ТАРИЙХҚА_НӘЗЕР
https://youtu.be/M2dUrzwmZwY?si=AWxETnJPZhKONoVV
Тарийх бойынша жаңа видео, ютуб арқалы тамашалаңыз!
Дешти Қыпшақ тарийхынан бүгинги күнимизге шекем.
Каналымыз:
https://t.me/Tariyxqa_nazer
МЕШИН ЖЫЛЫ ШАҚЫРЫҒЫ
Сәл ертеректе қайсы бир газетадан япон ҳаялларының Шығыс календары бойынша маймыл (бизиң-ше мешин) жылы туўыў ушын таярлық көрип атырғанын оқыған едим. Айтылыўынша, усы жыл уллы данышпанларды, жаўжүрек батырларды, мәшҳүр ҳүкимдарларды, таңлайына берген шайырларды, бүлбилзибан қосықшыларды қулласы, даңқ-мәртебелерге ерисетуғын айрықша ақыл ийелерин дүньяға келтирер екен. Ҳәр бир халық, ҳәр бир шаңарақ, ҳәр бир инсан әлбетте, өз перзентлериниң ели-журтының мақтанышына, әжайып тулғаларға айланыўын жүдә-жүдә қәлесе керек.
Қарақалпақ топырағының бир қәлемкеши сыпатында Мүшел жыллар сейдини Мешин жылы шақырығын қосық қатарларына салып, өз елиниң келешегине қызығып, жан аўыртып ҳәм онда өз излерин қалдырыў нийети бар көпшиликтиң нәзерине усынып, әсиресе, өнип-өсиў жасындағы ерли-зайыплыларға арнап жазылып отыр.
Автор.
Көкирегим–данышпанлық есиги,
Тербеткеним уллылардың бесиги,
Дүнья липасына ийне сабақлап–,
Жамап-жасқағаным жыртық-тесиги.
Не-не тулға болған не-не туўғаным,
Ҳүкимдарлар жөргеклери жуўғаным,
Арыўлық, дилўарлық берип қызларға,
Улларға батырлық кәмар буўғаным.
Гүл-ғумшалаў паслы жеткен келинлер,
Көп егленбей бир тоқтамға келиңлер!
Ер жүрек перзентлер дәркар ертеңге,
Буны буйыртпа деп билиң елиңнен!
Халықтың даналығы, көп екен дана,
Ҳақтан соң да оған керек ғой пана,
Мешин жылында көз жарған ҳаяллар,
Бәлким, бек-бийлерге боларсыз Ана.
Кийерсиз әл-ҳасыл қыйлы кийимди,
Сулыўлап, көркейтип үйиң, күйиңди,
Ғалма-ғал аз емес, бирақ, бәринен,
Муҳаббат ҳәм перзент бираз тийимли.
Мәгар, мешин жылғы қызың, улың бар,
Тулпар болар бул мәўсимги қулынлар,
Десеңиз оларды: туўға айлансын,
Ҳадаллық жолына әмел қылыңлар!
Мүшел айлаўында жортып-желемен,
Елгезерим даңқ, мәртебе елеген,
Қәнекей, асығың! Туўып үлгериң!
Он еки жылда тек, бир рет келемен.
Жолбарыс жүреги болғай жериги,
Жолына шашарман ақыл-зерини,
Жигитлерди қайрасын деп ерликке,
Қызлардан бар еттим мисли перини.
Ҳақтың елшисиндей туўылар шайыр,
Ашық-машықлықта Зәўре ҳәм Тайыр,
Болымсыз, ең болмай қалды дегени,
Дүнья-мүлк битип, я руўхый байыр.
Бәлким, Қыдыр ата барып қасына,
Дәўлет қусы қоныўы бар басына,
Жасап өмириниң ушына шығып,
Жыллар төппеллеме толар жасына.
Өмир қысқа нәрсе, гә сәл созылар,
Халық кеўли сап ақыл менен бозығар,
Қошқар болар, қурлар хошамет урған,
Менде туўған дүңки маңлай қозылар.
Ҳәр пасыл, ҳәр ай, ҳәр күндиз, кешеси,
Жазмышларға жазар бар өз пешеси,
Ҳеш перзент бахыттан қалмас қуры қол,
Мешин жылы болса киндик шешеси.
Қылыштай қылтыңлап турман қындағы,
Қәлбиме шарланғай бар зат бундағы,
Оралсын уллылық липасларына,–
Келинжанлар, нәрестеңиз қундағы!
8-март, 2015-жыл.
Канал:
@X_Dauletnazarov
Каналымыз:
https://t.me/Tariyxqa_nazer
Түркистан (Яссы) қаласының сызылмасы, Д.Г.Мессершмидт тәрепинен 18-әсир басында хатқа түсирилген.
Каналымыз:
https://t.me/Tariyxqa_nazer
Россия Империясында 1897-жылы халықты жалпы дизимге алыў өзкерилди, сол қатарда Әмиўдәрья бөлиминде де халық дизимге алынған, буған тийисли мағлыўматлар жоқарыда көрсетилген. Ал төменде берилген деректе пүткил империя аймақларындағы статистика менен танысыў мүмкин.
Дерек:
Визуализация переписи населения Российской империи 1897 года
Каналымыз:
https://t.me/Tariyxqa_nazer
ПДФ нусха
Кесте де жаңаланды, жаңа мағлыўматлар қосылды.
https://t.me/Tariyxqa_nazer
ПДФ нусхасы
https://t.me/Tariyxqa_nazer
Хийўа ханлығы финанс ҳүжжетлериндеги мағлыўматлар. Қарақалпақ урыўларның дизими, ҳәр бир урыўдағы хожалық, нөкерлер, бийлер саны келтирилген.
Дерек: "Документы архива хивинских ханов по истории и этнографии каракалпаков" подбор документов ведение перевод примечания и указатели. Ю.Э Брегеля. Москва, 1967.
Каналымыз:
https://t.me/Tariyxqa_nazer
#кеўил_айтыў
Ассалаума әлейкум ҳүрметли Уатанласлар!
Пүткил Қарақалпақ халықының Атасы, белгили Ел басшымыз, Мийнет кахарманы Камалов Қаллибек ата арамызды тәрк етти.
Устазымыздың шаңарақ ағзалары ҳәм жақынларына терең қайғырыў менен каналымыз жәмәәтинен кеўил билдиремиз.
«
Инна лилляхи ва инна иляйхи раджиун.»
🥲
Намазы ертең саат
12.00де
Нөкис қаласы Май колхоздағы үйинде болады.
Каналымыз:
https://t.me/Tariyxqa_nazer
Тарийхый дерек, 1855-1856-жылларда қубла Арал бойында дүзилген ханлық беглербегилери Ерназар Алакөз ҳәм Ерназар Кенегес тәрепинен қазақ султаны Елекеге жолланған хат.
Араб имласында:
(1) محبت شهرىننيك مهرى مودت سريرىننيك سهرے
(2) موالفت مواناست ميدنىننيك صفدرى صديق جانى و برادرے
(3) دو جحاني اعنى ايليكى خان زيد دولتى ننيك خاطر شریف و عنصر
(4) لطیف لاریغے معلوم و هویدا بولسون كيم لله الحمد والمنے بز خلق يوقارسى
(5) ورکنچ اشقى قوننكرات قبلسى سيلخان بو اورتاداغى و علما و عمرا بي
(6) و كتخدا و اولوغ و كشيكلارى مجموسى اتفاق برلے قديم ايامدين باد-
(7) -شه زادا و ازارليق توراميزنے خان كوتارديک نيچون كيم بورونغى بادشاه-
(8) ميزننيك ظلمى و صتمى حدن زيادا بولوب فقرالارميزننيك آسايشى بولمدى
(9) كيم بر برىننيك اراسنا كنے و كدرت و بلکے خون ناحق ارالاريدا
(10) صادر بولغانى اوچون تا بر بزمزکه زرر و رحمت بولماسون داب اتفاق
(11) قراقلفاقيے و قزاقيے و اوزبكيے و توركمنيے اراسنداغى علمی لارننيک رويتے
(12) برله الحمد لله و المنت الان بو ورتالقدا بر بریننيک اراسندا اسير و مال
(13) لارنے برشب خوی اوستىدا تورخای يومورت غا لے نو و بک دور اميدے
(14) مزکور دوست دو جحنيے معلوم بولغاي کم بو اشنی خوش و موافق
(15) کورسلار بزکه تيز خبر يبارسون داب محبت و مودت ناما بتلدے
Крилл имласына транскрипция:
(1) Муҳаббат шеҳриниң меҳри муаддат саририниң сеҳри
(2) муалифат муанасат майданының сафдары сиддиқ жани ўә бирадари
(3) ду жаҳаний аани Елеке хан зидә дәўләтиниң хатир-и шариф ўә унсур-и
(4) латифлариға мәлүм ўә ҳуайда болсун ким ли'лләҳи'л-ҳамд ўә'л-минне биз ҳалқ юуқарысы
(5) Үрганч ашақы Қоңрат қубласы Сейлхан бу үртадағы ўә улама ўә умара бий
(6) ўә кәтхуда ўә үлуғ ўә кишикләри мәжмусы иттифақ бирлә қадим аямдин пад-
(7) -ша зада ўә Зарлық түрәмизни хан күтәрдик ничун ким бурунғы падшаҳ-
(8) -мизниң зулми ўә истами ҳаддин зияда булуп фиқаралармизниң асайишы болмады
(9) ким бир-бириниң арасында гина ўә күдрат ўә балки хуны наҳақ араларында
(10) садир булғани үчун та бир-биримизгә зарар ўә заҳмат булмасун деб иттифақ
(11) қарақалфақия ўә қазақия ўә үзбәкия ўә түркмәния арасындағы уламаларниң раўияты
(12) бирлә алҳәмдилиллә ўә миннәт әлян бу орталықта бир-бириниң арасында асийр ўә мал
(13) ларни беришиб хой үстидә турғай юумуртғалыну ўә бекдур емди
(14) мәзкүр дуст ду жаҳаний мәлум булғай ким бу ишни хуш ўә муафиқ
(15) күрсаләр бизгә тез хабар юибарсун деб муҳаббат ўә муаддат нама битилди
Каналымыз:
https://t.me/Tariyxqa_nazer