Bobil Kutubxonasi
Qadimgi turkiylar bir hayvonga nom qo’ya turib, agar u yirtqich bo’lsa, -lon qo’shimchasini ishlatardi.
Masalan: arslon, qoplon, ilon, tarlon, sirtlon…
Ba’zi filologlar ushbu qo’shimchaning xitoycha lon yoki laon ya’ni ajdarho so’zidan kelib chiqqanini tahmin qilsa, boshqalari uning sof turkiycha, xususan proto-turkchada “uzmoq” fe’lini bildirib kelgan so’z sifatida toifalaydi.
Ilmiy davralarda ko’proq birinchi tahmin qabul qilinadi, chunki dastlabki yozma manbalarda avvalo ilon so’zi ochiqcha -il/proto-turkchadagi “sudralish” va -lon/xitoychadagi “ajdar” so’zlarining qo’shma shakli ekani aytiladi.
Natija: ilon - sudraluvchi ajdarho.
Tilimiz g’aroyib)
@bobil_kutubxonasi
"Қиличлар Бўрони" даги Еттитор Том айтган "Кастамер Лорди" қўшиғи кўпчиликка таниш бўлса керак. Таржимада мени шу қўшиқдаги
coat
сўзи кўп ўйлантирди.
Бу ерда айнан шу сўзнинг уч хил маъносини бериш мумкин:
1. Ёпинчиқ.
Маълумки, асарда ёпинчиқ жуда кўп ўринда кўзга ташланади. Ёзувчи уни виқор, расмий оҳанг, жанговар руҳ ё яширинлик рамзи ўлароқ аямай ишлатади.
2. Мўйна
Қўшиқ матнида кўрганимиздек, гап аслида мушук ё арслон ҳақида боради. Инглизчада эса coat баъзан мўйна учун ҳам ишлатилади.
3. Туғро
Расмий тилда герб, туғро, санжоқ, ёрлиқ каби давлат рамзларини coat of arms деб атаймиз.
Энди, қарорга келсак. Қўшиқ матнида ҳар учала маънодан келиб чиққан ҳолда coat ни мўйна деб беришга қарор қилдим. Чунки, қўшиқ Кастамер Лорди Рейн томонидан Ланнистерга қарата куйланганди. Иккала хонадон туғросида ҳам арслон бор. Қисқаси, лорд бу ерда сен ҳам, мен ҳам мушукмиз, фақат сенинг мўйнанг бошқачароқ холос, хўш, модомики туримиз бир экан, нега энди сенга тиз чўкай, дейди.
Буёқда мўйна нафақат расмий рамз, балки икки хонадоннинг муштарак сийратини ҳам билдиради.
Қисқаси, Жорж Мартиннинг сўз ўйини орқали бермоқчи бўлган маъносини мен ҳам ўзбекча билан етказиб беролдим, деб умид қиламан.
Қўшиқ таржимаси:
Ким бўпсан, сўради ўшал мағрур лорд,
Айт, нега пойингда қилайин таъзим?
Сен ҳам бир мушуксан бошқа мўйнадан,
Шудир бор ҳақиқат, шудир кўрганим.
Мўйнаси хоҳ олтин, хоҳ алвон бўлсин,
Арслоннинг панжаси асло ўзгармас.
Менда ҳам бор, милорд, сендаги панжа,
Сеникидек ўткир, сеникидек чарс.
Шундай сўзлайверди Кастамер Лорди,
Эндичи, қасрида йиғлайди ёмғир.
Йиғлайди, лек ҳеч зоғ эшитмас уни,
Тирик жон топилмас қасрда ахир.
Аслият:
And who are you, the proud lord said,
that I must bow so low?
Only a cat of a different coat,
that's all the truth I know.
In a coat of gold or a coat of red,
a lion still has claws,
And mine are long and sharp, my lord,
as long and sharp as yours.
And so he spoke, and so he spoke,
that lord of Castamere,
But now the rains weep o'er his hall,
with no one there to hear.
Yes now the rains weep o’er his hall,
and not a soul to hear.
@bobil_kutubxonasi
https://www.youtube.com/watch?v=tlkgbwmN9mQ&list=RDtlkgbwmN9mQ&start_radio=1
Бу ҳақида аввал ҳам ёзгандим, лекин яна безовта бўла бошладим. Ўзбекистонда рассомлик ўқийдиганлар орасида нега яхши чизадиганлар бунчалик кам?
Ҳақиқатга қанчалик ўхшаса шунчалик яхши расм бўлади, деган фикрдан йироқман. Санъат ҳақиқатни фотоаппаратдек кўрсатиши эмас, балки ҳақиқат орқали янги бир эстетик идрок кашф қилиши керак, деган фикрдаман. Лекин кўпларда шу ҳам йўқ. Инстаграмга қўйилган расмларда мактаб болаларининг ҳаваскорлиги сезилади.
Масалан, менимча оз моз китоб кўрган ҳамма бир матнни ўқий туриб муаллифнинг тажрибали ё тажрибасизлигини дарров сезса керак. Мен Темурийлар тарихи мутахассиси бўлмаслигим мумкин, лекин кимдир у ҳақида нимадир ёзсаю маълумоти кам, ўзига нисбатан ишончи паст бўлса дарров сезаман. Бунинг маълумотга ҳеч қандай алоқаси йўқ.
Рассомларда ҳам худди шу аҳвол. Кўпи аслида нимани нима учун чизаётганини билмайдигандек.
Бугун ҳам борми билмадим, лекин мактаб пайтидаги деворий газеталарни бир эсланг. Синфдаги энг қўли гул қиз чиройли расм чизади. Фақат, кўпинча ўзи чизаётган расмни тушунмайди. У чизган Навоийнинг доим нимасидир кемтик. Ишонч бўлса керак бу кемтик омил. Чунки у қизнинг ўзи Навоийни танимайди, дарсликдан бошқа асарини ўқимаган. Албатта, мактаб муҳитида буни қабул қиламиз. Натижада, рассом ҳали бола. У чизган ҳар бир тасвирдан маъсумият иси келиб туради. Аммо Камолиддин Беҳзод талабаларининг расмидаги ҳар қандай маъсумият менга нўнқоликдек туюлади.
Шахсан мен китоб иллюстрацияси учун кўп рассом қидираман. Ҳатто айнан балки бир кун керак бўлиб қолар, деб бу иш учун алоҳида инстаграм ҳисоби ҳам очгандим.
Қаршимга чиқадиган кўпчилик яхши расм, иллюстрациянинг муаллифи албатта чет эллик, аммо ғарблик эмас. Тушунмайман, нега Малайзия, Въетнам, Непал ё Туркияда, 15 яшар ўспирин чизган расмдаги оригиналлик бизникиларда кўринмайди?
Албатта истиснолар ҳам йўқ эмас. Ёшлар орасида Феруз Субҳоновни ҳурмат қиламан. Лекин ёш ўзбек рассомларини кузатганим сайин санъатшунос Самандар аканинг ёзғиришлари ҳақ эканлигини кўриб боряпман.
Бу пост билан бизда истеъдод йўқ, демоқчимасман. Албатта бор. Ҳеч кимдан кам эмасмиз, лекин санъат таълими, устахона муҳити ё тасаввур сиёсати борасида муаммоларимиз сероб, менимча. Ўзимизга нисбатан ишонч, ўз тасаввур ва таассуротимизни жиддийга олиш ва техник манба етишмайдигандек.
Илойим бу фикримда хато қилган, шошма шошарлик ва ўйламай гапирган бўлай. Шу пост остида ўзингиз ёқтирган яхши ёш ўзбек рассом ва иллюятраторларини улашиб кетсангиз нур устига нур бўларди. Эҳтимол, келажакда бирга ишлармиз ҳам...
Мирзоҳид
@bobil_kutubxonasi
YANGI NASHR
📖
Muhammad Siddiq: SEMURG‘
Janri
: she’rlar
Hajmi
: 192 bet
Muqova
: yumshoq
Adadi
: 1 000 nusxa
Narxi
: 50 000 so‘m
Sotib olish uchun ushbu kartaga to‘lov amalga oshirasiz:
5614 6822 1129 1085
Muhammadsiddiq Alijonov
To‘lov chekini quyidagi telegram manzilga yuborasiz:
👉
https://t.me/semurgkitob
So‘ngra
ism-sharifingiz
,
telefon raqam
va aniq
manzilingiz
ni yozib qoldirasiz.
📬
Uch kun ichida sotib olgan kitobingiz muallif dastxati bilan pochta orqali yetkazib beriladi.
Kitob “
Akademnashr
" nashriyoti tomonidan yuqori sifatda chop etildi. Xarid qilishni istovchilar uchun maxsus
100 nusxada qattiq muqova
lisi ham bor.
@Muhammad_Siddiq
Ayam: Bizda kunlar isib ketdi. Anqaradayam shumi?
Men: Aya, kuzgi semestrning oralig’iga kiyib borgan qora paltoyim borku…
Ayam: Aha?
Men: Ashini bahorgi semestrning oralig’igayam kiydim.
🤧
Anqaraga bahor kelolmay o’lyapti…
@bobil_kutubxonasi
Asaxiy nashriyotini yangi chiqqan Dune kitobi bilan tabriklayman. Ko'rib xursand bo'ldim, chunki fantastik adabiyot qancha ko'paysa, jamiyat orasidagi tasavvur erkinligi va shu orqali ifoda hurriyati ham o'sib boraveradi. Tarjimonining qo'li dard ko'rmasin.
Faqat, kitobga oid postlar ostida yana yo'q joydan mazlumiyat topadigan mullavachchalarimiz bijg'ibdi. Voy dod, mahdiy haqida gapirilibdi, voy dod Fremenlar badaviy arabga o'xshabdi, shuning uchun Herbert o'lgur aslida musulmonlarni masxara qilgan...
Keling, buni psixoanaliz yordamida tahlil qilaylik.
Musulmon nega hamma narsada o'ziga nisbatan xavf ko'radi? Aslida bu noto'g'ri savol. Birinchidan, bu din emas o'ziga nisbatan ishonch va qadr masalasi. Bilasiz, o'zbek jamiyatida kishining shaxs bo'lib yetishishi juda qiyin. Oila bosimi, farzand voyaga yetsa ham uning har bir qadamini nazorat qilishga urinadigan ota-ona urfi va hokazo... Eng yomoni esa, bizda farzandning gapi eshitilmaydi. Eshitilish, to'g'rirog'i e'tiborga olinish esa patologik/jismoniy ehtiyojdir. Agar men uni oilamda qondirolmasam, bu ehtiyoj vaqt o'tgan sayin ichimda irib boraveradi.
Tanishing, yangi atama: miyazma.
Miyazma psixoanalizda yashirilgan, ko'rib ko'rmaganga olingan ruhiy muammoning boshqa, jismoniy kasalliklarga sabab bo'lish holatidir. Masalan, 'ichingdagi yomonlik aftinga uribdi' yo 'qilgan gunohining kasofati bolalariga urdi' kabi gaplarimiz aslida miyazmaning ifodasidir.
Freyd ushbu atamani ilk bor Shoh Edipda tilga oladi. Edip o'z qismatini o'zgartirolmagani bois ko'r bo'ladi...
Bizning mullavachchalardagi ifoda taqchilligidan kelib chiqqan miyazma esa ko'pincha mazlumiyatga asoslangan paranoik nartsizm va madaniy shizofreniyadir.
Nartsistlarni ko'pimiz faqat xudbin, men-markazchi, deb o'ylaymiz. Lekin, uning ostida o'ta o’ziga nisbatan ishonchsiz, e’tiqodi o’ta mo’rt, irodasiz kimlik yotadi. Nartsist o’zini hech qachon yolg’iz holda isbotlolmaydi. Unga doimo ezadigan odam kerak. Ammo, na oilasi tomonidan tinglangan, na hukumati tomonidan bir tiyinga olingan bu odam mazlumlik holatiga shunchalar o’rganib qolganki, o’zi ezadigan emas, o’zini ezadigan odam izlaydi. Qisqasi, kitobning dinga qarshi bo’lishini ich-ichidan, buzuq shahvoniylik, mazoxist hirs bilan qattiq istaydi. Shu mening dinimni bir yerga ursayu maza qilib yig’lasam, deydi. Boisi, o’zining ruhoniy taraflama ojizligini, ichidagi diniy rishta sal shamol essa ham uzilib ketishi mumkinligini biladi. Shu bilish unda paranoyaga sabab bo’ladi. Paranoya orqali o’ziga tinimsiz dushman yaratadi.
Aslida inson egosi hech qachon o’z o’zicha yaralmaydi. Bizning kimligimizni doim Boshqa kelib belgilashi kerak. Ya’ni, men talaba bo’lishim uchun universitet meni qabul qilishi shart. Mazlumlikka ko’nikkan o’zbek ham o’zining mazkur kimligini, egosini yaratish uchun doimiy ravishda dushmanga ehtiyoj sezadi.
Xullas, bugun ‘dinimizga hujum qilishyapti’ deb baqirgan odamni ko’rsangiz buning ostidagi mantiqni savol ostiga oling. Bu odam haqmi yo shunchaki qullikka o’rgangan, Islomni faqat nartsistik buzuqligini yashirish uchun suiste’mol qilayotgan qulvachchami? Shunda balki bu jamiyatda yashash andak osonlashar.
Mirzohid
@bobil_kutubxonasi
Masalan, sun’iy intellektda chizilgan shu rasmga qaraylik. Hikoya koloritini ochish yo san’atning asil vazifasi bo’lmish o’sha san’atkorning shaxsiy tajribasidan kelib chiqqan holda estetik voqelik yaratish kabi og’ir tushunchalarni qo’ya turaylik.
Sizningcha bu rasm qanchalar tirik? Unga qarab qandaydir qo’rqinchli, o’limtik hisni tuymayapsizmi? Balki rasm sizga ta’sir qilmayotgandir, lekin… byudjetida millionlab puli bo’lgan bir loyihaning shunday suvtekin matohlar bilan soliq to’lovchini aldashi. G’alati emasmi?
Sal kalla ishlaydigan mamlakatlarda kimdir shuni bir ilovada ishlatsa xalq tagiga “slop” deb yozib ketadi.
Farosat biznikilarda avval ham qahat edi, lekin AI chiqqach, chiroqlar butkul o’chdi.
@bobil_kutubxonasi
Hozir imtihon javoblarini o'qiy turib bir narsani sezdim... Hamma talabaning tili bir xil. Ishlatilgan so'z, grammatik tuzilma, hatto o'xshatishlargacha xuddi mashinadan chiqqandek.
Fakultetda imtihonni asosan essay shaklida olamiz. Asosiy talablarimiz shu:
1. Talaba berilgan asarni chindan o'qiganligini isbotlashi kerak
2. Isbot matni aniq bir fikr ustiga quriladi
3. Fikrni yetkazishda talaba hech qanday ortiqcha detallarga kirmay grammatik kompozitsiya tuzadi
Esselarning ko'pi bu talablarga javob beradiyu lekin nimadir kamdek. Topdim. Authentic voice. Har bir talabaning faqat o'zigagina hos ovozi.
Ushbu muammoning sababi ham ma'lum, aslida. Hammasi biz bergan asarni sun'iy intellektga joylaydi. Intellekt yaratgan javobni yodlab, asarga deyarli qaramay imtihonga kiradi. Javob tayyor, domla hech qanaqasiga e'tiroz bildirolmaydi. Lekin, asarni to'liq o'qimaslik ham mayli, faqat shaxsiy ifoda uslubi nima bo'ladi?
Avvallari, bir javobni o'qib uni yozgan odam haqida muayyan taassurotga ega bo'lardik. Masalan, ota-onasi ajrashgan bir qiz tinimsiz erkak xarakterni tanqid qilgani bois otasi bilan bog'liq muammolarini ko'rasiz. Qishloqdan o'qish uchun kelgan yigit esa asardagi murakkablikni yoqtirmay syujetni soddalashtiradi va bu soddalikdan original fikr yaraladi.
Adabiyot inglizchada liberal arts, ya'ni erkin san'atlar deb ataladigan sohaning bir qismi. Asil vazifasi esa jamiyatdagi har bir shaxsning alohida hikoyasi, o'tmishi, ifoda va ovozini boshqaga yetkazish. Ya'ni, men Dostoyevskiyni yoqtirmasligim mumkin, lekin o'tmish tajribalarim sabab Abdulla Avloniyga yaqinlik sezaman. Qisqasi, adabiyot shaxga uning yolg'iz emas, balki betakror kimlikka egaligini uqtiradi. Sun'iy Idrok esa aynan adabiyot ta'limiga kirib, erinchoq talabalarning o'sha ovozini ham o'chiryapti. Bunda idrokni ayblamayman, chunki u shunchaki vosita, xolos. Ammo, uning yo'q joydan yangi fikr yaratolmasligi ham bor gap. U faqat eskini topib sizga uqtiradi, xolos. Siz esa o'zingiz yozgan matnda xoh istab, xoh istamay, avval ham aytganimdek o'zingizdan nimadir qo'shasiz.
Bu nuqtada demokratiyaning kelajagi haqida o'yladim. Avvalo, demokratiya boshqani tinglash va uning fikrini qabul qilish orqali yangicha adolat yaratish edi. Men Ahmadni tinglayman, Ahmad Shahodatga quloq soladi. Oxiri hammamizning fikri bir bo'lib demokratiya tug'iladi. Xo'sh, hammamiz bitta odamning gapini takrorlasak nima bo'ladi? Masalan, doktorlik dissertatsiyasini umuman aloqasi yo'qligiga qaramay Mustaqillikning o'ttiz yilligi bilan boshlash qanchalar ahmoqona bo'lsa, faqat Sun'iy Idrok bilan cheklanish ham shunchalik xavflidir. Natijada, ifoda erkinligini qo'lga kiritishdan avval ifodalashga arzigulik shaxsiy, mustaqil fikring bo'lishi kerak.
Sun'iy Idrokni ko'pchilik faqat kasb borasida tahlika deb ko'radiyu lekin boshqa tahlika uning insoniy tajribani cheklashi, menimcha. Chunki, hech yo'q ijtimoiy fanlarda bitta, sobit va totalitar farq bo'lmaydi. Va, men doim taassurot hurriyatini himoya qilaman. Bugun bir asar haqidagi shaxsiy taassurotimni aytmay faqat qaysidir mashinaning temir faktlarga asoslangan ma'lumotini takrorlayversam, ertaga genotsid, urush, ijtimoiy adolatsizlik borasida ham gapirish huquqimni yo'qotishim turgan gap...
O'zbekcha aytganda, Xudo kalla beribdi, shuni ishlataylik. Traktor ham juda foydali vosita, lekin u bilan dala haydaymizmi yo o'z uyimizni qulatamizmi, baribir o'zimiz hal qilamiz.
Mirzohid
Umrimning qanday o’tayotgani haqida…
Ha, bu orada psixoanaliz bo’yicha darsingizni kuzatgani kirgan oltita psixologiya, sotsiologiya va falsafa domlasining oldida sharmanda bo’lishni istasangiz, ma’ruzani “Ushbu sohaning sodda ASOSLARINI bilasiz degan UMIDDAMAN, shu bois to’g’ridan to’g’ri masalaga o’taylik”, deng. Kafolat beraman, zo’r kulishadi.
🤧