Lingvist Iroda Azimova

Alifbo o'zgargani albatta yomon bo'ldi. Juda qimmatli xatolardan biri bo'ldi.

Bu odatdagi "yanada takomillashtirish", "yanada isloh qilish" qabilidagi qonun emas. Bu qaror avlodlar kelajagiga, o'zbek tiliga, savodxonlikka va ta'limga uzoq yillar ta'sir qiladi. Albatta ijobiy emas, buni hamma bilib turibdi.
Shuning uchun unga ham shunga yarasha jiddiy, ilmiy va ehtiyotkor yondashish kerak edi. “10 yildan beri shu ustida ishlayapmiz”, “endi cho'zmaylik”, “odamlar ko'nikadi” - bular dalil emas.
Alifboni takomillashtirishga doir qonun loyihasi ustidagi ishlar boshlanganiga 10 yil bo'lgan bo'lsa, shu davr ichida hech bir eksperiment, sinov qilib ko'rildimi? Bir dona bo'lsa ham? Eksperiment, pilot, o'qish tezligi va xatolar bo'yicha test, o'qituvchi va o'quvchilarga tushadigan yuk, jamiyatning moslashish xarajati o'lchanishi kerak edi. Ana o'sha dalil bo'lishi mumkin edi, agar mustaqil va xolis qilingan bo'lsa. Xarajat deganda faqat kitob bosib chiqaradigan xarajat nazarda tutilmaydi.
Mayli, uzoqqa bormay shu yangilikning o'zida qolsam bugungi Senat majlisidagi foto va videolarda ko'pchilik nutqini qog'ozdan o'qiyapti. Qog'ozlarda lotinmi, kirillmi- ko'rinmadi, shuning uchun da'vo qilmayman. Lekin ularning o'zi kundalik hayotida qaysi yozuvdan foydalanadi? Ishonchim komil kirildan. Chunki 35 yil davomida kirildan lotinga to'liq o'ta olmadik. Hali ham kirillda o'qib-yozadigan katta qatlam bor. Bu ularning aybi emasdir, savodi shunda chiqqan. Lekin aynan shuning uchun bugun amaldagi lotinda savod chiqargan o'nlab million odamning yozuvini yana o'zgartirishga ikki karra ehtiyot bo'lish kerak edi.
Gap hozirgi alifbo ideal yoki ideal emasligidamas. Gap uzluksizlik haqida. Yangi alifbo yillar o'tib yana kimgadir yoqmay qoladi, endi 2026 yilda qilingan xatoni to'g'irlashimiz kerak deb qolishadi. Hozir ham ba'zi unli harflarni takomillashtirmadik, uni keyingi safar qilamiz deb turibdi ba'zilar.
Bir avlod kirill va lotin orasida qolgandi. Endi keyingi avlodni eski lotin va yangi lotin orasida qoldiradigan bo'ldik. Xullas, kim nimada yozayotgan bo'lsa shunda yozaveradi, o'qiydi, yangisiga esa asosan majburiy o'tiladi xolos.
@uzbekonomics

Reklamada "Tanlov ko‘r-ko‘rona amalga oshirildi" degan gap mijozda mahsulot haqida ijobiy tasavvur shakllantirmaydi. Hech qanaqasiga.
@psixolingvist

Tahrir va andisha
Oxirgi kunlarda bir narsaga eʼtibor berdim.
Ijtimoiy tarmoq"chi"lar, yaʼni har qanday faoliyatini, hattoki kundalik hayotini ijtimoiy tarmoq orqali yoritayotgan yoki yuritayotgan, reklama qilayotgan, aynan ijtimoiy tarmoq uchun ijod qilayotganlar bilan professionallarni
tahrir
ajratib turarkan. Yaʼni professionallarda u bor (yoki bor edi...).
Masalan, podkastlar, nimaga ikki-ikki yarim soat, baʼzan undan ham ko‘p? Shunchalik uzoq suhbatning ichida muxlis eshitmasa hech narsa yo‘qotmaydigan gap yo‘q deb o‘ylaysizmi?
Yoki muxlis shunday ham biladigan gaplar yo‘q deb o‘ylaysizmi?
Yoki boshlovchi/mezbon mehmonni unutib, o‘zini ko‘rsatishga o‘tib ketgan va bu umumiy kontekstda unchalik ham chiroyli ko‘rinmagan lavhalar yo‘q deb o‘ylaysizmi?
Bularning hammasi axborot shovqinini ko‘paytirib qabul qiluvchiga ortiqcha yuk bo‘ladi.
Tahrirning vazifasi aynan shu ortiqcha yukni yo‘qotish.
Biror ijod namunasini sanʼat darajasiga olib chiqadigan narsa bu — tahrir.
Mana shu tahrirsizlik odamlarni tobora andishasizlashtirib borayotganga o‘xshaydi...
"ha, aytsa, nima qipti?! Ha, ko‘rsatsa nima qipti?! Ha, kuni kecha bir jamoa bo‘lib ishlagan prodyuserini xalqqa yomonlab chiqsa nima qipti? Ha, o‘zi hech narsani tushunmaydigan mavzusida gapirgan bo‘lsa nima qipti?" Va hokazo...
Tahrir — inson erishgan tamaddun namunasi. Bunaqa oson voz kechvormaylik...
@psixolingvist

https://youtu.be/7ZYl4IIPX5M?si=MvpCmRTXrd8lWYL7
Bu videoni ancha avval ko‘rgandim. Bayramga juda mos tuyuldi. O‘n bir yoshli qizning qo‘shiq muallifi oldida qoyillatib ijro etgani, muallifning o‘zi bek-vokal bo‘lib jo‘r bo‘lgani qanaqadir fayzli chiqqan.
Vatandoshlarim, shu yurtda hammamiz tinch-farovon, go‘zal hayot kechiraylik. Vatanimiz har tomonlama rivoj topsin.
@psixolingvist

Mustaqilligimizning 35 yilligi muborak bo‘lsin. Vatanimiz hamisha erkin va ozod bo‘lsin.
Yurt mustaqilligi buyuk neʼmat. Buni esimizdan chiqarmaylik.
@psixolingvist

Tarjima mashaqqatlari (tarjimonlarga layfxak!)
O‘zbek tili feʼl faol qo‘llanadigan til. Rus tili, ingliz tilida ko‘pincha ot yo sifat predikat bo‘lib kelaveradi. Masalan, Maksim Galkin bir paytlar "А мне 26" deb nomlangan konsert bergan edi.
O‘sha yillarda qo‘shiqchi Shahzoda o‘z konsertini "Ijodimga o‘n besh yil" deb nomlagan. O‘zbekchada jumla tugallanmaganligi sezasiz, to‘g‘rimi? Savol paydo bo‘ladi: nima o‘n besh yil?
Ingliz tilidan qilingan tarjimada quyidagicha gap kelyapti:
Demak, so‘z tartibida zamonga bog‘liq o‘zgarish mavjud.
Ko‘zda tutilgan mazmun bunaqa o‘zbekcha gapda chiqmayapti. Maʼno chiqishi uchun o‘zbekchasi qanday bo‘lishi kerak:
Demak, so‘z tartibi zamonga bog‘liq ravishda o‘zgaradi.
Aksariyat hollarda tarjimadagi g‘alizlik shundan kelib chiqadi. O‘zbekchada shunaqa yo shunga o‘xshash gap eshitganmanmi deb tarjimon o‘ziga savol berib ko‘rishi kerak.
Shuning uchun turkchadan qilingan tarjimalar ancha silliq. Ayrim so‘zlar noo‘rin qo‘llanvorishini aytmaganda.
Xullas, iloji boricha kesim feʼl bilan ifodalangani maʼqul.
@psixolingvist

Yaqinda jizzaxlik 20 yoshli blogger qizning avtohalokatda vafot qilgani haqida aytishdi. Videolari vafotidan so‘ng ommalashib ketgan emish.
E'tiborimni tortgani — qizning sahifasi unchalik aktiv bo‘lmagan paytda: "Men o‘lganimdan keyin mashhur bo‘lib ketaman, videolarim rekka chiqadi, hamma meni taniydi", mazmunida gapirgan videosi bo‘ldi.
"O‘lsam hamma meni taniydi" duosi.
Va uning ijobati.
****
Qur'onda hazrati Yusuf va Zulayxo qissasida ajoyib nuqta bor:
Zulayxo Yusuf (a.s) uni rad qilgani haqida qo‘llarini kesib o‘tirgan mehmon ayollarga aytib beradi. Va tahdid ham qiladi: aytganimni qilmasa, qamayman, xor-u zor bo‘ladi!
Shu joyda Yusuf (a.s):
{ قَالَ رَبِّ ٱلسِّجۡنُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا يَدۡعُونَنِيٓ إِلَيۡهِ}
Parvardigorim, bular chorlayotgan narsadan ko‘ra zindon menga yaxshiroq". (33)
{ فَٱسۡتَجَابَ لَهُۥ رَبُّهُۥ}
"Bas, Parvardigori (Yusufning duosini) ijobat qildi ". (34)
Ustozlar: "Shu joyda vazirlikni so‘rasalar ham ijobat bo‘lib ketardi", deydilar.
Qissalarda (bunisi endi Qur'ondanmas) Yusuf (a.s) bolalik yillarida o‘zlarini ko‘zguda ko‘rib, o‘zlaricha "Meni qulbozorda sotsa qanchaga olisharkin", derkanlar.
Keyinchalik uning ijobat qilingani Qur'onda kelgan:
{ وَشَرَوۡهُ بِثَمَنِۭ بَخۡسٖ دَرَٰهِمَ مَعۡدُودَةٖ}
(Yusufni quduqdan topib olganlar) uni arzon bahoda — bir necha tangaga sotib yubordilar". (20)
****
Albatta, qadar bitilgan. Biz kelajakda nima bo‘lishini oldindan bilmaymiz.
Qadar bizdan berkitilgan.
Nima qilishimiz kerakligi esa berkitilmagan.
A'zolarimizni sababga bog‘laymiz.
Qalbimizni Allohga tavakkulga bog‘laymiz.
Bilmaganimizga bilganimizni mahkam quchib oldinga qadam tashlaymiz: chiroyli duolar qilamiz, Alloh taolodan uning ulug‘ligiga qarab so‘raymiz, gumonni chiroyli qilamiz, o‘zimiz haqimizda yaxshi narsalar kutamiz.
Postni Rumiy dahosining quyidagi hikmati bilan yakunlasak:
"Dunyoda boʻlishi mumkin boʻlgan hodisa uchun, sabab olamida sanoqsiz ehtimol uxlab yotadi. Siz ogʻzingizdan chiqarayotgan soʻzlaringiz bilan u ehtimollarni uygʻotasiz.
Goʻzal kalimalar soʻzlangki, goʻzal ehtimollar uygʻonsin. Insonning taqdiriga boʻladigan ta'siri mana shu oʻrindadir".
@qizingizyozdi

#mulohaza
Baʼzan to‘g‘ri xulosa chiqarish uchun og‘riqdan o‘tish shart... Balki baʼzan emas. Doim.
Nega bunaqa?
Bilmadim, balki tarbiyalanarmiz...
«Og‘riqlar ulg‘aytirdi bizni,
Baxtdan erkalandik, yoshardik.»
@psixolingvist

Geminidan tavsiya:
".. ayamasdan yotib dam oling."
Qanday go‘zal va original jumla!
@psixolingvist