Zebiniso Ahmedova — psixolog. psixiatr blogi

ЭСЦИТАЛОПРАМ (ЛЕКСАПРО)
Ножўя таъсирлари • Огоҳлантиришлар • Бошқариш тактикаси
Эсциталопрам — СИОЗС гуруҳига кирувчи антидепрессант. У депрессия ва хавотир бузилишларини даволашда қўлланилади.
Эсциталопрам қандай таъсир қилади?
Эсциталопрам серотониннинг нейронга қайта сўрилишини селектив равишда тормозлайди.
Эсциталопрам → серотониннинг қайта сўрилиши ↓ → синаптик серотонин ↑ → серотонинергик узатилиш ↑
1. Кўп учрайдиган ножўя таъсирлар
Кўнгил айниши
Ошқозон-ичакда ноқулайлик
Бош оғриғи
Терлашнинг кучайиши
Чарчоқ
Бош айланиши
Оғиз қуриши
Бу белгиларнинг кўпчилиги даволашнинг биринчи ҳафталарида кучлироқ бўлиб, кейин камайиши мумкин.
2. Уйқу ва активлаштирувчи таъсирлар
Уйқусизлик
Ёки аксинча, уйқучанлик
Даволаш бошида безовталик
Хавотирнинг вақтинча кучайиши
Ички таранглик
Тремор
Одатда бу белгилар бир неча ҳафта ичида камаяди.
3. Сексуал ножўя таъсирлар
СИОЗСларда клиник жиҳатдан муҳим ножўя таъсирлардан бири:
Жинсий истакнинг пасайиши
Оргазмнинг кечикиши
Аноргазмия
Эркакларда эякуляциянинг кечикиши
Эректил дисфункция
Айрим беморларда сексуал ножўя таъсирлар бошқа эрта ножўя таъсирларга қараганда узоқроқ сақланиши мумкин.
4. Серотонин синдроми — кам учрайди, аммо муҳим
Хавф бошқа серотонинергик воситалар билан бирга қўлланилганда ошиши мумкин.
МАО ингибиторлари
Трамадол
Литий
Триптанлар
Зверобой (St. John’s wort)
Бошқа серотонинергик антидепрессантла
Кучли қўзғалиш
Безовталик
Онг чалкашиши
Иситма
Кучли терлаш
Тремор
Гиперрефлексия
Клонус
Вегетатив беқарорлик
Серотонин синдромида учта асосий симптомлар:
Психик ҳолат ўзгаришлари
Вегетатив гиперактивлик
Нерв-мушак гиперактивлиги
5. Юрак ритми ва QT интервали
Хавф омиллари мавжуд беморларда ЭКГ ва электролитларни назорат қилиш керак бўлиши мумкин.
6. Гипонатриемия
СИОЗС → SIADH → қонда Na⁺ ↓
Мумкин бўлган белгилар:
Бош оғриғи
Холсизлик
Онг чалкашиши
Оғир ҳолатларда тутқаноқ
Хавф айниқса катта ёшдаги беморларда ва диуретик қабул қилаётганларда юқорироқ.
7. Қон кетиш хавфи
Эсциталопрам тромбоцитлардаги серотонин механизмларига таъсир қилиши сабабли қон кетиш хавфини ошириши мумкин.
8. Биполяр аффектив бузилишда
Биполяр бузилиши бўлган айрим беморларда антидепрессант:
Депрессия → гипомания ёки мания
ўтишини қўзғатиши мумкин.
Шунинг учун антидепрессант бошлашдан олдин анамнезда мания ёки гипомания эпизодлари бўлган-бўлмаганини баҳолаш муҳим.
9. Суицидал фикрлар бўйича огоҳлантириш
Антидепрессант терапиясининг дастлабки даврида ёки доза ўзгартирилганда айрим ёш беморларда суицидал фикрлар ва хулқ-атвор хавфи ошиши мумкин.
Айниқса терапиянинг бошланиш даврида кайфият ва хулқдаги кескин ўзгаришларга эътибор берилади.
10. Енгил ножўя таъсирларни бошқариш
Кўнгил айнишида:
Дорини овқат билан ёки овқатдан кейин қабул қилиш ёрдам бериши
Уйқусизликда: Қабул қилиш вақтини эрталабга ўтказиш мумкин.
Уйқучанликда: Қабул қилиш вақтини кечки пайтга ўзгартириш айрим беморларда ёрдам бериши мумкин.
ножўя таъсирларда:
Дозани қайта кўриб чиқиш
Ёки бошқа антидепрессантга ўтиш масаласи баҳоланади.
11. СИОЗСни бекор қилиш синдроми
Эсциталопрамни кескин тўхтатиш қуйидаги белгиларни келтириб чиқариши мумкин:
Бош айланиши
Хавотир
Асабийлик
Уйқу бузилиши
Гриппсимон белгилар
Кўнгил айниши
«Электр токи ургандек» сезгилар
Эсциталопрам → дозани босқичма-босқич камайтириш → бекор қилиш синдроми хавфи ↓
12. Муҳим дори ўзаро таъсирлари
МАО ингибиторлари билан бирга қўлланмайди
НПВС ва антикоагулянтлар → қон кетиш хавфи ↑
Бошқа серотонинергик препаратлар → серотонин синдроми хавфи ↑
QT интервалини узайтирувчи препаратлар → аритмия хавфи
13. Қачон тезкор баҳолаш
Суицидал фикрлар
Кучли психомотор қўзғалиш
Онг чалкашиши
Иситма + тремор + гиперрефлексия ёки клонус
Тутқаноқ
Ҳушдан кетиш
Юрак уришининг кескин ўзгариши
Кучли аллергик реакция
Қора нажас ёки бошқа жиддий қон кетиш белгилари
Эсциталопрамда энг кўп учрайдиган ножўя таъсирлар:
Кўнгил айниши • бош оғриғи • уйқу ўзгаришлари • терлаш • чарчоқ • сексуал дисфункция
АГАР СИЗДАН ДОРИДАН КЕЙИНГИ НЕВРОЗ БЎСА:
909992289
doktorzebiniso.uz
@zebiniso_ahmedova
insta
@ZebinisoAdminPro

ИЧАК МИКРОБЛАРИ МИЯ БИЛАН ҚАНДАЙ «ГАПЛАШАДИ»?
Ичак фақат овқат ҳазм қиладиган аъзо эмас. Ичакда яшайдиган триллионлаб микроорганизмлар мия фаолияти билан ҳам боғлиқ.
Бу тизим илмда «микробиота–ичак–мия ўқи» деб аталади.
Энг муҳими, алоқа икки томонлама:
Ичак → Мия
Мия → Ичак
Яъни ичакдаги ўзгаришлар мияга таъсир қилиши мумкин. Стресс ва миядаги бошқа жараёнлар эса ичак ҳаракати, секрецияси ва микробиота муҳитига таъсир қилади.
Шунинг учун “ИЧАК НЕВРОЗИ” стрессда ич кетиб қолиши миянинг ичак билан боғлиқ ўқининг бузилишлари билан боғлиқ.
1. Ичак бактериялари нималар ишлаб чиқаради?
Фойдали ичак микроорганизмлари овқат, айниқса клетчаткани қайта ишлаб, организм учун муҳим моддалар ҳосил қилади.
2. Ичакдан мияга сигнал қандай етиб боради?
Асосан 4 та йўл орқали.
Нерв йўли
Адашган нерв — vagus — ичак ва мия ўртасидаги асосий нерв алоқаларидан бири.
Ичакдаги кимёвий ва механик ўзгаришлар энтерик нерв тизими орқали сезилади ва бу маълумот марказий нерв тизимига узатилади.
Шунинг учун ичакни баъзан «иккинчи мия» деб аташади. Лекин бу образли атама. Ичакда ҳақиқатан ҳам жуда катта энтерик нерв тармоғи мавжуд.
3. Иммун тизими орқали
Микробиота ичакдаги иммун ҳужайралар билан доимий мулоқотда бўлади.
Бу жараён:
Микробиота → иммун ҳужайралари → цитокинлар → мия
занжири орқали кечиши мумкин.
Микробиота мувозанати бузилганда яллиғланиш сигналлари ўзгариши мумкин. Бу эса нейроиммун жараёнларга таъсир кўрсатади.
4. Эндокрин тизим орқали
Ичак–мия алоқаси стресс тизими билан ҳам боғлиқ.
Айниқса гипоталамус–гипофиз–буйрак усти безлари ўқи — HPA axis муҳим.
Сурункали стресс кортизол тизимига, ичак моторикаси ва ўтказувчанлигига таъсир қилиши мумкин. Ўз навбатида ичакдаги ўзгаришлар ҳам стрессга жавоб реакцияларини модификация қилиши мумкин.
Стресс → ичакка таъсир қилади
Ичакдаги ҳолат → стресс тизимига таъсир қилиши мумкин
5. Серотониннинг ичакка қандай алоқаси бор?
Организмдаги серотониннинг катта қисми ичакда ҳосил бўлади.
Лекин бу ерда муҳим фарқ бор:
Ичакда ҳосил бўлган серотонин оддий ҳолатда қон–мия тўсиғидан ўтиб, тўғридан-тўғри мия серотонинига айланмайди.
Микробиота миядаги серотонинергик тизимга кўпроқ триптофан метаболизми, иммун сигналлар, вагус ва бошқа метаболитлар орқали билвосита таъсир кўрсатади.
Шу сабабли «ичак серотонин ишлаб чиқаради, у мияга бориб кайфиятни кўтаради» деган тушунтириш ҳаддан ташқари соддалаштирилган.
6. Дисбиоз нима?
Дисбиоз — ичак микробиотаси таркиби ёки функциясининг номақбул ўзгариши.
фойдали метаболитлар ишлаб чиқарилиши ўзгариши
ичак тўсиғи функцияси бузилиши
иммун жавоб ўзгариши
яллиғланиш сигналлари кучайиши
микроб метаболитларининг таркиби ўзгариши
Натижада ичак–иммун тизими–мия ўртасидаги нормал сигнализация ҳам ўзгариши мумкин.
7. Бу руҳий ҳолатга таъсир қиладими?
Ҳозирги тадқиқотлар микробиота–ичак–мия ўқи қуйидаги жараёнлар билан боғлиқ бўлиши мумкинлигини кўрсатмоқда:
стрессга жавоб хавотир кайфият
уйқу
иштаҳа
хотира ва когнитив функциялар
нейрояллиғланиш
Депрессия, хавотир бузилишлари ва айрим нейродегенератив касалликларда микробиота таркибида фарқлар аниқланган.
«Дисбиоз депрессияни келтириб чиқаради» деган қатъий хулоса ҳозирча тўғри эмас.
Кўп ҳолатларда сабаб ва оқибатни ажратиш қийин. Масалан, депрессиянинг ўзи ҳам уйқу, овқатланиш, жисмоний фаоллик ва дори қабул қилишни ўзгартириб, микробиотага таъсир қилиши мумкин.
Овқатдаги клетчатка
↓
Ичак бактериялари
↓
Қисқа занжирли ёғ кислоталари
↓
Ичак тўсиғи + иммун регуляция
↓
Вагус + иммун + эндокрин сигналлар
↓
Мия
Шунинг учун замонавий психиатрия ва нейробиологияда мияни: Мия, ичак, иммун тизими, гормонлар, уйқу, овқатланиш ва стресс бир-бири билан боғланган тизим сифатида қаралмоқда.
Агар сизнинг ичакларингизда, умуман хазм органларида ошқозонда ва қизилўнгачдаям муаммолар бўлса ва стрессда ичингиз кетиб қолаётган бўлса ичакларингизни дори билан даволаш билан чекланмасдан психиатр ва психотерапевтга мурожаат қилинг.
ПСИХОМЕД 24 клиникаси ишончли хамкорингиз.
909992289
@psixologadminpro
@zebiniso_ahmedova

Қисқа ва Telegram учун динамик версия:
НЕГА БОЛАЛИКДАГИ ТРАВМА БУГУНГИ ҲАЁТИНГИЗГА ТАЪСИР ҚИЛАДИ?
Травма — фақат ўтмишда содир бўлган воқеа эмас.
Баъзан воқеа тугайди, аммо асаб тизими ўша хавфга мослашган ҳолатда қолади.
Бу жараённи ТРАВМАЛАР ЗАНЖИРИ ХАРИТАСИ орқали кўриш мумкин:
ИЛДИЗ ТРАВМА
• ташлаб қўйилиш
• эътиборсизлик
• қаттиқ танқид
• назорат
• зўравонлик
• меҳр ва хавфсизлик етишмаслиги
↓
ТАНА РЕАКЦИЯСИ
Асаб тизими хавфни кутишда давом этади:
• доимий таранглик
• юрак уришининг тезлашиши
• юзаки нафас
• хавотир
• уйқу бузилиши
• «уруш ёки қочиш»
• «қотиб қолиш»
↓
РУҲИЙ ҲИМОЯ
Инсон ўзини ҳимоя қилиш учун муайян хулқ-атворларни шакллантиради:
«Мукаммал бўлсам, мени танқид қилишмайди».
«Ҳаммани рози қилсам, мени ташлаб кетишмайди».
«Ҳеч кимга ишонмасам, менга оғриқ етказишмайди».
Натижада:
• перфекционизм
• одамларга ёқишга уриниш
• назорат қилиш
• эмоционал девор пайдо бўлиши мумкин.
↓
БУГУНГИ СИМПТОМЛАР
• сабабсиз хавотир
• ваҳима хуружлари
• муносабатларда зиддият
• ташлаб кетилишдан қўрқиш
• психосоматик шикоятлар
• сурункали чарчоқ
ЭНГ ҚИЗИҒИ — ЗАНЖИР ШУ ЕРДА ТУГАМАЙДИ.
Масалан:
Болаликда ташлаб кетилган
→ яқин инсонни йўқотишдан қўрқади
→ уни қаттиқ назорат қилади
→ шериги узоқлаша бошлайди
→ «Мени яна ташлаб кетишяпти» деган ҳис пайдо бўлади
→ эски травма яна фаоллашади.
Шу тариқа ёпиқ цикл пайдо бўлади.
Травмотерапияда муҳим савол:
«Занжирнинг қаерини ўзгартирсак, бу цикл узилади?»
Травмалар занжири харитаси айнан шу нуқтани кўришга ёрдам беради.
PSIXOMED24
Тошкент шаҳри, Чилонзор 45/2
Телефон: 951 662 662
Instagram:
@zebiniso_ahmedova
doktorzebiniso.uz
@zebinisoadminpro

ИККИ ХИЛ ШИКОЯТ-БИР ХИЛ ТАШХИС!
Мана икки нафар бемор:
1) А бемор, 52 ёш
Охирги икки ой давомида — кайфиятнинг барқарор пасайиши, эрталаблари аҳволи ёмонлашади, «ичим худди тошдек сиқилади».
Эрталаб соат 4 да уйғониб кетади ва ухлай олмай ётади.
Иштаҳа йўқ, «мажбурлаб» овқатланади, 8 ҳафта ичида минус 6 кг.
Бир жойда ўтира олмайди: хона бўйлаб юради, қўлларини сиқади, суҳбат давомида кийимининг чеккасини титкилайди.
Доимий айбдорлик ҳисси — «болаларимнинг ҳаётини барбод қилдим» деб қатъий ишонади, йигирма йил аввалги қарорларини қайта-қайта эслайди.
Мезонлар:
Кайфиятнинг пасайиши
Инсомния (уйқусизлик)
Иштаҳа/вазннинг камайиши
Психомотор қўзғалувчанлик (ажитация)
Айбдорлик/ўзини қадрсиз ҳис қилиш ғоялари
Жами тўққизтадан симптомдан бештаси мавжуд.
2) Б бемор, 24 ёш
«Ҳамма нарсага бефарқ бўлиб қолдим» деган шикоят билан келган.
Кайфиятини «ҳеч қандай» деб баҳолайди.
Уч ой ичида мусиқа, спорт ва дўстларига бўлган қизиқишини бутунлай йўқотган.
Ҳеч нарса унга завқ бағишламайди.
11–12 соатлаб ухлайди, аммо барибир уйқусига қонмайди.
Одатдагидан кўпроқ овқатланади, вазн плюс 7 кг.
Нутқи ва ҳаракатлари секинлашган, жавоб беришдан олдин паузалар қилади.
Доимий оғир чарчоқ ҳисси, «қўл-оёқларим худди қўрғошиндек оғир».
Бир-икки хатбошидан ортиқ матнга диққатини жамлай олмайди, ҳар қандай қарор қабул қилишни кечиктиради.
Мезонлар:
Ангедония (завқ олиш қобилиятининг йўқолиши)
Гиперсомния (ортиқча уйқучанлик)
Иштаҳа/вазннинг ортиши
Психомотор тормозланиш
Диққатни жамлашнинг пасайиши
Жами тўққизтадан бештаси мавжуд.
Мана, қаршимизда икки нафар бемор. Иккаласида ҳам депрессия ташхиси, аммо симптомлар нафақат бир-бирига тўғри келмайди, балки қисман бутунлай қарама-қаршидир: уйқусизлик — ортиқча уйқучанлик, иштаҳанинг пасайиши — иштаҳанинг ортиши, тормозланиш — безовта қўзғалувчанлик.
Бу қандай муаммоларни келтириб чиқаради?
Дои воситалари билан даволашда қуйидаги холатга шахсан гувоҳ бўлганман: беморларнинг бир қисмида натижа аъло даражада, бошқасида эса натижа ноль ёки салбий.
Кўриб турганингиздек, бир-бирига бутунлай қарама-қарши шикоятлар бўлса ҳам депрессия диагнози қўйилади ва фақатгина тажрибали мутахассисгина аниқ ҳолатни тўғри баҳолаб, мос давони танлай олади. Муаммо сизни қийнаётган бўлса, бизга мурожаат қилинг!
951662662
@zebinisoadminpro

ОИЛА ТАНАЗЗУЛИ ДАВРЛАРИ
Зебинисо Аҳмедова

НАРЦИСТИК ЖАРОҲАТЛАНГАН ФАРЗАНД
Шундай ота-оналар борки, улар жуда кучли ва ҳукмрон бўлади.
Улар фарзандини яхши кўриши ҳам мумкин. Лекин фарзандининг алоҳида шахс эканини қабул қилиш қийин бўлади.
«Мен айтдимми — бўлди».
«Сен учун нима яхши эканини мен биламан».
«Менинг гапимдан чиқма».
«Одамлар нима дейди?»
«Сен мени шарманда қилма».
Бундай ота-она фарзандининг ҳаётини ҳам ўз назоратига олади:
Ким билан дўстлашиши.
Қаерда ўқиши.
Кимга турмушга чиқиши ёки уйланиши.
Қандай касб танлаши.
Қандай кийиниши.
Ҳатто нимани ҳис қилишигача.
Бола эса йиллар давомида битта нарсани ўрганади:
«Мен ўзим бўлсам — мени қабул қилишмайди».
«Ота-онам хоҳлаган инсон бўлсамгина қадрлиман».
Мана шу ерда нарцистик жароҳат шаклланиши мумкин.
НАРЦИСТИК ЖАРОҲАТЛАНГАН ФАРЗАНД КАТТА БЎЛГАНДА ҚАНДАЙ БЎЛАДИ?
У 35 ёшда бўлиши мумкин.
Лекин қарор қабул қилишдан олдин ҳали ҳам:
«Онам нима дейди?»
деб ўйлайди.
У 40 ёшда бўлиши мумкин.
Лекин кимдир ундан хафа бўлса, ичида дарров:
«Мен ёмон одамман», деган ҳис пайдо бўлади.
У яхши мутахассис бўлиши мумкин.
Лекин битта танқиддан кейин бутун қадри тушиб кетгандек ҳис қилади.
У бошқаларга «йўқ» дея олмайди.
Чунки болалигида «йўқ» дейиш — ота-онага қарши чиқиш дегани бўлган.
У ўз хоҳишини аниқ билмайди.
Чунки ундан доим:
«Сен нима хоҳлайсан?» деб эмас,
«Сен нима қилишинг керак?» деб сўрашган.
Энг оғриқлиси — бундай фарзанд катта бўлгач ҳам ҳукмрон одамларни таниши мумкин.
Ҳукмрон турмуш ўртоқ.
Назорат қилувчи раҳбар.
Уни қадрсизлантирадиган дўст.
Чунки назорат унга оғриқ берса ҳам, таниш муносабат шакли бўлиб қолган.
Нарцистик жароҳатнинг ички овози кўпинча шундай эшитилади:
«Мен етарли эмасман».
«Хато қилишга ҳаққим йўқ».
«Ҳаммани рози қилишим керак».
«Мени ташлаб кетмаслиги учун мослашишим керак».
«Менинг хоҳишим муҳим эмас».
«Йўқ десам, мени яхши кўрмай қўйишади».
Бундай инсоннинг асосий муаммоси кучсизлиги эмас.
У кўпинча жуда масъулиятли, меҳнаткаш ва сабрли бўлади.
Лекин у бир нарсани ўрганмаган:
ЎЗИ БЎЛИШНИ.
Психотерапияда эса у аста-секин ўзидан сўрашни ўрганади:
«Мен нима хоҳлайман?»
«Менга нима ёқмайди?»
«Мен қаерда йўқ дейишим керак?»
«Бу менинг қароримми ёки ҳали ҳам ота-онамнинг овозими?»
Чунки катта бўлиш — фақат ота-она уйидан чиқиб кетиш эмас.
Катта бўлиш — ўз ҳаётингизни ўзингизники қилиб олишдир.
Агар сиз ҳам катта бўлган бўлсангиз-у, ҳали ҳам кимнингдир розилигисиз яшаш қийин бўлса, бу мавзу сиз учун бўлиши мумкин.
PSIXOMED24 психотерапевтик клиникаси
Тошкент шаҳри
doktorzebiniso.uz
951662662
@zebinisoadminpro

TRIBuZEN ERKAK KUCHI!
🌿
Трибулус: Эркаклар саломатлиги учун табиий ёрдамчими?
Трибулус (Tribulus terrestris)
— асрлар давомида анъанавий табобатда эркаклар саломатлиги ва куч-қувватини қўллаб-қувватлаш учун қўлланиб келинган ўсимлик.
Замонавий илмий тадқиқотлар ҳам унинг айрим фойдали хусусиятларини тасдиқламоқда.
💡
Трибулуснинг эҳтимолий фойдалари:
Жинсий истак (либидо)ни ошириш:
Табиий равишда хоҳишни рағбатлантиришга ёрдам бериши мумкин.
Эрекция сифатини яхшилаш:
Айрим эркакларда жинсий аъзоларга қон келишини яхшилашга ҳисса қўшади.
Азот оксиди (NO) синтези:
Қон томирларини кенгайтириб, умумий қон айланишини қўллаб-қувватлайди.
Жисмоний тикланиш:
Жисмоний юклама ва спортдан сўнг организмнинг қайта тикланишига кўмаклашади.
⚖️
Энг муҳим фарқи нимада?
Трибулус — бу гормонал препарат эмас.
У тестостеронни сунъий равишда кескин оширмайди, балки организмнинг
табиий физиологик жараёнларини
юмшоқ ва хавфсиз тарзда қўллаб-қувватлайди.
🎯
Кимлар учун фойдали бўлиши мумкин?
Жинсий истаги ва умумий тонуси пасайган эркакларга.
Енгил даражадаги эректил бузилишларни табиий тўғирлашни хоҳловчиларга.
Репродуктив саломатлигини мустаҳкамлашни мақсад қилганларга.
Соғлом турмуш тарзига қўшимча сифатида табиий восита излаётганларга.
⚠️
Ёдда тутинг!
TRIBU ZEN MAHFIY YIRDAMCHI!
https://youtube.com/shorts/K_wetWLC0vw?si=4VSzMbUZKCc8WUjI

✍️
PSIXOMED24 klinikasiga administrator ishga olinadi

✍️
PSIXOMED24 klinikasiga administrator ishga olinadi