Tarmoq va tizim administratorligi va xavfsizligi

Dastyor_1.0.0_x64-setup.exe

SI (AI) bilan bitta dasturni boshidan oxirigacha yasab ko‘rdim Ko'pchiligimiz Windows, drayverlar va dasturlardagi yangilanishlarni bittagina click yordami qilishni xohlaymiz, bu uchun applar juda ko'p, lekin "no"si bor, misol uchun drayverlarni yangilashda…

SI (AI) bilan bitta dasturni boshidan oxirigacha yasab ko‘rdim
Ko'pchiligimiz Windows, drayverlar va dasturlardagi yangilanishlarni bittagina click yordami qilishni xohlaymiz, bu uchun applar juda ko'p, lekin "no"si bor, misol uchun drayverlarni yangilashda manda patch qilingan "shpionlar"ga fobiyam bor :))) Shu sababli Dastlab ChatGPTda dastur g'oyasini "pishitdim", tayyor .md faylni olib Claude Designda dizaynni "tayyorlatdim" va Rust dasturlash tilida kodini yozdirdim. Taxminan, 2 soat mana shu jarayonlarga ketgan bo'lsa, yana 2 soat RustRover IDEda dasturni ishga tushirishga ketdi, sababi man dasturchi emasman, mani soham networking :))) va bu dasturlash tili manga umuman
BEGONA
, xullas, Claude bilan "tillashib", har bir qadamdagi "to'siqlarni" yengib o'ttik. Natijani ko'rishingiz mumkin :))). Eng glavnisi ishladi
😂
Dastur ko'p tilli interfeysga ega :)
P.S. Lekin, bu degani hammasi universal degani emas, baribir to'liq ravishda testlanishi kerak
@tarmoq_tizim

O’tgan kuni Anthropic’da ishlovchi Nodir Turakulov bilan birga kechki ovqatda uchrashdik. U qariyb 8 yil Googleda ishlab, Staff Engineer darajasigacha ko’tarilgan, keyin esa Amazon’da Principal Engineer bo’lib faoliyat yuritgan. Hozir esa eng ilg‘or AI kompaniyalaridan biri — Claude’ni yaratayotgan
Anthropic
’da ishlamoqda.
Uning taxminicha, dasturchilik kasbining hozirgi ko‘rinishiga yana 2 yilcha vaqt qolgan. AI eksponentsial o‘smoqda, odamlar esa eksponentsial o‘sishni ko‘pincha hayolida tasavvur qilishda qiynaladi, degan fikr bildirdi. Kuzatamiz…
@paiziev24

“AI dasturchilarni almashtiradimi?” degan savolni berishni to‘xtatish kerak chunki bu allaqachon reallikka aylandi. So’ngi haftada nima bo‘lganiga bir nazar soling. Cisco 3500 dan ko’proq ish o‘rnini qisqartiryapti. Lekin shu bilan birga kompaniya AI infratuzilmasi…

“AI dasturchilarni almashtiradimi?” degan savolni berishni to‘xtatish kerak chunki bu allaqachon reallikka aylandi.
So’ngi haftada nima bo‘lganiga bir nazar soling.
Cisco 3500 dan ko’proq ish o‘rnini qisqartiryapti. Lekin shu bilan birga kompaniya AI infratuzilmasi bo‘yicha kutilayotgan buyurtmalarini 9 milliard dollargacha oshirdi. (Karl 9 milliard) Signal juda aniq: eski tech ish o’rnilari qisqaryapti, pul esa chiplar, optika, xavfsizlik va AI infratuzilmasiga sariflanayapti. (
reuters.com
)
GitLab o‘zining “Act 2” yo‘nalishini e’lon qildi. Ularning aytishicha, kelajakda software’ni mashinalar quradi, odamlar esa yo‘nalish beradi. Agentlar reja tuzadi, kod yozadi, review qiladi, deploy qiladi va muammolarni tuzatadi. Odamlarda esa arxitektura, qaror qabul qilish, trade-off’larni ko‘rish va mijoz muammosini tushunish qoladi. (
about.gitlab.com
)
Anthropic’ning Mythos modeli banklarni boshqa reallikka olib kirdi. AQSh banklari AI yordamida xavfsizlikka bog’liq muammolarni topib, ularni tezroq yopishga majbur qilyapti. Yevropa regulatorlari esa banklarni AI yordamidagi kiberhujumlarga tayyor bo‘lishga chaqiryapti. (
reuters.com
)
Mana asosiy pattern:
AI faqat chatbot emas.
AI faqat coding assistant emas.
AI faqat productivity tool emas.
AI infratuzilmaga aylanmoqda.
U security operations, data center’lar, cloud shartnomalari, networking, CI/CD, robotics, chiplar, optika va enterprise workflow’larga kirib boryapti.
Dasturchilar uchun xulosa yaxshi emas.
Faqat prompt yozishni o‘rganish yetmaydi.
Murakkab System’larni (tizimlarni) tushunish bilish kerak.
Kiberxafsizlikni tushunish kerak.
Networking, cloud, automation, architecture va software production’ga qanday chiqishini tushunish kerak.
Chunki keyingi AI to‘lqini kulgili chatbot demo ko‘rinishida kelmaydi. Ai asosida yasalgan mem rasimlar yoki mem videolar da ham emas.
- U AI topgan xafsizlik bog’liq muammolar sabab bank tezroq code ga o’zgartirishlar qilayotganida ko‘rinadi.
- U eski ish o’rninlarini qisqartirib, AI infratuzilmasidan milliardlab dollar buyurtma olayotgan networking kompaniyasida ko‘rinadi.
- U o‘zini agentlar atrofida qayta qurayotgan developer platformalarda ko‘rinadi.
Chatbotlar AI’ning faqat boshlanishi edi.
Asosiy o‘zgarish endi sahna ortida — serverlar, bank tizimlari, xavfsizlik, cloud, networking va production infratuzilmasida bo‘lyapti.
Agar AI dunyosida raqobatbardosh bo‘lishni istasangiz, bu postga layk bosing va do‘stlaringiz bilan ulashing. Agar post 30 ta like eg’sa keyingi postda researchga asoslangan fikrimni sizlar bilan bo‘lishaman.

📊
Packet Tracer, GNS, EVE-NG va Cisco CML haqida
Tarmoq laboratoriyasi qurishda eng ko‘p uchraydigan savollardan biri shu: qaysi platformani tanlash kerak? Javob esa sizning maqsadingizga bog‘liq.
✔️
Agar siz real qurilmaga maksimal yaqin muhit izlayotgan bo‘lsangiz,
Cisco CML eng to‘g‘ri variantlardan biri
hisoblanadi. Cisco Modeling Labs — bu Cisco’ning rasmiy laboratoriya platformasi bo‘lib, unda haqiqiy IOS, IOS-XE, IOS-XR va NX-OS image’lari ishga tushiriladi. Eng muhim jihati shundaki, bu oddiy simulyatsiya emas, balki virtualizatsiya. Shu sababli
CML professional tarmoq muhandislari, arxitektorlar hamda CCNP yoki CCIE darajasiga tayyorlanayotganlar uchun juda mos
keladi. Platforma brauzer orqali boshqariladi, REST API bilan avtomatlashtirish imkonini beradi va enterprise darajadagi ishlatish ssenariylariga yaqin turadi.
✔️
Packet Tracer
esa butunlay boshqa maqsadga xizmat qiladi. Bu Cisco’ning bepul o‘quv vositasi bo‘lib, asosan
boshlovchilar va CCNA bosqichidagi foydalanuvchilar
uchun yaratilgan. U haqiqiy IOS’ni ishga tushirmaydi, balki qurilmalarni simulyatsiya qiladi. Natijada buyruqlar va imkoniyatlar cheklangan bo‘ladi. Lekin aynan shu soddalik uning eng katta ustunligi ham hisoblanadi. Dastur yengil ishlaydi, oddiy kompyuterlarda ham muammosiz ishga tushadi va asosiy routing hamda switching mavzularini tushunish uchun juda qulay.
✔️
Agar sizga
bir nechta vendor bilan ishlaydigan
laboratoriya kerak bo‘lsa,
EVE-NG ko‘proq mos
keladi. Bu platforma Cisco bilan cheklanib qolmaydi. Unda Juniper, Fortinet, Palo Alto va boshqa ko‘plab vendor image’larini ham ishga tushirish mumkin. Shu sababli EVE-NG multi-vendor lablar uchun juda ommabop. Lekin muhim farqi shundaki,
u Cisco’ning rasmiy mahsuloti emas
. Image’larni foydalanuvchi o‘zi topadi va litsenziya bilan bog‘liq mas’uliyat ham foydalanuvchining o‘zida bo‘ladi. Shunga qaramay, murakkab yirik yoki xavfsizlik topologiyalarini qurishda EVE-NG juda kuchli vosita hisoblanadi.
✔️
GNS3 ham shu segmentdagi eng mashhur platformalardan biri. U uzoq yillardan beri ishlatilib kelinadi va juda moslashuvchan ekotizimga ega. Dastlab Cisco IOS bilan ishlash uchun tanilgan bo‘lsa, hozirgi kunda
QEMU, VirtualBox, Docker
va boshqa texnologiyalarni ham qo‘llab-quvvatlaydi. GNS3’ning kuchli tomoni — uni local kompyuterda ham, remote serverda ham ishlatish mumkin. Shu bilan birga, u ham rasmiy Cisco mahsuloti emas. Demak, image va litsenziya masalalari bu yerda ham foydalanuvchi zimmasida bo‘ladi. Bundan tashqari, ba’zi holatlarda dastlabki sozlash jarayoni EVE-NG yoki Packet Tracer’ga qaraganda murakkabroq bo‘lishi mumkin.
@tarmoq_tizim

🇺🇸
🇮🇱
🇮🇷
Hormuz bo‘g‘ozidagi geosiyosiy vaziyat xalqaro darajada nafaqat neft balki butun jahon internet sifatiga ham jiddiy ta’sir qilishi mumkin
Bugun xalqaro ma’lumot almashinuvining asosiy qismi
👉
suv osti kabellari orqali ishlaydi
👈
va Fors ko‘rfazi davlatlarini tashqi dunyo bilan bog‘laydigan bir necha muhim kabel tizimlari aynan shu hududdan o‘tadi.
Muammo shundaki, urush sharoitida kabelning o‘zi nishonga olinmasa ham, jangovar harakatlar, kemalarga qaratilgan zarbalar, kema langarining sudralishi yoki minalar sabab bilvosita kabel uzilishi yuz berishi mumkin. Misol uchun, 2024-yilda Qizil dengizda hujumga uchragan kema langarini sudrab ketib, bir nechta kabellarga zarar yetkazgan. Xuddi shunday holat Hormuzda ham sodir bo‘lishi mumkin. Eng xavfli jihati esa, kabel uzilgandan keyin uni tez tiklashning o‘zi ham muammo: ta’mirlash kemalari uchun ruxsat olinishi va bunday kemalar
(
👉
kemalardagi kabellarning tasviri
👈
)
uzoq vaqt bir nuqtada turishi kerak, urush olib borilayotgan hududda esa bu deyarli imkonsiz bo‘lib qoladi. Hozirning o‘zida
Alcatel Submarine Networks
kompaniyasi xavfsizlik sabab fors-major e’lon qilgani va 2Africa Pearls loyihasining Fors ko‘rfazi segmentida ishlar to‘xtatilgani bu muammo oddiy gap emasligini ko‘rsatmoqda.
Eng katta strategik xavf esa mojaroning
Hormuz
(kengligi 55-95, eng tor qismi 34 km)
bilan cheklanib qolmasligidir
. Agar harbiy mojarolar kengaysa, u Qizil dengizdagi
Bab al-Mandab
(kengligi 32 km)
yo‘lagiga (bo‘g‘ozi) ham bosimni kuchaytiradi. Bu esa ancha og‘irroq ssenariy, chunki Qizil dengiz yo‘lagi global internet
trafigining taxminan 17 foizini
tashiydi va
Yevropa-Osiyo aloqalarining 90 foizdan ortig‘i
shu hudud orqali bog‘langan. 2024-yilda Qizil dengizdagi uch kabelning uzilishi
olti oy ta’mir ishlarini talab qilgan
, 2025-yil sentabridagi holatda to‘rtta kabel shikastlanishi natijasida
uchta kebl besh oy davomida tiklangan
, bittasi esa haligacha muammo sabab xizmat holatida emas.
Urush holatida bu muddat kattalashishi aniq.
Bu shuni anglatadiki, agar Hormuzdagi urush bosimi Qizil dengizdagi mavjud xavflar bilan qo‘shilsa, muammo endi faqat ko‘rfaz davlatlari interneti emas, balki Yevropa - Osiyo - Afrika o‘rtasidagi kengroq raqamli muammoga aylanishi mumkin.
@tarmoq_tizim

🌞
Tabiatning uyg‘onishi, ezgulik va ruhiy poklanish nafasi ufurib turgan bugungi kunlarda sizlarni Navro‘z bayrami bilan chin qalbimdan samimiy tabriklayman!!!
🌺
Navro‘z yurtimizga quvonch, tinchlik va fayzu baraka olib kelsin!
Hurmat bilan, Sanjar Toshev
@tarmoq_tizim

Hayit muborak!
Yuragingiz hamisha quvonchga, xonadoningiz fayzu barakaga to‘lsin. Ushbu ulug‘ ayyom sizga va yaqinlaringizga sog‘lik, xotirjamlik, mehr-oqibat va cheksiz baxt olib kelsin. Tutgan ro‘zangiz qabul, qilgan ibodatlaringiz va ezgu niyatlaringiz ijobat bo‘lsin.
Hurmat bilan Sanjar Toshev
@tarmoq_tizim