Orif Tolib

Raqamlar orasiga tire qoʻyiladimi yoki defis?
Bu borada koʻpchilik adashadi. Qoidasi oddiy: raqamlar bilan yozilgan har qanday oraliq yoki chamani bildirish uchun faqat
tire (–)
ishlatiladi.
Raqamlar xoh aniq chegarani (
10 dan 15 gacha
), xoh taxminni (
5 yo 6 ta
) bildirsin, ularning orasiga tire qoʻyilishi kerak. Bunda tirening ikki tomonida boʻshliq qoldirilmaydi.
❌
5-6 kishi, 1990-2000-yillar
✅
5–6 kishi, 1990–2000-yillar
Ammo miqdor raqam bilan emas,
soʻz bilan
yozilib, taxmin maʼnosini bildirsa, u holda oraga
defis
qoʻyiladi:
besh-olti kishi, ikki-uch kun
.
Xulosa: raqam bilan yozsangiz – tire, soʻz bilan yozsangiz – defis ishlatasiz.
Siz bu tartibga amal qilasizmi?
🔥
– doim tire qoʻyaman
😎
– endi bilib oldim
@oriftolib
|
Sahifalarimiz

Texnik nosozlik uchun toʻlov
Menga gʻaroyib jarima keldi. Qizil chiroqqa boʻysunmaslik deb malakalangan holat 8-iyul kuni boʻlgan ekan, tizimga 9-iyul kuni tushgan. Oradan sakkiz kun oʻtib, jarima yozilgan. Qiziq tomoni, qarorga ilova qilingan 14 soniyalik videoda ham, rasmda ham qizil va sariq chiroq bir paytda yonib turgani (nosozligi) aks etgan. Men svetoforga yaqinlashganda ham, oʻtib ketganimdan soʻng ham bu holat umuman oʻzgarmagan.
Qarorda koʻrsatilgan raqamlarga bogʻlanishning iloji boʻlmadi. Yoʻl harakati xavfsizligi xizmatining 712071466 raqamiga bogʻlanib, vaziyatni tushuntirdim. Xodim bu holat texnik nosozlik ekanini va hududiy maʼmuriy amaliyot boʻlimlariga yoki sudga murojaat qilishim mumkinligini aytdi. Holat Toshkent shahrida boʻlgani uchun “Fayzobodga borib koʻring” deb maslahat berdi. Bu raqam orqali faqat huquqiy maslahat bera olishar ekan, jarimani bekor qila olishmas ekan. Fayzobodga bordim, ular Uzbumga boring, deyishdi. Uzbumdagi uzun navbatdan soʻng “Sobir Rahimovga borasiz, ular hal qiladi” degan javobni eshitdim. Shu yerga kelganda toqat tugadi, jaziramada shaharning narigi chekkasiga borish foydasizligini sezdim va... jarimani toʻlab qoʻya qolishga qaror qildim. Bu texnik xatolikni koʻra-bila turib jarima yozgan inspektor ham ana shunday boʻlishini hisobga olgandir, balki.
Sudga qatnagandan yoki idorama-idora sansalorchilikda yurgandan 618 000 soʻm jarima toʻlab qoʻya qolish oson va foydali koʻrindi. Onlayn shikoyat qilsam-chi? Birinchidan, chegirma bekor boʻladi. Ikkinchidan, shikoyatni koʻrib chiqadigan xodim ham jarima yozgan inspektor kabi fikrlashi mumkin.
Albatta, bunga rozi emasman. Lekin mening rozi-norizoligim uncha ahamiyatli boʻlmasa kerak. Yana qaydam.
Toshkent shahar IIBB YHXB texnik nuqsonli svetoforlar va ular sababli yozilayotgan jarimalar masalasiga eʼtibor qaratadi deb umid qilaman. Har holda, umid eng oxiri oʻladi.
⚡️
– menda ham shunga oʻxshash holat boʻlgan
@oriftolib
|
Sahifalarimiz

“Oʻzbekiston-Germaniya”mi yoki “Oʻzbekiston – Germaniya”?
Davlatlar, muassasalar yoki shaxslar oʻrtasidagi munosabatni ifodalashda oʻrtaga defis qoʻyiladimi yoki tire? Koʻpchilik aynan shu oʻrinda adashadi.
Oʻzaro hamkorlik, aloqa yoki munosabatni ifodalash uchun ikki (yoki undan ortiq) atoqli ot oʻrtasiga
tire (–)
qoʻyilishi zarur.
Buning mantiqiy asosi oddiy: defis soʻz qismlarini (masalan, juft soʻzlarni) birlashtirish uchun xizmat qiladi. Turkiya va Germaniya esa mustaqil davlatlar, shuning uchun ular oʻrtasidagi aloqa tire bilan yoziladi.
Solishtiring:
❌
Oʻzbekiston-Germaniya munosabatlari, Turkiya-Ispaniya hamkorligi
✅
Oʻzbekiston – Germaniya munosabatlari, Turkiya – Ispaniya hamkorligi
Eslatma: tirening ikki tomonida boʻshliq (probel) qoldirishni unutmang. Bilasiz, defis ishlatilganda probel
boʻlmaydi
.
Siz yozuvda qaysi belgidan foydalanib yurgandingiz?
🔥
– doim tire qoʻyaman
😎
– chiziqcha qoʻyib adasharkanman
@oriftolib
|
Sahifalarimiz

Anjumanga aylangan ziyofat
Mutaxassislar yigʻilib, qandaydir global yoki ilmiy muammoni muhokama qiladigan anjumanni
simpozium
deb ataymiz. Bu atama qadimgi
yunon
tilidagi
symposion
soʻzidan olingan. Aslida u
ziyofat
degan maʼnoni bildirgan. Qadimgi Yunonistonda mutafakkirlar ziyofatdan soʻng dasturxon atrofida qolib, falsafa, siyosat va ilm-fan haqida bahs-munozaralar olib borgan.
Asrlar oʻtib, bu soʻz Yevropa tillariga koʻchdi. Uning ziyofat maʼnosi unutildi. XIX asrga kelib esa faqat ilmiy bahs-munozara mazmuni qaror topdi.
Simpozium
atamasi oʻz
tarixiga
boqib: “Kecha kim edim-u bugun kim boʻldim!” deyayotganga oʻxshaydi.
Soʻzdagi evrilish sizni ham hayron qoldirdimi?
🔥
– kutilmagan tarix
😎
– oldin ham bilardim
@oriftolib
|
Sahifalarimiz

Inglizcha oʻzlashmalar qanday yozilishi kerak?
Tilimizga kirib kelayotgan inglizcha soʻzlarni yozishda koʻpincha rus tili imlosiga taqlid qilamiz. Rus tilida
дресс-код, QR-код, бизнес-план, мастер-класс
kabi soʻzlar defis bilan yoziladi. Chunki bu oʻsha tilning oʻziga xos qoidasidir.
Oʻzbek tilida esa bunday oʻzlashmalarda defis ishlatishga hojat yoʻq. Bu haqda oldinroq ham
yozgan edim
: imlomizda chiziqcha asosan juft va takror soʻzlar orasiga qoʻyiladi. Inglizcha oʻzlashmalar esa juft ham, takror soʻz ham emas.
Shuning uchun ularni oʻzbekchada chiziqcha bilan yozish xatodir. Ular ajratib yoki yaxlitligiga qarab qoʻshib yozilishi kerak.
Masalan:
❌
biznes-reja, QR-kod, taym-menejment
✅
biznes reja,
QR kod
, taym menejment
Startap, fleshmob, keshbek, fastfud
kabi yaxlit soʻz sifatida olingan oʻzlashmalar esa qoʻshib yoziladi. Eʼtibor bergan boʻlsangiz, ular nisbatan qisqa, boʻgʻini kam.
Siz oʻzlashma soʻzlarni qanday yozardingiz?
🔥
– defissiz, shu qoidaga mos
😎
– ruscha qolipda, defis bilan
@oriftolib
|
Sahifalarimiz

Milliy sertifikat imtihoniga tayyorlashda qaysi jihatlarga e’tibor qaratish lozim?
​Ko‘pchilik tayyorgarlik jarayonida faqat grammatik qoidalarni yodlash bilan cheklanmoqda. Bu esa imtihonda kutilgan natijani bermasligi mumkin.
​••• Kamina Xushnoza Sodiqova, abituriyent va pedagoglarni ona tili va adabiyoti fanidan milliy sertifikat imtihonlariga tayyorlayman.
​••• Shanba kuni kanalimda kuzgi milliy sertifikat imtihonigacha kafolatlangan natijaga erishish strategiyasi bo‘yicha jonli dars tashkil qilyapman.
​••• Muddatidan avval talaba bo‘lishni yoki yuqori ustamaga erishishni xohlagan barchani ushbu darsga taklif etaman.
​
JONLI DARS BEPUL!
Ishtirok etish va kanalga a’zo bo‘lish uchun quyidagi havolaga bosing
👇
https://t.me/+eO_1Hze8VvYwNzNi
https://t.me/+eO_1Hze8VvYwNzNi
https://t.me/+eO_1Hze8VvYwNzNi
Taʼlim reklamasi

Qoʻshtirnoq ishlatilmaydigan 4 holat
Qoʻshtirnoqdan keraksiz oʻrinlarda foydalanmaslik zarur. Masalan, mana bu holatlarda u mutlaqo ortiqcha:
1️⃣
Baholar.
Baho nomlari qoʻshtirnoqqa olinmaydi:
besh, ikki, aʼlo, qoniqarli
.
2️⃣
Bayram nomlari.
Tarixiy sanalar va bayramlar doim qoʻshtirnoqsiz yoziladi:
Navroʻz bayrami, Xotira va qadrlash kuni, Yangi yil
.
3️⃣
Laqablar, tarixiy unvonlar, sifatlashlar.
Mashhurlar tarixiy shaxslarning ismiga qoʻshib aytiladigan sifatlashlar yoki laqablar qoʻshtirnoqsiz yoziladi:
Richard Sheryurak, Dveyn Qoya Jonson
.
4️⃣
Turdosh otga aylangan
brendlar
.
Aslida tovar belgisi boʻlgan, ammo tilimizga oddiy atamadek singib ketgan nomlar qoʻshtirnoqsiz, kichik harfda yoziladi:
kseroks,
jip
.
Siz koʻproq qaysi birida ikkilanib turardingiz?
🔥
– bayramlar nomida
✍️
–
baholar nomida
😎
– barchasini bilardim
@oriftolib
|
Sahifalarimiz

“Yoziw 4indan” qiyinlashganda: alifbo islohoti nega muhim?
Qariyb oʻttiz yildan beri ikki alifbo – kirill va lotin arosatida yashayapmiz. Alifboni takomillashtirish boʻyicha qonun loyihasi nihoyat Qonunchilik palatasida qabul qilinib, Senatga yuborildi. Bu hujjat ana shu uzoq yillik muammoga nuqta qoʻyishi kutilyapti. Biroq jamoatchilikda bu boʻyicha turlicha fikr-qarashlar, eʼtirozlar, xavotirlar ham yoʻq emas.
“Daryo” nashridagi maqolamda oʻzgarishlarning amaliy ahamiyati haqida toʻxtaldim va koʻpchilikda tugʻilgan baʼzi mulohazalarga javob berishga harakat qildim.
👉
https://daryo.uz/xPodjmLDR
@oriftolib
|
Sahifalarimiz

“Emoji” va “heshteg” oʻzbekchada qanday aytiladi?
Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Atamalar komissiyasi chet tillaridan kirib kelgan bir nechta ommabop soʻzlarning rasmiy oʻzbekcha muqobillarini
eʼlon qildi
. Ushbu roʻyxatdan juda qiziqarli va kutilmagan tarjimalar joy olgan.
Eng koʻp ishlatiladigan soʻzlarning oʻzbekcha muqobillari bilan tanishing:
Emoji
(
emoji
) –
hisbelgi
Heshteg
(
hashtag
) –
kalitsoʻz
Frilanser
(
freelancer
) –
erkin ishchi
Dedlayn
(
deadline
) –
soʻngmuddat
Brend
(
brand
) –
xosnom
Breket
(
bracket
) –
tishsim
Hostel
(
hostel
) –
qoʻnoquy
Vebinar
(
webinar
) –
vebyigʻin
Suflyor
(
souffleur
) –
shivirchi
Hisbelgi
soʻzini
2020-yili
men taklif qilganim, soʻng u darsliklarga kiritilgani sabab ommalashib ketgani haqida oldinroq
yozgan edim
. Endi bu soʻz rasmiy atama maqomiga ham ega boʻldi.
Tilimizni begona oʻzlashmalardan tozalash va ularning oʻzbekona muqobillarini yaratish quvonarli holat,
albatta
. Biroq bu yangi atamalar rasmiy hujjatlar doirasidan tashqariga chiqib, jonli muloqotga singib ketishi biroz vaqt talab qiladi.
Sizningcha, bu roʻyxatdagi qaysi atama eng omadli yasalgan?
🔥
–
hisbelgi
va
kalitsoʻz
juda mos tushgan
😎
–
xosnom
va
shivirchi
yaxshi topilgan
@oriftolib
|
Sahifalarimiz

Bor-yoʻgʻi toʻrttagina harf oʻzgaryapti, qulaylashyapti. Bu ertaga oʻzbek tilining internet tiliga aylanishiga ham katta taʼsir koʻrsatadi. Bittagina Oʻ / Gʻ ning belgisi dasturchilarga, raqamlashtirish bilan shugʻullanadiganlarga qanaqa muammolar tugʻdirishini shu sohaga yaqin yurgan har qanday odam biladi. Sohadan xabarsiz kishi muammo nimadaligini his qilmaydi, albatta.
Klaviaturada harf terish ham oʻta qulay boʻladi. Bitta belgini bosganda chiqadi harflar. Klaviaturada yoʻq-ku deb hayron boʻlmaslik kerak. Kirilchadagi
ў, қ, ғ, ҳ
harflari ham klaviaturada yoʻq aslida. Ahamiyati kamroq belgilar oʻrniga joylab qoʻyilgan
xolos
. Qulaylashayotgan lotin harflari ham shunaqa usulda bitta belgiga joylanadi. Bitta harfni chiqarish uchun toʻrt-beshta tugmani bosish kerak boʻlmay qoladi. Bunaqa terilmani yasab olish – uzogʻi oʻn daqiqalik ish.
Oʻzgarishlar menga maʼqul. Ortiqcha xarajat boʻlmasligi ham
belgilab qoʻyilyapti
ekan. Buni albatta qoʻllab-quvvatlash kerak.
@oriftolib
|
Sahifalarimiz