.
Bu voqea menga katta
dars boʻldi
.
👊
3. Qulogʻiga quyib olmoq
Jonli soʻzlashuvda va badiiy asarlarda ogohlantirish, dakki berish maʼnosida ishlatiladi. Gap qatʼiy uqtirilayotgan boʻlsa,
qulogʻiga qoʻrgʻoshin qilib quyib olmoq
shaklida ham qoʻllanadi.
⚖️
Keling, solishtiramiz:
🇹🇷
Turkchada:
Bu son hata kulağına küpe olsun.
🇺🇿
Oʻzbekchada (sodda):
Bu oxirgi
xatoying
senga dars boʻlsin.
🇺🇿
Oʻzbekchada (qatʼiy):
Bu – oxirgi xatoying, shuni qulogʻingga quyib ol!
Chet tillarni oʻrganayotganda turli soʻz va iboralarning
muqobillarini
qidiring. Bu ona tilimizning naqadar boyligini his qilishga yordam beradi.
👇
Siz hayotda qaysi biridan koʻproq foydalanasiz? Reaksiyalar orqali javob bering:
🔥
– Qatʼiy (qulogʻiga quyib olmoq)
⚡️
– Sodda (dars boʻlmoq)
✈️
Turk tilini oʻrganayotgan doʻstlarga yuborib qoʻying!
@oriftolib
|
Boshqa sahifalarimiz

Siz ham “Python” deb yozasizmi? Dasturlash tillarini qoʻshtirnoqqa qamashni bas qiling
Obunachilarimizdan kelgan savol:
“Python, Java kabi dasturlash tillari nomlarini qoʻshtirnoqqa olish kerakmi?”
IT sohasi oʻsgani sari matnlarimizda bunday atamalar koʻpayib boryapti. Xoʻsh, qoida qanday?
Yechim:
dasturlash tillari va xalqaro dasturlar asl shaklida
qoʻshtirnoqsiz
yoziladi.
Nega bunday? 3 ta asosiy sabab:
1️⃣
Xalqaro standart.
Ingliz tilida ularni qoʻshtirnoq bilan yozish amaliyoti yoʻq.
2️⃣
Vizual qulaylik.
Matn keraksiz tinish belgilari bilan toʻlib, koʻzni charchatadigan shovqin yaratmasligi kerak.
3️⃣
Asl imlo.
Bu nomlar shundoq ham matn ichida ajralib turadi. Bosh harfda yoki aralash yoziladi (PHP, iOS, Java).
Eslatma:
Telegram, Windows kabi brend nomlarini ham shunday yozish qoidaga aylanib ulgurgani haqida
yozgan
edim.
Qoʻshimchalar qanday qoʻshiladi?
Nom faqat harflardan iborat boʻlsa, toʻgʻridan toʻgʻri qoʻshiladi:
Pythonda.
Tarkibida maxsus belgi boʻlsa (+ yoki #),
raqamlar
va
maxsus belgilardagi
kabi boʻsh joy tashlab yoziladi:
C++ da
(
C++da
emas).
Qisqa xulosa:
✅
Dasturchilar asosan Python va Java tillaridan foydalanadi.
❌
Dasturchilar asosan “Python” va “Java” tillaridan foydalanadi.
Siz qaysi usulda yozardingiz? Reaksiyada koʻrsating:
🔥
– Doim asl holatida, qoʻshtirnoqsiz yozardim.
⚡️
– Qoʻshtirnoqqa olardim / Men uchun yangilik boʻldi.
Dasturlash tillarini qoʻshtirnoq ichiga qamaydigan tanishlarga joʻnatib qoʻying!
✈️
@oriftolib
|
Boshqa sahifalarimiz

“Oxirini oʻylagan qahramon boʻlolmaydi” – Poʻlat Alemdarning mashhur gapi aslida kimga tegishli?
Bu iborani eshitganda koʻpchilikning xayoliga darhol “Qashqirlar makoni” seriali keladi.
Aslida bu hikmatning manbayi ancha olislarga – yuksak Kavkaz togʻlariga va tarixiy bir sarkardaga borib taqalishini bilarmidingiz?
Ulugʻ shoir Rasul Hamzatov bu qadimiy haqiqatni qanday qilib taʼsirli sheʼrga aylantirgani va iboraning asl muallifi kimligi haqida video tayyorladik.
🎬
Videoni Instagramda koʻrish uchun bosing
📖
Rasul Hamzatovning oʻtli sheʼrlarini “Mutolaa”da oʻqing
👇
Bu faktni bilmaydigan doʻstlaringizga yuborib, ularni ham hayratda qoldiring!
@oriftolib
|
Boshqa sahifalarimiz

🟢
🟢
🟢
🟢
🟢
🎉
Ramazon chegirmasini kutib oling!
🟢
«Hilol-Nashr»
nashriyotida chop qilingan
300 dan ortiq
kitoblarga
10%
chegirma e’lon qilamiz.
✅
Shuningdek,
sizlar uchun
20%
chegirmali
maxsus to‘plamlar
tayyorladik.
👉
Ushbu havola orqali tanishing
Chegirma «Hilol-Nashr»
nashriyotining
barcha do‘konlarida
va
hilol.uz
sahifasida
amal qiladi.
👉
10% chegirmadagi kitoblar ro‘yxati
📍
Manzillarimiz
☎️
+998-71-217-59-99
📥
@hilol_reception
✅
«Hilol» ilovasi
orqali har bir xaridingizdan 1% bonus ballga ega bo‘ling.
@hilolnashr

Ekranda 9,5 bet matn va oʻqituvchining asabi. Nega qogʻozga qaytish xato?
Attestatsiyadagi matnlar hajmi A4 formatda 9,5 betgacha yetibdi. Buni kompyuter monitorida oʻqish har qanday oʻqituvchining koʻzi va asabini jiddiy sinovdan oʻtkazishi turgan gap. Shu sabab koʻpchilik imtihonlarni yana qogʻoz shakliga qaytarishni yoki matnlarni qisqartirishni talab qilyapti. Ularning xavotiri
oʻrinli.
Ammo matn bilan ishlovchi mutaxassis sifatida aytaman: xalqaro imtihonlarda ham katta hajmli matnlar beriladi, bu – normal holat. Demak, yechim matnni qaychilashda yoki orqaga – qogʻozga qaytishda emas. Asl muammo testning texnik tashkil etilishida.
Nega qogʻozga qaytish xato?
Qogʻoz tarqatildimi, xavfsizlik kamayadi, tashvish esa ortadi. Endi shpargalka, testning tarqalib ketishi va inson omili kabi muammolar bilan mashgʻul boʻlish kerak. IELTS, SAT va TOEFL kabi katta imtihonlar toʻliq kompyuterda oʻtyapti.
Xoʻsh, xalqaro testlar koʻz toliqishi va katta matn muammosini qanday yechgan? Bizga nima yetishmayapti?
⏳
1. Vaqt mantiqan uzaytirilishi shart
Ekrandan oʻqish qogʻozdan oʻqishga nisbatan 10–20% sekinroq kechadi. IELTSda 1 ta oʻrtacha matn va 13 ta savolga aniq 20 daqiqa beriladi. Bizda ham ekrandan oʻqish tezligi ilmiy hisoblab chiqilishi zarur.
💻
2. Dastur interfeysi qulay boʻlishi kerak
Ekranni boʻlish:
chapda matn, oʻngda savollar tursin. Talabgor savolni oʻqiyotganda matnni qidirib qiynalmaydi.
Belgilash:
matndagi muhim joylarni sichqoncha bilan sariq rangga boʻyash funksiyasi kerak. Bu kognitiv yukni kamaytiradi va miya maʼlumotni ushlab turishga qiynalmaydi.
Shrift:
matnni bemalol kattalashtirib-kichraytirish tugmasi boʻlishi kerak.
🖥
3. Sifatsiz monitorlar – azob-uqubat
Dastur zoʻr boʻlgan taqdirda ham,
monitor
eskirgan, ekrani miltillaydigan va sifatsiz boʻlsa, shuncha harakat befoyda – koʻz tez charchaydi, talabgorning diqqati boʻlinib, natijasiga jiddiy ta'sir qiladi.
Toʻgʻri, muammolar boʻlishi ehtimoli yoʻq emas. Lekin tadorigi koʻrilsa, ularni bemalol hal qilish mumkin. Qogʻozga qaytishni talab qilib, orqaga qadam tashlamaslik kerak. Ammo test tashkilotchilari ham
“matnni ekranga tiqdik, boʻldi”
qabilida ish tutmasligi zarur. Platforma qulay boʻlishi, sifatli texnika ishlatilishi va adolatli vaqt belgilanishi kerak. Imtihon oʻqituvchining asabini emas, bilimini sinasin!
✈️
Fikrlar masʼullarga yetib borishi uchun postni ulashing!
@oriftolib
|
Boshqa sahifalarimiz

Turk tiliga qiziqadiganlar shu yerdamisizlar?
🇹🇷
Bugun Çukurova universitetida Hilal Edu turk tili markazi asoschisi G'ulomjon Sobirovning
Zoom suhbati
bo'lib o'tadi.
🇺🇿
Ushbu suhbatda siz
O'zbekistonda turk tilining o'qitish tarixi va hozirgi ahvoli
haqida batafsil ma'lumotga ega bo'lishingiz mumkin.
⏱️
Turkiya vaqti bilan:
20:30
⏰
O'zbekiston vaqti bilan:
22:30
Qatnashish uchun quyidagi havola ustidan 22:30 da bosing va parolni kiritsangiz bo'ldi.
Qatnashish uchun havola:
Zoom
Qatnashish uchun parol: 1923
Uchrashuv identifikatori: 735 636 7834