Ақлий ва нақлий илмлар
#ТАЗКИЯ
#ДУО
اللَّهُمَّ أَحْسِنْ عَاقِبَتَنَا فِي الْأُمُورِ كُلِّهَا، وَأَجِرْنَا مِنْ خِزْيِ الدُّنْيَا وَعَذَابِ الْآخِرَةِ
Бу улуғ дуони ўз ичига олган шарафли ҳадис бўлиб, уни бизга Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам ўргатганлар. У улуғ саҳобий Буср ибн Артоҳ ал-Қураший розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган. Ҳадисни Имом Табароний "Ал-Муъжам ал-Кабир"да келтирган ва у "ҳасан" (яхши) ҳадисдир.
Биринчи. Сўзларнинг маъноси (Луғат):
Аллоҳумма:
Ё Аллоҳ! (Аллоҳ таолога нидо қилиш, чақириш воситаси).
Аҳсин оқибатана:
Ишларимизнинг охирини ва хотимамизни гўзал ҳамда мақтовга лойиқ қилгин.
Фил умури куллиҳа:
Ҳаётнинг диний ва дунёвий барча жабҳаларини ўз ичига олади.
Ажирна:
Бизни асрагин, ҳимоя қилгин ва биздан узоқлаштиргин.
Хизйид дуня:
Дунё ҳаётидаги хорлик, мағлубият ва шармандалик.
Азабил ахироҳ:
Қиёмат куни жаҳаннам ўтидаги шиддатли азоб.
Иккинчи. Ҳадиснинг шарҳи:
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам ушбу муборак дуода Раббиларидан иккита улуғ нарсани сўрамоқдалар:
1. «Аллоҳумма! Аҳсин оқибатана фил умури куллиҳа»
(Аллоҳим, барча ишларда оқибатимизни гўзал қилгин)
: Бу — Аллоҳ таолодан бандани қизиқтирган ва ташвишга солган ҳар бир ишнинг якуни ва хотимасини гўзал қилишини сўрашдир. Гўзал оқибат — инсоннинг ҳаёти имон ва тоат билан якунланиши, унинг иши (охир-оқибат) Аллоҳ рози бўладиган нарсага тақалишидир. Бу банданинг амалларига, умумий ҳолатига ёки зурриётига (фарзандларига) ҳам тегишлидир. Шунингдек, у дин ва дунё ишларини биргаликда қамраб олади. Масалан: тижоратининг оқибати, сафарининг оқибати, инсонлар билан бўлган алоқаларининг оқибати гўзал бўлиши ва энг улуғи — умрининг оқибати гўзал бўлиб, Ислом ва имон узра вафот этишидир.
2. «Ва ажирна мин хизйид дуня ва азабил ахироҳ»
(Ва бизни дунё хорлигидан ҳамда охират азобидан асрагин)
: Бу ерда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам Аллоҳдан иккита улкан ёмонликдан паноҳ сўрамоқдалар:
Дунё хорлиги:
Инсонга дунёда етиши мумкин бўлган омадсизлик, хорлик ва шармандаликдир. Масалан, бирор ишида камситилиши, хорланиши, сири очилиб расво бўлиши ёки устидан душманларининг ғолиб келишидир.
Охират азоби:
Бу эса янада шиддатлироқ ва улканроқдир. У — кофирлар ва золимлар учун тайёрлаб қўйилган дўзах азобидир. Охират азобидан нажот сўраш — аслида жаннатга эришиш ва дўзахдан қутулишни сўраш демакдир.
Шундай қилиб, бу дуо дунё ва охиратдаги яхшиликларни сўраш ҳамда икки дунёдаги ёмонликлардан паноҳ тилашни ўзида жамлаган.
Учинчи. Ҳадисдан олинадиган дарслар ва фойдалар:
Дуонинг аҳамияти:
Халқнинг сарвари ва Аллоҳга энг яқин зот бўла туриб Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг бу дуони қилишлари — инсоннинг бу дуога эҳтиёжи нақадар улкан эканини ва у зотга эргашиш зарурлигини кўрсатади.
Ишларнинг хотимасига эътибор бериш:
Мўмин киши ишларнинг бошланишига маҳлиё бўлиб қолмай, балки унинг оқибатига қараши кераклигига ишора бор. Чунки баъзи гўзал бошланган ишлар ёмонлик билан тугаши, ёки аксинча, баъзи ёмон бошланган ишлар Аллоҳнинг тавфиқи билан гўзал хотима топиши мумкин.
Дунё ва охират ёмонликларидан паноҳ тилаш:
Мўмин кишига хавф-хатар ҳам дунёда (хорлик ва шармандалик билан), ҳам охиратда (азоб билан) мавжудлигини ва уларнинг бирортасидан ғофил қолмаслик кераклигини эслатиш.
Дуонинг қамровлилиги:
Дуо барча ишларни ўзи ичига олган (
"куллиҳа" — "барчаси"
сўзи билан). Бу бизга дуо қилганимизда доирани кенгроқ олишни ҳамда динимиз ва дунёмизга тегишли бўлган барча муҳим нарсаларни қўшиб сўрашни ўргатади.
Аллоҳга таваккул қилиш:
Бу кўринишда дуо қилиш банданинг ўз ожизлиги ва заифлигини тан олишини ҳамда манфаатларга эришиш ва зарарларни даф қилишда тўлиқ Аллоҳ таолога суянишини ифодалайди.
Тўртинчи. Қўшимча фойдали маълумотлар:
Бу дуо Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламга берилган "жавомиъул калим" (қисқа сўзлар билан улкан маъноларни ифодалаш) мўъжизасидандир. Лафзи кам бўлса-да, маъноси жуда кенг.
Мусулмон киши ушбу дуони ёдлаб олиши ва уни намозларида ҳамда дуолар ижобат бўладиган вақтларда — масалан, саждада, азон ва иқомат орасида ҳамда туннинг охирги учдан бир қисмида кўп айтиб юриши мақсадга мувофиқдир.
Бу дуонинг маъноси Аллоҳ таолонинг ушбу оятига жуда ўхшашдир:
«Роббана атина фид-дуня ҳасанатан ва фил-ахироти ҳасанатан ва қина азабан-нар»
(Парвардигоро, бизга бу дунёда ҳам яхшилик бергин, охиратда ҳам яхшилик бергин ва бизни дўзах азобидан асрагин. Бақара сураси, 201-оят).
Аллоҳ таоло барчамизнинг барча ишларда оқибатимизни гўзал қилсин, дунё хорлигидан ва охират азобидан асрасин. Ва соллаллоҳу ала набиййина Муҳаммад ва ала алиҳи ва соҳбиҳи ва саллам.
#Наҳв_Грамматика
#Қотрун_надо
4 - Мабний исмлар أمس ҳукмлари
#Мунаббиҳот
#Грамматик_таркиб
87. Тўққизликлар боби 3‐ривоят
#ФИҚҲ
#ИХТИСОРУР_РИВОЯ
111. ''Таматтуъ'' эҳромига боғлаш ва унинг ҳукмлари
#АҚИЙДА
#ЗОВЪУЛ_МАОЛИЙ
18-дарс. 42, 43 - байтлар шарҳи
#ИҚТИБОС
«Кўзингиз касалланса, уни муолажа қиласиз. Бунинг сабаби эса битта-дунё лаззатини кўзингиз билан тотгансиз.Дунё гўзалликларини кўришдан маҳрум бўлмайин, деб даволанишга чопасиз. Мана, қирқ йилдирки қалб кўзларингиз сўқир, уни даволаш борасида парвойингиз фалак».
"Тожул арус" китобидан
#Наҳв_Грамматика
#Қотрун_надо
3 - Мабний исм таърифи ва уни тақсимланиши