Tarmoq va tizim administratorligi va xavfsizligi
Shaxsga doir ma’lumotlar daxlsizligini ta’minlash: mustaqil va ta’sirchan nazorat organi zarur
So‘nggi paytlarda yuz berayotgan jarayonlar, xususan, shaxsga doir ma’lumotlarning xavfsizligi, (jumladan sizib chiqishi holatlari) ulardan foydalanish va ularni muhofaza qilish bilan bog‘liq holatlarni kuzatar ekanman, bir muhim xulosaga keldim.
Shaxsga doir ma’lumotlar sohasidagi vakolatli organ (keyingi o‘rinlarda - VO) chinakam mustaqil maqomga ega bo‘lishi, o‘z faoliyatida hech bir davlat organi, tashkilot yoki mansabdor shaxsning ta’siri va aralashuvisiz ish yuritishi lozim.
Bunda VOning tashkiliy, institutsional va moliyaviy mustaqilligi qonun bilan kafolatlanishi, uning qonuniy faoliyatiga har qanday tashqi aralashuv qat’iyan taqiqlanishi zarur.
Shuningdek, shaxsga doir ma’lumotlarni muhofaza qilish masalasida
hech bir davlat organi, tashkilot, mansabdor yoki jismoniy shaxs uchun asossiz imtiyoz va istisnolar mavjud bo‘lmasligi kerak.
Aksincha, shaxsga doir ma’lumotlarni yig‘ish, saqlash, qayta ishlash, uzatish va uchinchi shaxslarga taqdim etish tartiblari qayta ko‘rib chiqilib, yanada qat’iy va zamonaviy talablar asosida takomillashtirilishi lozim.
Eng muhimi,
shaxsga doir ma’lumotlarning sizib chiqishi, noqonuniy qayta ishlanishi yoki ulardan ruxsatsiz foydalanilishi holatlarida VO hech qanday ma’muriy yoki idoraviy to‘siqlarsiz mustaqil tekshiruv o‘tkazish, aybdorlarni aniqlash va ularning maqomi hamda mansabidan qat’i nazar, qonunchilikda belgilangan qat’iy javobgarlik choralarini qo‘llash vakolatiga ega bo‘lishi shart.
Bunday tizimda javobgarlikning muqarrarligi ta’minlanishi, hech bir tashkilot yoki mansabdor shaxs nazoratdan chetda qolmasligi kerak.
S
haxsga doir ma’lumotlar - bu tashkilotlarning mulki emas, balki insonning shaxsiy hayoti, huquq va erkinliklari bilan bevosita bog‘liq, qonun bilan muhofaza qilinadigan ma’lumotlardir. Ularning daxlsizligi idoraviy manfaatlardan ustun turishi lozim.
@tarmoq_tizim
Barcha harbiylar ko'rishi shart!
Harbiy xizmatchilar tomonidan internetda amal qiladigan qunun-qoidalar va cheklovlar
Tanishlarga yuborib qo'ying, shundan keyin ham xato qilib qo'yishmasin.
@COM_BAT_UZ
kanalini kuzatib boring
!
#лонгрид
🔴
Нима учун хорижий такси хизматлари киберхавфсизлик ва миллий (давлат) хавфсизлиги учун хавф туғдиради? Буларнинг барчасини шахсий кузатувларим ва таҳлилларим асосида ёзмоқдаман. Кимдир хулоса чиқарар ёки фикрларим тегишли масъулларга етиб борар…
#лонгрид
🔴
Нима учун хорижий такси хизматлари киберхавфсизлик ва миллий (давлат) хавфсизлиги учун хавф туғдиради?
Буларнинг барчасини шахсий кузатувларим ва таҳлилларим асосида ёзмоқдаман. Кимдир хулоса чиқарар ёки фикрларим тегишли масъулларга етиб борар деган мақсадда пост кирилл алифбосида ёзилмоқда. Матн СИ ёрдамида сайқалланган, албатта, лекин асосий мақсад ва маъно сақланган.
Демак бошладик, сўнгги кунларда Украина томонидан Россиянинг «Яндекс» серверларига уюштирилгани айтилаётган киберҳужумлар таъсири ўзимизда ҳам яхшигина «сезилди». Яъни биз мазкур хизматларга қанчалик қаттиқ боғланиб қолганимизни англадик.
Шундан сўнг ижтимоий тармоқларда муҳокамалар кучайди. Саволларнинг мазмуни тахминан қуйидагича:
— Нима учун ўзимизнинг миллий брендларимиз йўқ?
— Қани, шунча миллионлаб дастурчилар? Битта дастур ишлаб чиқа олишмайдими?
Жавоблар орасида эса қуйидаги фикрлар ҳам учради:
— Миллий такси хизматларимиз бор, аммо «Яндекс» ва WB'га берилган имкониятлар ўзимизникиларга берилмади.
— Дастурчиларимиз ҳам етарли, лекин бундай йирик лойиҳаларни кичик маблағ билан амалга ошириб бўлмайди.
— Ўз юртида муносиб имконият топа олмаган мутахассисларимиз ҳозирда АҚШнинг логистика тизимини ривожлантиришга ҳисса қўшмоқда.
Майли, бу муҳокамалар ўз йўлига. Лекин такси хизматлари бозорида хорижий компанияларга оммавий тарзда боғланиб қолиш қандай хавфларни келтириб чиқаради?
Хорижий такси хизматлари шунчаки транспорт соҳасида қулайлик яратувчи ахборот тизимлари эмас. Улар улкан ҳажмдаги стратегик аҳамиятга эга маълумотларни тўплаш ва таҳлил қилиш имкониятига эга бўлган Big Data платформаларидир.
Мисол учун:
1. Фуқароларнинг шахсий маълумотлари
Хорижий компаниялар миллионлаб фуқароларнинг исм-шарифлари, телефон рақамлари, банк карталарига оид маълумотлар ва ҳаракатланиш маршрутларини тўплаш ҳамда қайта ишлаш имкониятига эга.
Тасаввур қилинг, сиз бир неча йил давомида фойдаланган такси хизматида тўпланган маълумотлар асосида қуйидагиларни аниқлаш ёки тахмин қилиш мумкин:
— Қаерда ишлайсиз ва яшайсиз?
— Фарзандингиз қайси мактаб ёки боғчага боради?
— Қайси савдо нуқталарига мунтазам ташриф буюрасиз?
— Одатда қайси вақтларда уйдан чиқасиз ва қайтасиз?
— Қайси манзилларга, кимларнинг олдига тез-тез борасиз?
— Ойнинг қайси даврларида кўпроқ харажат қиласиз ва молиявий фаоллигингиз қандай ўзгаради? Чунки карталарингиз уланган. Харажатларни кўра олмаса ҳам, оддий балансни текшириш орқали, аванс, ойлик ва бошқалар.
Тўлов ва бошқа қўшимча маълумотлар билан бирлаштирилганда, ҳатто даромадингиз ва молиявий ҳолатингиз ҳақида ҳам муайян хулосалар чиқариш мумкин.
Қисқаси, ушбу маълумотларни таҳлил қилиш ва визуаллаштириш орқали шахснинг турмуш тарзи, ижтимоий алоқалари, кундалик одатлари ва фаолияти ҳақида батафсил тасаввур шакллантириш мумкин.
Бу фақат алоҳида бир шахсга эмас, балки мазкур хизматлардан мунтазам фойдаланувчи деярли ҳар қандай инсонга нисбатан қўлланиши мумкин бўлган таҳлил механизмидир.
2. Геолокация ва маршрутлар таҳлили
Энди масаланинг янада жиддий томонига эътибор қаратайлик.
Стратегик объектлар — ҳарбий қисмлар, давлат идоралари, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар ва бошқа муҳим муассасалар атрофида кимлар, қачон ва қайси йўналишларда ҳаракатланаётгани ҳақидаги маълумотлар алоҳида аҳамиятга эга.
Масалан, муайян ҳарбий объектнинг жойлашуви маълум бўлса, ушбу объектга кимлар мунтазам ташриф буюришини таҳлил қилиш мумкин.
Улар орасида ҳарбий хизматчилар, олимлар, муҳандислар, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар вакиллари ёки бошқа эътиборга молик шахслар бўлиши мумкин.
Маълумотлар мунтазам тўпланиб, ўзаро солиштирилса, мазкур объектда хизмат қилувчи ёки фаолият юритувчи шахслар ҳақида умумий тасаввур шаклланади.
Энди савол туғилади:
Ушбу шахслар яна қайси биноларга, муассасаларга ёки стратегик объектларга ташриф буюрмоқда?
Бу маълумотлар ҳам таҳлил қилинадими? Албатта, таҳлил қилиниши мумкин.
Натижада аввал маълум бўлмаган бошқа ҳарбий қисмлар, стратегик объектлар ёки улар ўртасидаги эҳтимолий алоқалар ҳақида қўшимча маълумотлар шакллана бошлайди.
Жараён занжирли реакция каби давом этиб,
объектлар, ходимлар ва уларнинг ўзаро алоқаларидан иборат мураккаб тармоқ
юзага келади.
Энди ушбу маълумотларни биринчи бандда келтирилган шахсий маълумотлар билан бирлаштириб кўринг.
Қандай манзара пайдо бўлишини тасаввур қиляпсизми?
Бу ҳали ҳаммаси эмас...
3. Хорижий давлатлар қонунчилигининг таъсири
Масалан, Россия қонунчилигида такси агрегаторларининг маълумотларига махсус хизматлар томонидан кириш имкониятини назарда тутувчи механизмлар мавжуд. Жумладан, Россия Федерал хавфсизлик хизмати (ФСБ)нинг такси агрегаторлари ахборот тизимларига кириш ваколатлари ҳақида маълумотлар эълон қилинган.
Энди биринчи ва иккинчи бандлардаги маълумотларни учинчи банддаги эҳтимолий ҳуқуқий механизмлар билан боғлаб кўринг.
Вазиятнинг жиддийлигини тасаввур қилиш қийин эмас.
Бу ҳали масаланинг бир жиҳати, холос.
Кимларнингдир «инжиқликлари», «хоҳишлари» ёки тижорий манфаатлари сабабли ўз фуқароларимиз ва стратегик объектларимизга оид қандай маълумотлар устидан назоратни бой беришимиз мумкин?
Бу ҳақда жиддий ўйлаб кўриш керак эмасми?
Юқорида келтирилган фикрлар эса, асосан,
киберхавфсизлик ва миллий (давлат) хавфсизлиги нуқтаи назаридан билдирилган шахсий мулоҳазаларимдир.
Ҳа, дўстлар, бу оддий бир хорижий такси сервисидан фойдаланиш ортида юзага келиши мумкин бўлган хавфларнинг айримлари, холос.
Бундай ҳолатлар бошқа соҳаларда ҳам етарлича.
Киберхавфсизлик фақат математик қоидалар, криптографик ҳимоя усуллари ёки қайсидир консерватив қатламнинг догмалари асосида қурилмайди.
Уни фақат қоғоздаги қоидалар, расмий талаблар ва назарий ёндашувлар билангина таъминлаб бўлмайди, ҳурматли интеллектуаллар қатлами!
Киберхавфсизлик — бу технология, иқтисодиёт, геосиёсат, миллий манфаатлар, маълумотлар устидан назорат ва стратегик мустақиллик билан чамбарчас боғлиқ масала.
Масалага жиддий қараш вақти келмадимикан?
@tarmoq_tizim
💻
Hakerlar Fransiyadagi yuzlab supermarketlarda muzlatkichlarni oʻchirib qoʻydi
Doʻkonlar aynigan mahsulotlarni tashlab yuborishga majbur boʻldi.
11-oktabrga oʻtar kechasi hakerlar
Fransiyadagi yuzlab supermarketlarning sovutish tizimlariga kiberhujum uyushtirdi
. Jinoyatchilar uskunalarni
muzdan xalos boʻlish rejimiga oʻtkazib yuborgan
, oqibatda doʻkonlar aynigan mahsulotlarni tashlab yuborishga majbur boʻldi, deb
xabar berdi
Bloomberg.
Intermarché tarmogʻiga egalik qiluvchi Groupement Mousquetaires vakilining soʻzlariga koʻra,
tarmoqning 150 ga yaqin doʻkoni zarar koʻrgan
. Sovutgich va muzlatkichlar
taxminan olti soat davomida Selsiy boʻyicha 50 darajagacha qizib ketgan
, oqibatda goʻsht, muzlatilgan mahsulotlar va sabzavotlar aynib qolgan. Mousquetaires maʼlumotlariga koʻra, mazkur tizimlarni
Daniyaning Danfoss kompaniyasi
boshqargan va rasmiylarga aynan yetkazib beruvchining oʻziga shikoyat bilan murojaat qilish lozim.
Hujum
Coopérative U tarmogʻiga ham daxl qilgan
, bu haqda tarmoq bosh direktori Dominik Shelsher maʼlum qildi. Uning
yuzga yaqin doʻkoni jabrlangan
. Shuningdek,
baʼzi Leclerc supermarketlari ham
hakerlar nishoniga aylangan. Danfoss Fransiyadagi hodisalardan xabardor ekanini va mijozlar bilan birgalikda oqibatlarni bartaraf etish choralarini koʻrayotganini bildirdi.
Danfoss vakili Lars Grubak Loff
asosan sovutish tizimlarini boshqarishning eskirgan modellari, jumladan, dasturiy taʼminot tizimlari buzib kirilganini
aytdi.
«Danfoss mijozlarga qoʻllab-quvvatlanadigan tizimlarning
proshivkasini doimiy ravishda yangilab borishni
hamda
eskirgan tizimlardan zamonaviy avlod yechimlariga oʻtishni
allaqachon tavsiya qilib keladi».
Avgust oyida Claroty kompaniyasining Team82 tadqiqotchilari
Danfoss kontrollerlaridagi zaifliklar
, jumladan,
sovutish tizimlari ishiga aralashish imkonini beruvchi yashirin autentifikatsiya mexanizmi
haqida ogohlantirgan edi.
@tarmoq_tizim
$ find job --field=cybersecurity
> 0 natija. Noto'g'ri joydan qidiryapsiz.
Kiberxavfsizlik ishi shovqin orasida yo'qolmasligi kerak.
🛡
Bu kanal — faqat bizning soha uchun: pentest, SOC, Red/Blue Team, Threat Intel, AppSec.
▫️
xodim kerak
▫️
ish kerak
▫️
amaliyot
▫️
ustoz
▫️
sherik
▫️
remote
📥
E'lon joylash —
bepul
, bot orqali bir necha daqiqada:
➡️
@CyberVakansiyaBot
📢
@CyberSecurityVakansiya
🔵
Jamoangizdagi xavfsizlik mutaxassisiga yuboring: kimdir aynan shu e'lonni kutyapti.
Kiberxavfsizlik sammiti va Cyberkent doirasida Turan Security kompaniyasi tomonidan chiqarilgan kreativ va “mood” beruvchi ajoyib vinil stikerlar to’plami.
Ha aytgancha, bu yilgi Cyberkent turnirida Turan Security jamoasi Red Team va Blue Team yo’nalishida 1-o’rinni egallashdi. Ot dushi tabriklations
@tarmoq_tizim
Сунъий интеллект Наполеон Бонапартнинг 1809 йилда ўз генералларидан бирига йўллаган махфий хатини шифрдан чиқаришга ёрдам берди, деб ёзмоқда The Telegraph нашри. Франция ва Австрия ўртасидаги уруш арафасида қўшинларнинг ҳаракати ҳақида маълумот берувчи ушбу мактуб икки асрдан кўпроқ вақт давомида сирлигича қолаётган эди.
Мактуб шахсан Наполеон томонидан тузилган бўлиб, унинг топшириғига биноан императорнинг ўгай ўғли Эжен де Богарне генерал Огюст де Мармонга юборган. Ҳужжат тахминан 1300 та рамз ва белгидан иборат. Уларнинг бир қисми ҳарфларни англатса, қолганлари эскирган сўзлар ва шартли белгилар бўлган. Шифр калити йўқотилгани сабабли, тарихчилар ва криптографлар хат мазмунини тўлиқ тиклай олишмаётган эди. Яқин вақтгача тадқиқотчилар ушбу рамзларнинг атиги 33 тасини маъносини аниқлашга муваффақ бўлишган, холос.
SentinelOne компаниясининг СИ-муҳандиси Картер Чёрч хатни шифрдан чиқариш ва матнга ўгириш учун OpenAI компаниясининг GPT-6 Astra тизимидан фойдаланди. Қизиғи, Чёрчнинг ўзи илгари тарихий ҳужжатларни шифрдан чиқариш билан ҳеч қачон шуғулланмаган. Унинг айтишича, дастурчи Картер Леффен GPT-6 Astra ёрдамида немис армиясининг 1941 йилдаги машҳур «Энигма» аппарати орқали яширилган сирли хабарини қандай ечганини кўргач, ўзида ҳам бу ишга қизиқиш уйғонган.
Наполеон хати устидаги иш тахминан олти соат давом этди. GPT-6 Astra аввал белгиларни матнга кўчириб олди ва уларни криптографлар аллақачон аниқлаб улгурган 33 та белги билан солиштирди. Шундан сўнг, тизим сўзларнинг эҳтимолий комбинацияларини қидириб, уларни ҳужжат контекстига мослигини текшира бошлади. Бунинг учун «тоблаш тақлиди» (simulated annealing) деб аталувчи алгоритмдан фойдаланилди — бу усул камроқ мос келадиган вариантларни аста-секин чиқариб ташлаб, энг ҳақиқатга яқин комбинацияни топишга имкон беради.
The Telegraph нашрининг ёзишича, бу жараённи қўлда ҳам бажариш мумкин эди, бироқ бу жуда кўп меҳнат ва вақт талаб қилгани учун шу пайтгача биронта ҳам криптограф буни уддалай олмаган эди.
Шифрдан чиқарилган ушбу мактуб Бешинчи антифранцуз коалицияси уруши арафасида юборилган. Унда француз ва австрия қўшинларининг сони ва жойлашуви ҳақида маълумотлар бор. Наполеон Мармонга юришга тайёргарлик кўришни ва душманнинг кичик кучларидан қўрқмасликни буюради. Мактубда шунингдек: «Австрияга ҳар томондан ҳужум қилинади. Демак, у шиддат билан ўз ҳалокати сари бормоқда», — деган сўзлар бор.
Хатни олгач, ўша пайтда ҳозирги Хорватия ҳудудида бўлган Мармон француз армиясининг асосий кучлари билан бирлашади ва Австрияга қарши кампанияда қатнашади. Бу уруш Наполеоннинг ғалабаси билан якунланади. Урушдан кейин Мармонга Франция маршали — Наполеон давридаги энг олий ҳарбий унвонлардан бири берилади. Бироқ, кейинчалик Мармон Франция тарихида ёмон ном қолдирди: у 1814 йилда Наполеоннинг хабарисиз Париж шаҳрини рус армиясига топшириб қўйган эди.
@SolievAziz