Dunyo Tarixi🗺
Porus 200 fil bilan Iskandarni yengolmadi. Iskandar 200 filsiz Porusni yengdi. Ganibal fillarini Skipio o'z foydаsigа aylantirdi. Qurol — o'zi qaror qilmaydi. Uni ishlatgan odam qaror qiladi. Eng zamonaviy
texnologiya ham — noto'g'ri qo'llarda — foydasiz. To'g'ri qo'llarda — oddiy narsa ham hal qiluvchi.
Ikkinchi saboq: Tabiatni qurolga aylantirish — ikki tomonlama qurol.
Jangovar fillar — o'z askarlarini ezdi. Ari uyalari — boshqarib bo'lmaydigan paytda — hamma tomonga tarqaldi. Biologik qurol — Kafa qamali — o'z hujumchilariga ham qaytdi. Tabiiy kuchlarni qurolga aylantirgan har qanday odam — ularni nazorat qilolmasligini bilishi kerak. Bu tamoyil bugun ham: texnologiya, sun'iy intellekt, genetika — bularni "qurol" qilayotganlar ham xuddi shu xavf oldida.
Uchinchi saboq: Ruhiy zarba — jismoniy zarbadan kuchliroq.
Ot tuyani ko'rdi — qochdi. Mahalliy xalq otni ko'rdi — dahshatga tushdi. Ari — fizik zarar kichik, ammo tartibsizlik — ulkan. Urushda va hayotda ham — kutilmagan, tushunilmagan narsa — eng kuchli psixologik qurol. Bugun ham: bozorda noaniqlik, siyosatda kutilmagan qadam — ko'pincha haqiqiy kuchdan ko'ra ko'proq ta'sir qiladi.
To'rtinchi saboq: Eng kichik narsa — tarixni o'zgartira oladi.
Cher Ami — yarali kabutar — 194 hayot saqladi. Ari uyasi — Ganibalga dengiz g'alabasini berdi. Kabutar — Kafa da o'lat Yevropaga tarqalishiga sabab bo'ldi.
Tarixda — katta qarorlar, ulkan armiyalar muhim. Ammo ba'zan — bir kabutar, bir ari uyasi, bir it vovullashi — tarixni boshqa tomonga buradi. Hayotda ham: kichik detallar ko'pincha katta natijalarga olib keladi.
Beshinchi saboq: Insoniyat hamma narsani qurolga aylantiradi — ammo bu uning kuchi emas, zaifligidir.
Kabutar — xabarchi. Delfin — razvedkachi. Ari — bomba. It — soqchi. Fil — tank. Ot — tezlik. Insoniyat tabiatni to'liq qurolga aylantirdi.
Bu — dahо belgisi emas. Bu — zaiflik belgisi. Biz o'z kuchimiz bilan yetarli bo'lmadik — tabiatni ham jalb etdik. Va bu jalb qilishda — hayvonlar azob chekdi, ekotizim buzildi, ba'zan qurol o'ziga qarshi aylandi.
Bugungi dunyoda ham — sun'iy intellekt, genetika, neyrointerfeys — bularni "qurol" qilayotgan davlatlar ko'p. Tarix shuni ko'rsatadi: tabiatni yoki texnologiyani qurolga aylantirgan har kim — uni to'liq nazorat qila olmaydi.
YAKUNIY SO'Z
Iskandar Hydasp daryosida fillarni ko'rdi. Va u qo'rqmadi — u o'rgandi.
Bu — inson va hayvon o'rtasidagi urush munosabatining mohiyati.
Insonlar hayvonlardan o'rgandilar. Ularni o'rgatdilar. Ularni qurolga aylantirdilar. Va ba'zan — hayvonlar insonlarni yengdilar. Boshqarilmagan fil, g'azablangan ari, o'z uyiga qaytgan kabutar — bular ham tarixni yozdilar.
Gaugamelada ot tezligi — imperiyani qulatdi. Kafada kalamush — 25 million odamni o'ldirdi. Cher Ami — yarali tanasida — 194 hayot saqladi.
Hayvonlar urushga tushunishmadi. Ular buyruqni bajarishdi — yoki bajarishmadi. Ular qo'rqdilar — yoki qo'rqtirdilar. Ular o'ldilar — ko'pincha.
Ammo ular — tarixni o'zgartirdilar.
Va bu — eng ajib haqiqatlardan biri: insoniyatning eng katta yutuqlari va fojialarida — hayvonlar ham bor edi.
Biz ularni qurol deb atadik.
Https://t.me/tarixi_dunyo
Makedon askarlari itоat qilishdan bosh tortdi. "Yana oldinga emas."
Iskandar hayotida birinchi marta — askarlariga bo'ysundi. Orqaga qaytdi.
Fil — Iskandarni to'xtatgan qurol edi. Hech qachon mag'lub bo'lmagan Iskandar — fillardan emas. Fillar haqidagi qo'rquvdan yengildi.
OT: ENG UZOQ XIZMAT QILGAN JANGOVAR HAYVON
Fil — dramatik. Ammo urushning haqiqiy tayanchi — ot edi.
5,000 yil. Mil. avv. 3000-yildan 1945-yilgacha. Ot — urushning asosiy vositasi. Hech qanday texnologiya uni bu qadar uzoq vaqt almashtira olmadi.
Ot urushda nima berdi?
Tezlik. Piyoda askar — kuniga 30 km. Otliq — 60-80 km. Razvedka, ta'qib qilish, orqaga chekinish — bular otda ishlardi.
Zarba kuchi. 500 kilogramm otliq jangchi to'la tezlikda kelsa — uni hech narsa to'xtata olmaydi. Makedon falangasi bundan mustasno — uzun nayzalar.
Psixologiya. Minglab otliq bir vaqtda yerga urib kelayotganda — yer titraydi. Ovoz — dahshatli. Ko'pchilik bu manzaradan qochadi.
MONGOL OTLIQLARI: TARIXNING ENG SAMARALI QUROL TIZIMI
XIII asr. Mo'g'ullar. Ular tarixdagi eng katta imperiyani — otda — zabt etdilar.
Mo'g'ul jangchisi — oti bilan bir edi. U otda tug'ildi — majoziy ma'noda. 3 yoshida otga o'tirishni o'rgandi. 5 yoshida yoy otishni. U va oti — bir organizm edi.
Mo'g'ul taktikasi: engil otliqlar — tezda yaqinlashib o'q otadi, keyin qochadi. Dushman quvsa — og'ir otliqlarga tortadi. Og'ir otliqlar — yopiq zarba. Dushman orqaga qaytsa — engil otliqlar ta'qib qiladi.
Bu taktika — Xitoyda, Fors da, Rusiyada, Yevropa da ishladi. Hamma joyda.
Mo'g'ullar 25 yil ichida — Tinch okeanidan Dunay daryosigacha yetdilar. Otlarsiz bu — mutlaqo mumkin emas edi.
AGINCOURT: OT QUROLNING TUGASHI
1415-yil. Fransiya. Agincourt.
Ingliz armiyasi — 6,000 kishi. Ko'pchiligi — yayov o'qchi. Fransuz armiyasi — 30,000. Ko'pchiligi — og'ir qurollangan otliq zodagonlar.
Fransuz zodagonlari — eng yaxshi otlar, eng og'ir zirh, eng qimmat qurollar. Ular inglizlarni ezib tashlashga ishondi.
Ingliz o'qchilari — ingliz uzun yoyi bilan — daqiqasiga 10-12 o'q. Yuzlab o'qchi bir vaqtda otdi.
Fransuz otliqlari — o'q yomg'iri ostida — qimirlay olmadi. Og'ir zirh — otni sekinlashtirdi. Loy — yanada sekinlashtirdi. O'qlar — otni urdi. Ot qulab tushdi.
Ustidagi jangchi — og'ir zirhda — tura olmadi.
Fransuzlar 8,000 yo'qotdi. Inglizlar — 400.
Bu jang — og'ir otliq zarbchining tugashini ko'rsatdi. O'q — zirh o'tib ketdi. Yangi davr boshlandi.
TUYA: CHO'L IMPERIYASINING SIRI
Tuya — ko'pincha unutilgan jangovar hayvon. Ammo u tarixda muhim rol o'ynadi.
Nima uchun tuya jangovar qurol edi?
Hid. Tuya hidi — otni vahimaga soladi. Ot tuyani ko'rsa — qochadi. Bu — psixologik qurol.
Chidamlilik. Tuya suvsiz 2 hafta yashaydi. Ot — 2-3 kun. Cho'l urushida — bu hal qiluvchi.
Yuk ko'tarish. Tuya 300 kilogram ko'taradi. Ot — 150. Logistika uchun — beqiyos.
THYMBRA JANGI: KIR II VA TUYA ARMIYASI
547-yil miloddan avvalgi. Kir II — Fors imperatorI — Lidiya qiroli Kresgа qarshi.
Kres — mashhur boyligI bilan. Va kuchli otliq armiyasi bilan.
Kir bir narsani bilardi: Kres ning otlari uning asosiy kuchi. Otliqlarsiz — Kres kuchsiz.
Kir o'z karvon tuyalarini — oldingi safga qo'ydi.
Tuyalardan yuklarni tushirdi. Ustiga — otliqlarni o'tkazdI.
Kres ning otlari — tuyalarni ko'rdi. Va vahimaga tushdi. Ular orqaga qochdi. Otliqlari bilan birga.
Lidiya armiyasi — otliqlarsiz — tez yengildi.
Kir — bir taktik g'oya bilan Kresning eng kuchli qurolini yo'q qildi.
Kres asirga tushdi. Lidiya — Fors imperiyasiga qo'shildi.
IT: QADIMGI DUNYO NING MAXSUS KUCHLARI
It — odamning eng qadimgi hamrohi. Va urushda ham — qadimdan ishlatilgan.
Rim — jangovar itlar uchun maxsus zirh yasagan. Temir yoqa. Yon qalqon. Ba'zan — yelkaga qilichlar o'rnatilgan. Bu itlar — dushman saflariga qo'yib yuborilardi.
Epir qiroli Pirr — mil. avv. III asrda — ulkan mastiff itlar armiyasini ishlatgan. Ular zirh kiyib, dushman saflariga kirishgan.
Ispaniya konquistadorlari — Amerikada — jangovar itlar ishlatgan. Kuchli, yirik, dahshatli. Mahalliy xalq bunday hayvonni hech qachon ko'rmagan edi. It hujumi — psixologik terror edi.
XX asrda — AQSH va Sovet Ittifoqi — dengiz delfinlarini harbiy maqsad uchun o'rgatdi.
Delfin — suv osti ob'ektlarini sonardan yaxshiroq aniqlaydi. Suv osti minalarini topadi. Dushman suzuvchilarga yon beradi. Kameralari bilan — razvedka qiladi.
AQSH Harbiy Dengiz Kuchlari — bugun ham — "Dengiz sutemizuvchilar dasturi" ning mavjudligini rasman tan oladi. Delfinlar va dengiz sherlardan iborat.
Vietnam urushida — AQSH delfinlari Kam Ranh ko'rfazini himoya qildi. Dushman suzuvchilarga qarshi.
Sovet Ittifoqi — Qora dengizda — o'z delfin dasturini yuritdi. Ukraina mustaqil bo'lgach — dastur tarqab ketdi. Ba'zi manbalar aytadi — o'rgatilgan delfinlar Eron ga sotildi.
Bu — urush va texnologiyaning eng g'alati kesishuv nuqtasi.
ARXIV DAN: BOSHQA UNUTILGAN JANGOVAR HAYVONLAR
TOVUS — FORS ARMIYASINING PSIXOLOGIK QUROLI
Bu — tarixning eng g'alati voqealaridan biri.
Forslar ba'zan tovuslarni jang maydoniga olib kelishgan. Tovus dumi — rangli, ko'zga tashlanuvchi Dushman bu kutilmagan manzaradan — chalg'igan.
Kichik chalg'ish — jang maydonida — hayot va o'lim masalasi.
YONAYOTGAN MUSHUKLAR — O'RTA ASR QAMAL QUROLI
O'rta asr harbiy qo'llanmalarida — Konrad Kyeser ning "Bellifortis" asarida — yonayotgan mushuk rasmi bor.
Orqasiga yoqilg'i bog'langan mushuk shahar darvozasi tomon yuborilаdi.
Bu — nazariy edi yoki amalda ishlatilganmi — tarixchilar hali tortishmoqda. Ammo fakt: bu g'oya — yozilgan.
Kimdir bu haqida o'ylagan.
KABUTAR BOMBALAR — IKKINCHI JAHON URUSHI
AQSH razvedkasi — B.F. Skinner — mashhur psixolog — g'alati taklif qildi: kabutarlarni boshqariladigan bombalar sifatida ishlatish.
Kabutar radar ekranga o'xshash qurilmani tumshug'i bilan cho'qilab — raketa yo'nalishini boshqaradi.
Maqsadga yaqinlashganda — portlash.
Loyiha — "Project Pigeon." Skinner buni ishlayotganini isbotladi. Kabutarlar o'rgatildi.
Ammo armiya rad etdi. "Bu jiddiy emas." Elektron texnologiyalari rivojlanib ketdi.
Kabutar bombalar — hech qachon ishlatilmadi. Ammo bu g'oya — amalga oshirilganiga yaqin keldi.
URUSHDA HAYVONLARNING HAL QILUVCHI JANGLARI
RAFAEL'S RIDGE — 1879, ZULU URUSHI
Britaniya armiyasi Janubiy Afrikada. Zulu jangchilariga qarshi.
Britaniya koloniyasida — oz sonli garnizon. Ular Zulu hujumini kutishmoqda.
Britaniyalik askar itlarni sezdi — ular g'alati harakat qilmoqda. Hidi olishdi. Tunda — itilar vovullay boshladi.
Bu signal edi. Askarlar tayyorgarlik ko'rdi. Zulu hujum qildi — ammo ular kutilmagan tayyorlikka duch keldi.
Itlar — soqchi sifatida — bu jangda birinchi ogohlantiruvchilar bo'ldi.
GAUGAMELA — OT PSIXOLOGIYASINING USTUN KELISHI
331-yil miloddan avvalgi. Iskandar Doro III ga qarshi.
Doro — 200,000 askar. Iskandar — 47,000. Nisbat — 4 ga 1. Doro yana bir qurolga ega edi: o'roqli aravalar.
Aravaning g'ildiragidan — uzun o'roqlar. Ular Iskandar falangasiga kirib, askarlarni yorib o'tishi kerak edi.
Iskandar — avval yashirin tutgan otliqlari bilan Doro ning chap qanotini ezdi. Keyin — o'zi shaxsan otliq bilan Doro ning markaziga yorib kirdi.
Doro — qochdi. O'zining 200,000 armiyasini tashlab.
Iskandarning otliq tezligi — raqam ustunligini bekor qildi.
SECOND BATTLE OF TARAIN — 1192, FIL SIYOSATI
Rajput qiroli Prithviraj Chauhan — Muhammad G'uriy ga qarshi.
Prithviraj da — 300 jangovar fil. G'uriy — otliqlar.
G'uriy birinchi jangda yengildi. Ikkinchi jangda — u taktika o'zgartirdi.
G'uriy o'qchi otliqlarini — engil, tez — fillar atrofiga yubordi. Ular fillarni to'g'ridan-to'g'ri hujum qilmadi. Ular — minoralarni — filbonlarni — nishon qildi.
Chavandoz o'lsa — fil boshqarilmaydi. Boshqarilmagan fil — o'z askarlarini ezadi.
Prithviraj ning fil armiyasi — o'z armiyasiga yurib ketdi. G'uriy g'alaba qildi.
Hindistonga — islom tarixi kirib keldi. Bu jangdan.
SABOQLAR
Birinchi saboq: Eng kuchli qurol — uni to'g'ri ishlatgan odamdir.
MASTINLAR VA INKALAR
1532-yil. Peру. Fransisko Pisarro — 168 askar bilan — Ink imperiyasiga kirdi.
Ink imperatori Ataualpa — 80,000 askar bilan. Ammo Pisarro ning qo'lida — otlar va itlar bor edi.
Inkalar otni hech qachon ko'rmagan edi. Ular dastlab o'ylashdi — ot va chavandoz bitta hayvon.
Va mastinlar — ulkan, qo'rqinchli itlar — inkalarni ildiz ildizidan qo'rqitdi — otlar, itlar, miltiqlar — 168 kishi 80,000 ni tor-mor qildi.
Tarix — bu voqeаni hayvonlar qatnashgani uchun emas, uning misli ko'rilmagan nomutanosibligi uchun eslab qoldi.
ARINING QUDRATI: ENG KICHIK, ENG DAHSHATLI QUROL
Eng kutilmagan jangovar hayvon — ari edi.
Qadim zamonlardan beri — mudofaachilar dushman ustiga ari uylari tashlaganlar. O'rta asr qamallarida — katapulta bilan ari uyasi otilgan. Bir necha yuz g'azablangan ari — yaxshi kiyingan askarni ham chekintirar edi.
MAYA VA ARIlar: BIO-URUSHNING BOSHLANISHI
Maya tsivilizatsiyasi — ari qurolini san'atga aylantirdi.
Ular "Xunan Kab" — ari xudosi — ni sig'inishdi. Ular ari yetishtirdi — oziq-ovqat uchun emas. Urush uchun.
Maya mudofaachi — dushman yaqinlashganda — sopol qozonlarga solingan ari uyalarini tashlar edi.
Qozon yoriladi. Minglab ari — bir vaqtda — dushman askarlariga hujum qiladi.
Zirh — ari dan himoya qilmaydi. Yuz, qo'l, oyoq — ochiq.
Bir kishi 1000 ta nishdan — shok. Ko'pi — o'lim.
Bu taktika — ispan konquistadorlarini ham chekintirgan. Ular bu "qurol"ga hech qachon to'g'ri javob topolmadi.
HANNIBAL VA ARIlar: DENGIZDA
218-yil miloddan avvalgi. Ganibal — Rim kemalariga qarshi dengiz jangida.
U oddiy kemalar bilan Rim flotini yenga olmаsdi. U boshqa yo'l o'yladi.
Ari uyalarini — sopol idishlarga joylashtirdi. Rim kemalarining ustiga otdi.
Rim askarlari — idish yorilganda — qoʻrqib ketdi. Jang qila olmadi. Kemalardан suvga tushdi. Ganibal — dengiz jangini yutdi.
Arining kuchi — nafaqat nishi. Dahshat va tartibsizlik
SICHQON VA KALAMUSH: BIOLOGIK QUROLNING BOSHLANISHI
Bu — urushning eng qorong'i sahifasi.
O'rta asr qamallarida — mudofaachilar ba'zan o'lik hayvonlarni, kasаl hayvonlarni — dushman suv manbaiga tashladilar. Kalamush. Ot. Sigir.
1346-yil. Kafa qamali. Mo'g'ul qo'shini — Qora dengiz bo'yidagi Kafa shahrini qamal qildi. Qo'shin ichida — o'lat yoyildi. Ko'pchilik o'ldi.
Mo'g'ul qo'mondoni qaror qildi: o'lgan askarlarni — katapulta bilan shahar ichiga otdi.
O'lat — shahar ichiga kirdi. Aholi kasallikdan o'ldi.
Shahardagi italyan savdogarlar — kemaga chiqib, qochdi. Ular Yevropaga qaytdi. O'lat bilan birga.
Bu voqea — Qora o'lat ning Yevropaga kirishining boshlanishi deb tarixchilar hisoblashadi. 1347-1353 yillarda — Yevropa aholisining uchdan bir qismi — 25 million odam — o'ldi.
Bir qamal taktikasi — insoniyat tarixidagi eng katta fojialardan birini keltirib chiqardi.
KABUTAR: URUSH PAYTIDA ENG QO'L KELADIGAN HAYVON
Jangovar hayvonlar — faqat hujum uchun emas. Ba'zan — xabar yetkazish uchun.
Kabutar — ming yillar davomida harbiy xabarchi edi. U 1500 km gacha ucha oladi. Har doim — uyiga qaytadi. Inson bunday qila olmaydi.
BIRINCHI JAHON URUSHI: CHER AMI
1918-yil. Birinchi jahon urushi. Fransiya. Argon o'rmoni.
Amerika batalyoni — nemislar tomonidan o'rab olingan.
550 askar. Oziq-ovqat yo'q. Yordam yo'q. Aloqa yo'q.
Ular — o'z artilleriyasi tomonidan ham o'qqa tutilmoqda edi. Xato koordinata.
Ularning qo'lida — uch kabutar. Ular ikkitasini yubordi. Ikkalasi ham nemislar tomonidan otib tushirildi.
Oxirgi kabutar — Cher Ami — qoldi.
Ular xabar yozishdi: "Bombalash to'xtattinglar. Koordinata..." Kabutarning oyog'iga bog'lashdi. Va uchirdilar.
Nemislar Cher Ami ni ham otdi. U yerga tushdi. Ammo yana ko'tarildi. Ko'ksi yarali. Bir ko'zi yo'q. Bir oyog'i osilib turadi.
25 km — 25 daqiqada. U yetib keldi.
Xabar o'qildi. Artilleriya to'xtatildi. 194 askar — tirik qoldi.
Cher Ami — urushdan keyin Fransiyaning eng oliy mukofotini oldi. U vafot etganda — preparatsiya qilinib, muzeyga qo'yildi. Bugun ham — Vashington muzeyida — ko'rish mumkin.
Bir kabutar. 194 hayot.
DELFINLAR: ZAMONAVIY DUNYO NING SIRLI QUROLLARI
Bu — ko'pchilik bilmaydi.
JANGOVAR HAYVONLAR: TABIAT QUROLGA AYLANGANDA
Odam o'ldirish uchun temir yasadi. Keyin o'yladiki — tabiat allaqachon yaxshiroq qurollar yaratgan.
326-yil miloddan avvalgi. Hind daryosi. Yomg'ir. Loy. Momaqaldiroq.
Iskandar Zulqarnayn — 30 yoshida — o'z hayotidagi eng dahshatli manzarani ko'rdi.
Porning armiyasi oldinga kelmoqda. Ammo bu oddiy armiya emas edi. Oldinda — 200 ta fil. Har biri 5 tonna. Har birining ustida — minora va jangchilar. Ularning oyoqlari ostida yer titraydi. Ovozlari — momaqaldiroqni bosib ketadi.
Iskandar's otlari — vahimaga tushdi. Otlar filni ko'rsa — qochadi. Bu instinkt. Millionlab yillik evolyutsiya. Ot fil oldida turа olmaydi.
Iskandar to'xtadi. U o'yladi. U qo'rqmadi — u hech qachon qo'rqmasdi. Ammo u hisobladi.
Bu hisob — tarixni o'zgartirdi.
ISKANDAR VA PORUS: FIL DEVORINI YENGISH
Hydasp jangi — mil. avv. 326-yil. Hozirgi Pokiston, Jelam daryosi yaqini.
Hind qiroli Porus — ulkan armiya. 50,000 piyoda. 3,000 otliq. 300 jang aravasi. Va — 200 jangovar fil.
Iskandar bu fillarni qanday yengdi?
Birinchi qadam: Psixologiya.
Iskandar o'z otliqlarini fillargа to'g'ridan-to'g'ri qarshi yubormadu. U bilardi — otlar qochadi. O'rniga — u piyoda falangasini — uzun nayza ko'taruvchi makedon askarlari — oldinga chiqardi.
Falanga — zich, intizomli, nayza dеvori. Ular filga qarab yurdi. Fillar falangaga kirib keta olmadi — nayzalar fil terisini teshardi.
Ikkinchi qadam: Flanklash.
Iskandar otliqlarini — fil ko'rmasligi uchun — yon tomondan aylantirdi. Ular Porus piyodalariga hujum qildi. Piyodalar buzildi.
Uchinchi qadam: Fillarni izolyatsiya qilish.
Piyodalar qochganda — fillar yolg'iz qoldi. Atrofda — dushman. Minoradagi askarlar o'ldirildi. Minorasiz fil — boshqarib bo'lmaydi. U o'z askarlarini ham ezib ketdi.
Iskandar g'alaba qildi. Ammo u bu g'alabadan keyin biron narsa tushundi: fil — eng kuchli qurol emas. Eng dahshatli qurol — uni to'g'ri ishlatish yengilmaslik degani.
Va Iskandar o'zi ham fil qo'shdi — o'z armiyasiga. Forsdan, Hindistondan olib ketdi. Chunki u dushman qurolini o'rganib — o'ziga aylantirdi.
JANGOVAR FILLAR: O'RTA ASRNING TANKI
Fil — qurol sifatida Hindistonda paydo bo'ldi. Keyin butun dunyoga tarqaldi.
Nima uchun fil bu qadar samarali edi?
Hajm. 5 tonna tirik og'irlik. To'g'ridan-to'g'ri kelayotgan filni hech qanday piyoda to'xtata olmaydi. U shunchaki ezilib ketadi.
Balandlik. Fil ustidagi jangchi — 3-4 metr balandlikda. U pastda turgan askarni yaqqol ko'radi. O'q otadi, nayza tashlaydi — ustunlik bilan.
Psixologiya. Ot fildan qo'rqadi. Otliq armiya — fil oldida samarasiz. Va dushman piyodasi — ulkan hayvon filiga qarab ketayotganida — koʻpchiligi qochadi.
Qurol tashuvchi. Fil ustiga — "Qala" — yog'och qal'acha o'rnatilardi. Ichida — 3-4 jangchi. O'q otuvchi, nayza tashlоvchi. Harakatdagi minora.
ZAMA JANGI: FIL QUROLNING ENG DRAMATIK MUVAFFAQIYATSIZLIGI
202-yil miloddan avvalgi. Shimoliy Afrika. Zama.
Karfagen generali Ganibal — eng buyuk harbiy daholardan biri. Rim armiyasiga qarshi. Bu — Ikkinchi Pun urushining hal qiluvchi jangi.
Ganibalning qo'lida — 80 ta jangovar fil. Rim saflarining oldiga yubоrdi.
Rim generali Skipio Afrikanskiy — kutilmagan buyruq berdi.
"Saflarni oching."
Rim legionlari — ikki tomonga ajraldi. O'rtada — keng yo'l. Fillar bu yo'ldan o'tib ketdi. Rim saflarini buzmadi. Shunchaki o'rtadan o'tdi.
Keyin — Rim trubachilari bir vaqtda karnay chaldilar. Baland, keskin, dahshatli ovoz. Fillar — vahimaga tushdi. Ular orqaga qochdilar. O'z askarlarini — Ganibal askarlarini — ezib o'tdilar.
Ganibal o'z qurolidan mag'lub bo'ldi.
Bu jangdan keyin Rim Karfagenni tor-mor qildi. Va Ganibal — surgunda hayotini yakunladi.
Bir taktik g'oya — tarixni o'zgartirdi.
NANDA IMPERIYASI: ISKANDAR TO'XTAGAN JOY
Iskandar Hindistonga kirib, Hydaspdagi g'alabadan keyin — yanada sharqqa yurmoqchi edi.
Ammo uning askarlari — to'xtadi.
Ular to'xtagan sabab? Maxfiy razvedka ma'lumoti.
Oldinda — Nanda imperiyasi. Uning armiyasida — 6,000 jangovar fil. Iskandar 200 filni yengdi. Lekin 6,000?
"Men har doim jannatni cheksiz kutubxona kabi tasavvur qilganman, bu erda har bir kitob kimningdir o'tmagan hayoti yoki ochilmagan siridir."
Xorxe Luis Borxes
©️
Https://t.me/tarixi_dunyo
"Inson miyasi dastlab kichkina bo'sh chodirga o'xshaydi, uni siz tanlaganingizdek jihozlashingiz mumkin; ahmoq u erga har xil axlatlarni sudrab boradi va kerakli narsalar uchun joy qolmaydi."
Artur Konan Doyl
©️
Https://t.me/tarixi_dunyo
"Eng og'ir qullik - bu o'z odatlariga qullik va boshqalar nima deyishidan qo'rqishdir."
Lev Tolstoy
©️
Https://t.me/tarixi_dunyo
Izoh pastdagi postlarda
👇
Https://t.me/tarixi_dunyo