Martin Eden

Iqtisodchi olim D.Achemoglu va Siyosiy faylasuf M. Sendel o'zaro qiziq mavzularda suhbat qurishibdi. Shulardan biri meritokratiyaning ojiz va salbiy jihatlari haqida. Unga ko'ra muvaffaqiyat faqat insonning o'ziga bog'liq bo'lmagan omillar tufayli ham keladi, ammo meritokratik jamiyatda g'oliblar o'z natijasini faqat o'ziniki deb ko'ra boshlaydi, bunday qarash mag'lublarda ham bo'ladi, ya'ni barchasiga faqat o'zini aybdor ko'ra boshlaydi. Kibr va kamsitilish hissi jamiyatdagi tabaqalanishni, bo'linishni kuchaytiradi va tabiiy ravishda, hamjihatlikni zaiflashtirish orqali demokratiyaga xavf tug'diradi.
M. Sendel yana bir qiziq fikrni aytdi, unga ko'ra bozor orqali resurslar oqimini belgilaganda, kim qancha daromad qilishiga qarab uning jamiyatga qo'shgan hissasi shuncha deyish noto'g'ri. Aks holda Kazino egasi shifokordan 5000 marta ko'proq daromad qilayotganiga qarab u shifokordan foydaliroq deyishimizga to'g'ri kelgan bo'lardi.
Texnologik progress haqida ham qiziq mulohazalar bo'lgan. Sandel texnologiya tabiiy jarayon emasligi hisobiga uning taraqqiyot yo'lini jamiyat tanlashi kerakligini aytadi. Uning fikricha agar taraqqiyot yo'lini bozor belgilasa, u avtomatlashtirish orqali ishchilarni almashtirish tomonga qarab rivojlanadi. Chunki bozor rag'batlari shunday qurilgan. Buning oqibatida odamlarning ishlab chiqarish jarayonidagi ishtiroki kamaydi va o'zini jamiyatga hissa qo'shmayotgan kishi sifatida his qila boshlaydi. Bu fuqarolik jamiyatini yemiradi va demokratiyaga xavf tug'diradi. Shuning uchun AI kabi texnologiyalarning rivojlanish yo'lini bozor orqali emas, demokratik siyosat orqali belgilash kerak, shunda ishchilarni almashtiradigan emas, ularni samarali qiladigan texnologiyalarni rivojlangan bo'lardi. Suhbat davomida Achemoglu toʻliq bahsga kirishmagan boʻlsa ham, kichik tuzatishlar, qarshi argumentlarni ham tashlab turganini koʻrish mumkin.
Toʻliq podcastni ko'rishni tavsiya qilaman:
https://www.project-syndicate.org/onpoint/saving-democracy-in-the-age-of-ai-by-daron-acemoglu-and-michael-j-sandel-2026-03?utm_source=twitter&utm_medium=oganic-social&utm_campaign=page-posts-march26&utm_term=ps-longer-reads-interviews&utm_content=link-image

Bugun Yevropada uy-joy yetishmayapti, Xitoyda esa minglab uylar egasiz turibdi. Bir qarashda bu mutlaqo qarama-qarshi manzara. Ammo diqqat bilan qaralsa, ikkala holatning ildizi bir – davlatning bozor mexanizmlariga haddan tashqari aralashuvi narx signallarini buzib, resurslarni noto‘g‘ri
yo‘naltirgan.

Who Gets What -and Why? A Conversation with Judd B. Kessler
Judd B. Kessler
Howard Marks Endowed Professor, Wharton School, University of Pennsylvania
Author of Lucky by Design
Every day, hidden markets decide who gets what. Who receives a life-saving organ donation. Which student gets the school spot. Who lands the better job match.
These markets don't run on price. You can't simply outbid the competition. Instead, outcomes hinge entirely on the rules of the mechanism — and whether you understand how to navigate them. Most people play these games their entire lives without realizing they're games at all.
Judd B. Kessler has spent his career not just studying these systems, but designing them. He builds the actual mechanisms that shape real outcomes for real people. In this exclusive online session, he pulls back the curtain on how hidden markets work, why most participants lose without knowing they're even competing, and how understanding the rules changes everything.
This is not a typical academic lecture. It's a direct conversation and your questions are part of it.
Date: February 27
Time: 19:00
Format: Online -open to participants worldwide (Zoom)
Based on the book:
Lucky by Design
⚠️
If you study economics or simply want to understand the systems quietly shaping your life this session is for you.
➡️
Register here

Iqtisodchi Shahzod Yoʻldoshboyev aytyapti:
Biz tashqi agressorlar uchun Oʻzbekistonga qarshi harakatning narxini oshirishimiz kerak. Buning eng oson yoʻli iqtisodiy rivojlanish. Agar biz qanchalik koʻp davlat bilan savdo hajmini oshiradigan boʻlsak, bizga qarshi xarakatning xarajatini ham shunchalik oshirgan boʻlamiz
Muhim mavzuda kerakli gaplar aytilibdi.
https://youtu.be/PWIIsnEFWvg?si=8uhDEo6vdffeKnmE

Zafar aka yaxshi yozibdilar erkin savdo
haqida
. Bizda ko'plab amaldorlar Zafar aka bahslashgan amaldor kabi fikrlaydi. Bu haqida qancha gapirilsa ham, yozilsa ham, baribir tushunishmayapti, negadir...

https://youtu.be/JFB-LfJzLcQ?si=LcFJ-ErPchpeRxWW

Ushbu binoning birinchi qavatida shunday san’at asari bor. U sizni chuqur o‘ylashga undamaydi, biroq istagancha talqin qilish imkonini beradi. Xohlasangiz uylarni turli davlatlar deb tasavvur qiling, xohlasangiz ba’zi mamlakatlar ichidagi vaziyat sifatida qabul qiling. Quvurlardan chiqindi sachramayotgan paytda ayrimlar o‘zini xavfsiz his qilishi mumkin. Ammo chiqindini oqibatlari tepaga ham yetib kelishi aniq.
@musofir_iqtisodchi

«Жиноий жавобгарликка тортиш таҳдиди Федерал захира тизимининг фоиз ставкаларини президентнинг хоҳиш-истакларига қараб эмас, балки халқ манфаатларига нима хизмат қилиши ҳақидаги энг яхши баҳоларимиз асосида белгилаётганининг оқибатидир».
«Давлат хизмати баъзан таҳдидлар қаршисида мустаҳкам туришни талаб қилади».
https://www.gazeta.uz/uz/2026/01/12/federal-reserve-chair/

Rossiyada antimigrant siyosat olib borilishining asl maqsadi dollarning qadrsizlanishiga erishish, degan fikrni eshitdim. Bu qarashga ko‘ra, migrantlar o‘z yurtlariga pul jo‘natish jarayonida dollarga talab yaratmoqda va shu orqali Rossiyaning de-dollarizatsiya siyosatiga xalal berayapti. Shu sababli, go‘yoki hukumat vakillari turli yo‘llar bilan migrantlarni mamlakatdan siqib chiqarayapti. Bu fikrning asossizligi umuman olganda tushunarli bo‘lsada, quyida qisqacha izoh yozmoqchiman.
Birinchidan, valyuta kursi va de-dollarizatsiya jarayoniga eng kuchli ta’sir eksportdan olinadigan daromadlar (neft/gaz savdosi), shuningdek markaziy bankning oltin-valyuta rezervlari bilan bog‘liq operatsiyalari orqali yuzaga keladi. Migrantlarning tashqi valyutaga, jumladan dollarga nisbatan yaratadigan talabi mavjud bo‘lsada, Rossiyaning umumiy tashqi to‘lovlar tizimi va energetika eksporti fonida bu ta’sir ancha cheklangan.
Ikkinchidan, Rossiyada migrantlarga nisbatan kuchayib borayotgan salbiy munosabat sof iqtisodiy mantiqqa ega emas. Chunki iqtisodiy nuqtai nazardan migrantlar sonining kamayishi sezilarli zarar keltiradi. Migrantlar mehnati Rossiyada qurilish, qishloq xo‘jaligi va xizmatlar kabi sohalarda muhim rol o‘ynaydi. Ularni mamlakatdan siqib chiqarish ishchi kuchi tanqisligiga, ishlab chiqarish hajmining pasayishiga, byudjet daromadlarining qisqarishiga va narxlarning oshishiga olib keladi. Bu jarayonlar esa, aksincha, importga bo‘lgan talabni kuchaytirib, dollarning mustahkamlanishiga xizmat qilishi mumkin.
Uchinchidan, dollarga bo‘lgan talabni cheklash uchun siyosiy jihatdan kamroq xavfli va samaraliroq vositalar mavjud. Amaliyotda hukumatlar valyuta siyosatini qayta ko‘rib chiqish, eksport bo‘yicha hisob-kitob shartlarini o‘zgartirish, kapital oqimlarini nazorat qilish yoki energetika shartnomalarini milliy valyutada tuzish orqali bu maqsadga erishishga urinadi. Bunday choralar migrantlarga qarshi keskin siyosat yuritishdan ko‘ra samarali hisoblanadi.
To‘rtinchidan, yuqorida tilga olingan qarash Rossiyaning de-dollarizatsiya siyosati Rossiya hukumatining o‘z tashabbusi bilan amalga oshirilayotganini ham da’vo qiladi. Aslida esa, Rossiyaning dollardan uzoqlashish siyosati rejalashtirilgan iqtisodiy strategiyadan ko‘ra, sanksiyalar natijasida yuzaga kelgan majburiy moslashuv edi. SWIFT tizimidan chetlatilish va xalqaro bank tizimlariga kirish imkoniyatlarining cheklanishi Rossiyani dollarga muqobil valyutalarni va yangi moliyaviy yechimlarni izlashga majbur qildi.

The Economistda “Shimoliy Koreyani boshqarishi mumkin boʻlgan oʻspirin qiz”(
The teenage girl who may rule North Korea
) nomli maqola chiqibdi. Unga ko‘ra Kim Chen In o‘zidan oldingi hukmdorlarni, ya’ni otasi va bobosini ziyorat qilish marosimida oʻzining qizi bilan ko‘rinish beribdi. Qizaloq hali yosh bo‘lishiga qaramay 2022-yildan beri otasining oldida televediniyada chiqar ekan, xalqaro diplomatik yig‘inlarda ko‘rinar ekan. Bu albatta sulola davomchisini oldindan xalqqa tanitib borish uchun zarur.
Tahlilchilarga ko‘ra, Kim Chen In sulola vorisini bu qadar erta omma oldiga chiqarayotganining sababi kelajakda davlat ichida norozilik kuchayib, tizim beqarorlashib ketishidan xavotir olayotgani bo‘lishi mumkin. Chunki xaddan tashqari patriarxal jamiyatda qizaloqning hukmron bo‘lishi Kim’lar sulolasini zaiflashtirishi mumkin deyishmoqda. Shuning uchun joriy diktator startni oldinroq boshlab, keyingi hukmdor kim bo‘lishi haqida oldindan signal berib bormoqchiligini tahmin qilishyapti.