Sukut Saqlama (NeMolchi.uz o'zbek tilida)

Oldingi
postda
amaldagi mehnat qonunchiligida bugungi kunda qanday himoya mexanizmlari yetishmayotganini tahlil qilgan edik.
Endi tabiiy savol tug‘iladi: ushbu tizimni samaraliroq qilish uchun qanday o‘zgartirishlar kiritilishi mumkin? XMTning 190-sonli Konvensiyasi bir qator yondashuvlarni taklif etadi.
Ularni kartochkalarda keltirib o‘tdik.
Albina Kurmichkina tayyorladi
#SukutSaqlama
#xmt190

Surxondaryoda voyaga yetmaganlar masalalari bo‘yicha yana bir inspektorga nisbatan tergov yakunlandi Surxondaryo viloyati prokuraturasi Denov tumani IIB Jamoat xavfsizligi xizmati Huquqbuzarliklar profilaktikasi boshqarmasi voyaga yetmaganlar masalalari bo‘yicha…

Amaldagi mehnat qonunchiligi amaliyotda qanday ishlashini tushunish uchun bir nechta vaziyatlarni ko‘rib chiqish kifoya.
Rahbar xodimaga mutassil ravishda kamsituvchi tanbehlar beradi va uning ishda ko‘tarilishi shaxsiy sodiqligiga bog‘liq ekanligiga shama qiladi.
Mehnat kodeksida bunday xatti-harakatni shilqimlik deb baholashga imkon beruvchi maxsus norma yo‘q. Nazariy jihatdan vaziyatni kamsitish sifatida ko‘rib chiqishga urinib ko‘rish mumkin, biroq mehnat qonunchiligi kamsitishni, eng avvalo, kamsituvchi ish muhitini yaratish deb emas, balki mehnat huquqlarining cheklanishi deb tushunadi.
Oqibatda sud sodir bo‘lgan voqeaning mohiyatini emas, balki xodimaning huquqlari shaklan buzilgan-buzilmaganini baholaydi.
AyoI ish beruvchiga hamkasbi tomonidan qilingan shilqimlik haqida xabar beradi.
Bir oy o‘tgach, ishlab chiqarish zarurati bahonasi bilan uni kamroq haq to‘lanadigan boshqa lavozimga o‘tkazishadi. Agar u maxsus kafolatlar nazarda tutilgan xodimlar toifasiga kirmasa, qonun unga qo‘shimcha himoya taqdim etmaydi. Qolaversa, mehnat sharoitlarining yomonlashuvi berilgan shikoyat bilan bog‘liq ekanligini aynan uning o‘zi isbotlab berishi kerak.
Amaliyotchi qiz tashkilot xodimi tomonidan shilqimlikka uchraydi.
U bilan mehnat shartnomasi tuzilmagani sababli, Mehnat kodeksining qoidalari unga tatbiq etilmaydi.
Xodima shilqimlik haqida xabar bermoqchi, lekin barchaga oshkor bo‘lishidan qo‘rqadi.
Qonun bunday murojaatlarni berish va ko‘rib chiqishning maxsus konfidentsial tartibini nazarda tutmaydi. Amaliyotda bu ko‘pincha sukut saqlash va ochiq mojaroga borish o‘rtasidagi tanlovni anglatadi.
Ushbu vaziyatlarning barchasida amaldagi mehnat qonunchiligi maxsus himoya mexanizmlarini taqdim etmaydi.
Albina Kurmichkina
#SukutSaqlama
#XMT190

Eri Rossiya Federatsiyasiga ishlagani ketgan ayolga begona erkak "sevishib" yurishni taklif qilgani uchun 5 sutkaga qamaldi
Surxondaryo viloyati jinoyat ishlari bo‘yicha Denov tuman sudida O‘zR Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksning 41-1-moddasi (Shahvoniy shilqimlik) da ko‘zda tutilgan huquqbuzarlikni sodir etganlikda ayblangan 1988-yilda tug‘ilgan Yuldashev Shaxriyor Turamurotovichga nisbatan ma’muriy ish ko‘rib chiqildi.
Sh.Yuldashev 2026-yil 21-mart kuni, Denov tumani, “Chim” mahallasida yashovchi ayolning turmushga chiqqanligi va turmush o‘rtog‘i Rossiya Federatsiyasiga ishlash maqsadida ketganligini bilgani holda qo‘ng‘iroq qilib, unga bir necha bor “jinsiy aloqa qilishni taklif qilib, sevishsak zo‘r bo‘ladi” degan xabarlar yozgan. Sudda erkak aybini tan ollgan va jabrlanuvchining telefon raqamini bog‘chaning telegramm guruhida olganini bildirgan. U qilmishidan pushaymonligini aytib, suddan yengillik berishni so‘radi.
Jabrlanuvchi ayol Sh.Yuldashev uning telefon raqamiga qo‘ng‘iroq qilib, uning qarshiligiga qaramasdan, bir necha bor “jinsiy aloqa qilishni taklif qilib, sevishsak zo‘r bo‘ladi” deya uning uchun nomaqbul bo‘lgan hamda uning sha’ni va qadr-qimmatini tahqirlaydigan gaplarni aytganini ma’lum qilib, suddan huquqbuzarga nisbatan qonuniy chora ko‘rishni so‘radi.
Sud Yuldashev Shaxriyor Turamurotovichni O‘zbekiston Respublikasi MJtKning 41-1-moddasi 1-qismida nazarda tutilgan huquqbuzarlikni sodir etganlikda aybdor deb topdi va unga shu modda bilan 5 (besh) sutka ma’muriy qamoqqa olish jazosini tayinladi.
#SukutSaqlama
#5sutka

20 yoshgacha toifadagi ayollar terma jamoamiz CAFA chempioni bo‘ldi
Tojikiston Respublikasida bo‘lib o‘tgan CAFA U-20 Women’s Championship 2026 musobaqasida terma jamoamiz Qirg‘iz Respublikasi U-20 terma jamoasini 1:0, mezbon Tojikiston U-20 terma jamoasini 7:0 hisobida mag‘lub etdi. Eron U-20 terma jamoasiga qarshi bahs esa 1:1 hisobidagi durang bilan yakunlandi.
Musobaqa yakunlariga ko‘ra, O‘zbekiston U-20 ayollar terma jamoasi
"Fair Play"
sovrini bilan taqdirlandi. Shuningdek,
Shahnoza Dekanboyeva
turnirning eng yaxshi futbolchisi,
Shahzoda Alixonova
esa musobaqaning eng yaxshi to‘purari deb topildi.
Shu tariqa O‘zbekiston U-20 ayollar terma jamoasi 3 uchrashuvda 7 ochko jamg‘arib,
CAFA U-20 Women’s Championship 2026 musobaqasi g‘olibi bo‘ldi.
#SukutSaqlama
#SportdaAyollar

Oldingi
postda
XMTning 190-sonli Konvensiyasi qanday talablarni ilgari surishi va nima uchun u xodimlarni himoya qilish bo‘yicha xalqaro standart deb hisoblanishi haqida so‘z yuritgan edik. Endi esa O‘zbekiston Mehnat kodeksida hozircha qaysi mexanizmlar yetishmayotganini tahlil qilamiz.
Kamchiliklar haqida gapirishdan avval, o‘zgarishlar e’tirof etish muhim. Yangi Mehnat kodeksi xodimlar uchun bir qator kafolatlarni haqiqatan ham kengaytirdi. 4-modda jins bo‘yicha kamsitishni
taqiqlaydi
va xodimga kamsitishni bartaraf etish hamda ma’naviy zararni qoplash talabi bilan sudga murojaat qilish huquqini beradi. Xotin-qizlar uchun kafolatlarga alohida paragraf bag‘ishlangan: homiladorligi yoki bolalari borligi sababli ishga qabul qilishni rad etish, ishdan bo‘shatish va ish haqini kamaytirish taqiqlanadi. Mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha bo‘lim kengaytirildi. Xodimning ahvolini yomonlashtirishga yo‘l qo‘yilmasligi prinsipi mustahkamlandi.
Mehnat kodeksida mehnat munosabatlariga nisbatan shilqimlik (tegajog‘lik) tushunchasining o‘zi mavjud emas. Unda "harassment" atamasi ishlatilmaydi, shahvoniy shilqimlik esa faqat Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksning 2023-yilda kiritilgan 41-1-moddasidagina tilga olinadi. Biroq ma’muriy va mehnat-huquqiy himoya har xil maqsadlarni ko‘zlaydi.
Shilqimlik bo‘yicha shikoyatlarni ko‘rib chiqishning maxsus tartibi ham nazarda tutilmagan. Mehnat nizolarini hal qilishning umumiy tartibi bunday ishlarning o‘ziga xosligini hisobga olmaydi: shaxs sir tutilishiga rioya qilish zarurati, xodimning ish beruvchiga qaram holatda bo‘lishi, isbotlashning murakkabligi. Amaliyotda bu himoya so‘rab murojaat qilishni to‘xtatib turuvchi omillardan biriga aylanadi.
Yana bir kamchilik — ish beruvchining javob choralaridan ko‘riladigan maxsus kafolatlarning yo‘qligidir. O‘zbekiston Mehnat kodeksida shilqimlik haqida xabar bergan xodimlarga nisbatan ularni ishdan bo‘shatish, lavozimini tushirish, mehnat sharoitlarini o‘zgartirish yoki boshqa nojoiz choralarni taqiqlovchi norma mavjud emas. Vaholanki, 190-sonli Konvensiya shikoyat berish yoki surishtiruvda ishtirok etish munosabati bilan ta’qib qilish yoki qasos olishning har qanday shakllaridan himoya qilishni ta’minlashni talab etadi.
Mehnat kodeksi ish beruvchiga shilqimliklarning oldini olish majburiyatini yuklamaydi. O‘z navbatida, 190-sonli Konvensiya profilaktik yondashuvga asoslanadi: ish beruvchi nafaqat shikoyatlarga munosabat bildirishi, balki zo‘ravonlik va shilqimliklarning oldini olishga qaratilgan choralarni ham ko‘rishi kerak. Bunday choralarga ichki siyosatlarni ishlab chiqish, xodimlarni o‘qitish, shikoyat qilish va ularni ko‘rib chiqishning xavfsiz hamda konfidentsial mexanizmlarini yaratish kiradi. Amaldagi Mehnat kodeksida bunday majburiyatlar aniq mustahkamlanmagan.
Va nihoyat, Mehnat kodeksining amal qilish doirasi mehnat shartnomasi bo‘yicha ishlaydigan shaxslar doirasi bilan cheklanganicha qolmoqda. 11-moddaga muvofiq, uning qoidalari fuqarolik-huquqiy munosabatlarga tatbiq etilmaydi. Bu shuni anglatadiki, ishga kiruvchilar, amaliyotchilar, rasmiylashtirilmagan stajyorlar, shuningdek, fuqarolik-huquqiy shartnomalar bo‘yicha ishlayotgan shaxslar mehnat qonunchiligida nazarda tutilgan kafolatlar bilan qamrab olinmaydi. Vaholanki, himoyalashga bo‘lgan aynan shunday keng yondashuv 190-sonli Konvensiyada belgilangan bo‘lib, u himoyani mehnat sohasida tazyiq va zo‘ravonlik xavfiga duch keladigan barcha shaxslarga tatbiq etadi.
Albina Kurmichkina
#SukutSaqlama
#xmt190

2019-yilda Xalqaro mehnat tashkiloti 190-sonli Konvensiyani qabul qildi — bu har bir insonning tazyiq va zo‘ravonlikdan xoli bo‘lgan muhitda mehnat qilish huquqini mustahkamlashga qaratilgan ilk xalqaro shartnomadir.
O‘zbekiston hozircha ushbu Konvensiyaga qo‘shilgani yo‘q. Lekin bu uning qoidalari biz uchun ahamiyatsiz degani emas.
Konvensiya bugungi kunda xodimlarni himoya qilishning minimal xalqaro standarti deb hisoblanadigan qoidalarni
belgilaydi
. Qolaversa, O‘zbekiston milliy mehnat qonunchiligini xalqaro me’yorlarga yaqinlashtirish niyatida ekanligini bir necha bor ta’kidlagan. Yana bir muhim jihat bor.
2023-yilda kuchga kirgan Mehnat kodeksining 10-moddasida, Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida xodimlar uchun Oʻzbekiston Respublikasining mehnat toʻgʻrisidagi qonunchiligiga yoki mehnat haqidagi boshqa huquqiy hujjatlarga nisbatan imtiyozliroq qoidalar belgilanganda xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllanilishi
nazarda tutilgan
. Kodeksning o‘zi xalqaro standartlarning ustuvorligini mustahkamlaydi. Shuning uchun ham amaldagi mehnat qonunchiligi 190-sonli Konvensiya talablariga qanchalik mos keladi, degan savol tug‘ilishi tabiiy.
Bunga javobni 190-sonli Konvensiya talablarida topish mumkin. U davlatlar zimmasiga mehnat sohasida tazyiq va zo‘ravonlik, shu jumladan shahvoniy shilqimlik hamda genderga asoslangan zo‘ravonlikni aniq belgilash majburiyatini yuklaydi. Himoya nafaqat shtatdagi xodimlarga, balki stajyorlar, amaliyotchilar, vakant o‘rinlarga nomzodlar hamda fuqarolik-huquqiy shartnomalar bo‘yicha ishlayotgan shaxslarga ham tatbiq etilishi kerak. Qolaversa, gap faqat bevosita ish joyi haqida borayotgani yo‘q.
Konvensiya xizmat xizmat safarlari, korporativ tadbirlar, xizmat yozishmalari va ish bilan bog‘liq boshqa vaziyatlarga ham tatbiq etiladi.
Ish beruvchi tazyiqni rasmiy taqiqlash bilangina cheklanib qolmasligi kerak. Undan aniq choralar kutiladi: ichki qoidalar, xodimlarni o‘qitish, murojaatlarni tekshirish (tergov qilish). Tazyiq yoki zo‘ravonlik haqida xabar bergan shaxs ishdan bo‘shatilishdan, bosimdan va ta’qibning boshqa shakllaridan himoyalangan bo‘lishi lozim. Shikoyat berish tartib-taomilining o‘zi esa xavfsiz va maxfiy bo‘lishi kerak.
2023-yilda O‘zbekistonda yangi Mehnat kodeksi kuchga kirdi. Uni ishlab chiquvchilar hujjat XMT standartlariga tayanishini bir necha bor
ta’kidlashgan
. Haqiqatda esa bu qisman amalga oshirilgan. 190-sonli Konvensiya talablari va kodeksda mustahkamlangan qoidalar o‘rtasida hamon sezilarli tafovut saqlanib qolmoqda.
Ushbu tafovut nimadan iborat ekanligini keyingi qismlarda ko‘rib chiqamiz.
Albina Kurmichkina
#SukutSaqlama
#XMT190

Qashqadaryoda qaynonaning qiynoqlariga chidolmagan kelin oʻzini oʻldirdi
​Qashqadaryo viloyatida kelinini yillar davomida kaltaklab, tahqirlab va ruhiy bosim oʻtkazib kelgan qaynona 5 yilga ozodlikdan mahrum etildi, deya xabar berdi Uznews "Millar" informatsion dasturiga
tayanib
.
​Sud hujjatlariga koʻra, Chiroqchi tumanida yashovchi 47 yoshli ayol 2022-yildan 2025-yil oktabriga qadar kelinini muntazam haqorat qilib, bir necha bor urgan, uydan haydagan va unga ruhiy bosim oʻtkazgan. Shuningdek, kelinning ota-onasi bilan uchrashishini cheklab, telefondan foydalanishiga ham toʻsqinlik qilgan. Ayrim holatlarda esa uni sochidan tortib koʻchaga sudrab chiqqan, yuzi va tanasining turli joylariga urib, tan jarohati yetkazgan.
​Kelin 2025-yil 2-oktabr kuni qaynonasi tomonidan uzoq vaqt davomida oʻtkazilgan jismoniy va ruhiy tazyiqlarga chiday olmay, yashash uyidagi molxonada oʻz joniga qasd qilgan.
​Jinoyat ishlari boʻyicha Chiroqchi tumani sudi qaynonani kelinning oʻlimida aybdor deb topdi. Sud unga Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 103-moddasi ikkinchi qismi «a» bandi, 57-moddasi qoʻllanilgan holda 5 yil muddatga ozodlikdan mahrum qilish jazosini tayinladi.
#SukutSaqlama

Avvalgi
qismda
ish joyida tazyiq va zoʻravonlikni alohida masala sifatida koʻrib chiqilmasligi lozimligi haqida gaplashgan edik. Ushbu postda XMTning 190-sonli Konvensiyasi qanday yondashuvlarni taklif qilishi va qanday choralar ish muhitini xavfsizroq qilishga yordam berishi haqida soʻz yuritamiz.
XMTning 190-sonli Konvensiyasi har bir holat uchun universal yechim taklif qilmaydi va tashkilotlarning ichki tartib-qoidalarini almashtirmaydi. U tazyiq va zoʻravonlikdan xoli boʻlgan mehnat dunyosi qanday boʻlishi kerakligi boʻyicha umumiy yondashuvni belgilaydi.
Hujjat, qoidabuzarlik haqida xabar berishga qaror qilgan jabrlanuvchining zimmasiga javobgarlik yuklanmasligi kerak, degan tamoyilga tayanadi.
Davlatlar, ish beruvchilar va xodimlarning vakillari yordam soʻrab murojaat qilish haqiqatan ham xavfsiz boʻlgan sharoitlarni yaratishlari kerak. Bu nafaqat tazyiq va zoʻravonlikning oldini olishni, balki tushunarli tartib-taomillarni, shikoyat qilish uchun qulay kanallarni, murojaatlarni xolisona koʻrib chiqishni hamda arizadan soʻng odamlarni tazyiq yoki ta’qiblardan ҳimoya qilishni ham anglatadi.
Shikoyat bilan murojaat qilish inson uchun qoʻshimcha xavf-xatarga aylanmasligi uchun oʻzgarishlar bir vaqtning oʻzida bir nechta darajada amalga oshirilishi zarur.
Ish beruvchilar tazyiq va zoʻravonlik haqida xabar berish uchun tushunarli va xavfsiz mexanizmlarni yaratishlari mumkin. Xodimlar qayerga murojaat qilish mumkinligini, shikoyatlarni kim koʻrib chiqishini, maxfiylik qanday ta’minlanishini va qanday choralar arizachilarni tazyiq yoki ta’qibdan ҳimoya qilishini bilishlari kerak.
Davlat uchun mehnat va protsessual qonunchilikni xalqaro standartlarga muvofiqlashtirish, barcha xodimlar, shu jumladan norasmiy sektorda band boʻlganlar uchun ham huquqiy yordam va samarali ҳimoya mexanizmlaridan foydalanish imkoniyatini ta’minlash muhimdir. Himoya soʻrab murojaat qilganda odamlar ta’qib qilinish, mehnat sharoitlarining yomonlashishi yoki boshqa salbiy oqibatlar xavfiga duch kelmasliklari kerak.
Kasaba uyushmalari va jamoat tashkilotlari jabrlanganlarga mustaqil yordam koʻrsatishlari, tartib-taomillarni tushunishga koʻmaklashishlari va murojaatni koʻrib chiqishning barcha bosqichlarida ularga hamrohlik qilishlari mumkin. Bunday qoʻllab-quvvatlash qoʻrquvni kamaytiradi va mavjud ҳimoya mexanizmlariga boʻlgan transformsiyani/isbotni hamda ishonchni mustahkamlaydi.
Tazyiqdan keyingi sukunat loqaydlik yoki rozilik bilan bogʻliq emas. Koʻpincha bu qoidabuzarlikning oʻzidan qolishishmaydigan darajada ogʻir boʻlishi mumkin boʻlgan oqibatlardan qochishga urinishdir. Shuning uchun faqatgina “jim turmang” degan chaqiriqlarning oʻzi yetarli emas.
Odamlar zoʻravonlik va shilqimliklar haqida xabar bera olishlari uchun, murojaat qilish ish joyini yoʻqotishga, ta’qibga yoki tazyiqning yangi shakllariga olib kelmasligiga ishonch hosil qilishlari kerak.
Xavfsiz ish muhiti odamlar oʻz huquqlarini biladigan, mavjud ҳimoya mexanizmlariga ishonadigan va ulardan foydalanishdan qoʻrqmaydigan joyda boshlanadi. Aynan shunday yondashuv tazyiq va zoʻravonlikdan xoli mehnat dunyosining asosini tashkil etadi.
Angalisheva R.
#SukutSaqlama
#XMT190

Men 2024-yilda qizimni uzatgandim. Kuyovning kasalligini berkitishgan. Birinchi kechada kuyov jism bilan qizimning nomusini olgan ekan, men bu haqida tegishli joylarga murojaat qildim, ammo hech qanday chora ko‘rilmadi. Menga mutasaddilardan biri "kuyov kasal bo‘lsa, nimani isbotlamoqchisiz, indamay qizingizni olib keting" deb maslahat soldi.
Uyiga borsam kuyov onasi bilan qochib ketaveradi, ho‘p kuyov kasal bo‘lsa, 18 yashar qizimning hayotini barbod qilishdi-ku. Ekspertiza qildirdik, uchastkavoylar ishni tergovchaga olib chiqmadi. Qizimni bebaxt qilganlarga qonun yo‘qmi? Yolg‘oni bilan birovning gulday qizini hayotini bulg‘ab ketaveradimi? Yolg‘iz onaman, hamma murojaatlarim javobsiz qoldirib, ishni yopib tashlashdi.
=============
Sukut
saqlama.uz
ga kelgan maktublardan. Siz ham o‘z hikoyangizni anonim tarzda yuborishingiz mumkin:
https://forms.gle/ZKCabhpzFM3ewTUz9
‼️
Hurmatli anonim, yuristlarimizga Telegram bot orqali murojaat qiling, yuristlarimiz sizga qonuniy chora ko‘rish uchun maslahat berishadi:
@nemolchilaw_bot
____
___
#SukutSaqlama
#O‘quvchilardan