Diplomat (Sobirov)

“1926-yilgi Turkistonda aholini ro‘yxatga olish jarayonida mahalliy aholining yoshini aniqlash qiyin kechgan. Chunki Turkistonning musulmon aholisi 12 yillik davriy yil hisobidan foydalangan. Ya’ni turkistonlik musulmonlar qadimiy turkiy muchal hisobi an’anasini yuritgan.
Har bir yil bir hayvon nomi (muchal) bilan atalgan. Odamlarning yoshini aniqlash uchun ro‘yxatga oluvchilari respondentning qaysi muchal yilida tug‘ilgani va o‘shandan beri nechta to‘liq 12 yillik davr o‘tganini so‘ragan.
Shundan so‘ng ro‘yxatga oluvchi 12 ni o‘tgan davrga ko‘paytirgan. Keyin oxirgi ot yilidan hozirgi kungacha o‘tgan yillar sonini qo‘shib chiqqan. Shu orqali fuqaroning yoshi taxminiy aniqlangan. Bu yoshni aniqlashning yagona usuli edi”
– Sergey Abashinning tadqiqotlaridan.
Turkistonda hijriy til taqvimi ham yuritilgan, biroq aholining katta qismida savodi bo‘lmagan va ular turkiy ota-bobolari kabi muchallar taqvimidan foydalangan.
@pan_diplomat

Kimdir jiddiy foyda ko‘tarmoqchi shekilli, bunaqa o‘zgarishlar odatda ancha sekin qabul qilinardi, juda tezlashib ketdi bu safar. Hech kimning fikrini pisand qilishmadi.
Nimayam derdik, xush kelibsan 3-yangiroq, duragay o‘zbek alifbosi. Mana biz ham eskiroq alifbodan foydalanadigan avlodga aylandik.
Lekin bir necha yildan keyin bu o‘zgarishlarni ham bekor qilishadi deb o‘ylayabman negadir.
@pan_diplomat

“Zalil
hindilar
“as’hobi fil” kabi, o‘z fillariga mag‘rur bo‘ldilar.
Hammalari
ajal tunidek xunuk
va shum,
tundan qora
va yulduzlardan ko‘proq edilar. Hammalari xuddi olovdek, lekin tutun kabi kekkayib, ko‘m-ko‘k osmonga bosh tortgan edilar. Otliq va yayov, xuddi chumolidek ming-minglab o‘ng va so‘ldan keldilar”
– “Boburnoma”dan.
Yoshlikda o‘qib uncha e’tibor bermagan ekanman, Bobur va beklari qora satirani ancha yaxshi bilgan ekan.
@pan_diplomat

Tojikistonlik obunachilar yuboribdi. Xo‘janddagi Mustaqillik kuniga tayyorlanish ekan. Balkim yangi filmni ham qo‘yib berishar.
Tuzuk, biz o‘quvchi, talabalarni massovkaga chiqarish davrlaridan o‘tib oldik. O‘zimizda ham oldingi epoxada o‘quvchilarni shunaqa quyoshga, massovkaga olib chiqishardi.
Lekin xo‘jandliklar, sizlar baribir oftob ostidagi stadionga odam yig‘ib, ularni quyoshda qoq qilish bo‘yicha Andijonning Ginnesini yangilay olmaysizlar!
@pan_diplomat

Peshvoyi millati Imomali Rahmon haqida
“Xalq yuragidagi peshvo”
degan film
chiqibdi
.
Fokus asosan Rahmonning
“tinchlik o‘rnatuvchi”
rutbasiga qaratilgan. Faqat oxirida qisqa keyingi yillardagi yutuqlarga to‘xtalingan. Menimcha davlat boshqa sohalarda jiddiy yutuqlarqa erishmagani uchun tinchlik yillariga kam e’tibor berilgan.
Lekin Rahmon Markaziy Osiyoda haqiqiy urush (Fuqarolar urushi) ko‘rgan, urush davrida davlatga rahbarlik qilgan yagona yetakchi. Uning urush davridagi bir-ikki yaxshi ishlari va nutqlari bor. Biroq keyingi ishlari bilan shundoq ham imkoniyalari cheklangan Tojikistonni yanada orqaga tortdi.
@pan_diplomat

“Butun Germaniyaga signal”
Bugun Germaniyaning federal hududi –
Saksoniya-Anxaltda
mahalliy parlament(landtag)ga saylov natijalari e’lon qilindi. Unda ilk bor Germaniyaning
o‘ta o‘ng
–
“Germaniya uchun muqobil”
partiyasi mahalliy saylovlarda g‘olib chiqdi.
Ya’ni,
Germaniyada yana o‘ta o‘ng partiya
mahalliy darajada bo‘lsa-da, hukumat shakllantiradi. To‘g‘ri, GUM landtagda to‘liq ko‘pchilik o‘rinni qo‘lga kiritmagan, partiyda jami 83 o‘rindan 39 ta mandat olgan. Mutlaq ko‘pchilik o‘rin uchun GUM yana bir o‘ng yoki chap partiya bilan koalitsiya tuzishi kerak.
Biroq GUM rahbari
Alis Veydel
ham, Saksoniya-Anxaltning katta ehtimol bilan bo‘lajak Vazir-prezidenti
Ulrix Zigmund
ham allaqachon o‘z g‘alabasini e’lon qilib
bo‘ldi
.
Saksoniya-Anxalt Berlin yaqinda joylashgan, sobiq Sharqiy Germaniya (qizil Germaniya) tarkibida bo‘lgan federal hudud. Germaniya birlashgandan buyon bu yerlarda o‘ng kayfiyat nisbatan kuchli edi. Federal saylovlarda ham hukmron Xristian-demokratik partiyasi asosan sharqiy hududlardan ovoz yiqqandi.
Ulrix Zigmund uning g‘alabasi “butun Germaniyaga signal” ekanini aytibdi. Nimayam deyish mumkin,
yigit to‘g‘ri gapiryapti
. Kelayotgan federal saylovlarda ham GUM imkoniyati ortyapti.
Endigina Orbandan qutulgan Yevropaga yana bir boshog‘riq.
@pan_diplomat

Buxoro xalq sovet respublikasi Markaziy ijroiy qo‘mitasi a‘zolari
1923-yil
Tasvirda bo‘lajak O‘zbekiston rahbarlaridan Fayzulla Xo‘jayev (Bosh vazir), Qora Yo‘ldosh Po‘latov (Moliya vaziri), Xo‘ja Porso, Ahmadbek Mavlonbekov (Adliya vaziri va bosh prokuror)ni ko‘rish mumkin.
Kanalga ulanish:
@tarixiy_tasvir

“Og‘zingga tosh-tuproq!”
Sovetlar komandirining xotiralaridan
@pan_diplomat

Sadriddin Ayniyning
Doxunda
asarida
“Hinddan qarz”
va
“Sallali hind”
nomli bo‘limlar bor. Ayniy o‘z xotiralarida nega bunday bo‘limlar borligi haqida gapirgan.
“Buxorodagi ko‘plab karvonsaroylarda hindlar yashaydi. Ularning aksariyati
sudxo‘rlik bilan shug‘ullanadi
. Amirlik ular g‘ayridin bo‘lgani uchun ularga maxsus qora to‘n kiyishni majburiy qilgan, lekin islom qoidalari bo‘yicha sudxo‘rlik qilmaslikni taqiqlamagan.
Hindlardan, boshqa hech kimdan qarz olish imkoni bo‘lmagan odamlargina qarz oladi. Chunki ular juda yuqori shartlarda qarz beradi.
Hindlar hatto chekka qishloqlardagi gadolarga ham foizga pul beradi. Ammo ularning asosiy mijozlari —
amirlik sarbozlari
. Sarboz 20 tanga olsa, uni 30 tanga qiliib, ikki oy davomida bo‘lib-bo‘lib to‘laydi. Qolganlar ham shu tartibda qarzga mablag‘ oladi.
Hindlarning
aksariyat mijozlari savodsiz
bo‘lgani uchun ular hisob-kitobni daftarga yozishmaydi. Pul berayotganda qarzdor oldida maxsus taxta bo‘lagini olib, unga qarzdor ismi va u qaytarishi kerak pulni foizi bilan yozadi. Qarzdor har safar pul berganda maxsus belgi bilan chizib borishadi va oxirida taxta tugagach, qarz yopiladi.
Yuqori foizga qaramay hind sudxo‘rlarining mijozi ko‘p
, ular kunbo‘yi xonalaridan chiqmaydi. Faqat oyda bir marta, amir askarlarga maosh tarqatganda Buxoro Arki oldiga borishadi va qarzlarni yig‘ishadi. Qolgan kunlar esa tushdan so‘ng, maxsus qora to‘nni kiyib, qarzdorlar taxtalarini qopga solib, Buxoro amirligining shahar-qishloqlari ko‘chalarida aylanib, qarz terishadi.
Amirlik vakillari ularga tegmaydi
. Chunki Buxoro amaldorlari hindlarning boyligini davlat boyligi deb biladi. Chunonchi, biron hind sudxo‘ri o‘lsa, uning merosi qarindoshiga emas, amirlik mulkiga o‘tadi. Amirlik amaldorlari o‘lgan sudxo‘rdan qarzdor odamlar qarzini ham amir g‘aznasi hisobiga o‘tkazadi. Bu ishlar uchun maxsus
“Hindlar yasavuli”
lavozimi ham joriy etilgan. U josuslari orqali hammasini nazorat qilib turadi.
Shunday qilib amirlik o‘zi bir ahvoldagi yo‘qsil aholisini talon-taroj, xonavayron qilishni o‘zi rag‘batlantiradi”.
Yevropada xristian dini taqiqlagani uchun sudxo‘rlik bilan asosan yahudiylar shug‘ullangani kabi, o‘zbek xonliklarida ham bu ish bilan shug‘ullanuvchilar topilgan. Chunki aholida doim qarzga ehtiyoj bor va uni kim tez, osonroq bersa har qanday shartda bo‘lsa ham oladi. Hozirgi vaqtda ham eng tez, oson kredit beruvchi banklar, eng yuqori foiz stavkasini qo‘yadi.
@pan_diplomat

Bobur Alisher Navoiy haqida:
“Yaxshi ruboiylari ham bor. Yana baʼzi asarlari ham borki, ushbu zikr etilganlardan koʻra pastroq va sustroqdir.
Shu jumladan, maktublarini Mavlono Abdurahmon Jomiyga taqlid qilib jam qilgan. Xullas, har kimga har ish uchun bitgan xatlarni kitob qilib jamlagan.
Yana “Mezon ul-avzon” nomli aruz kitobini bitgan, ancha mulohazatalab: yigirma toʻrt ruboiy vaznining
toʻrt vaznida xato qilgan
. Baʼzi bahrlarning vaznlarida ham
yanglishgan
. Bu aruzdan xabardor odamga maʼlum boʻladi. Forsiy devon ham tartib bergan.
Forsiy nazmda “Foniy” taxallusini qoʻllagan. Baʼzi baytlari yomon emasdir.
Biroq aksari sust va boʻshtobdir
. Musiqada ham yaxshi ohanglar yaratgan. Yaxshi naqshlari, peshravlari bor”, – “Boburnoma”dan.
@pan_diplomat