Hasankhoja Muhammad Sodiq
Jimlik ko‘pincha muammoni kattalashtiradi.
Siz javob hali yo‘qligi uchun (yoki yomon xabarni aytishni istamaganingiz uchun javobni kechiktirsangiz, boshqa tomon kutmaydi. U taxmin qila boshlaydi. Bu taxminlar odatda salbiy bo‘ladi. Muammo ko‘pincha ma’lumot yo‘qligida emas. Aloqa yo‘qligida.
Siz jim qolsangiz: odamlar o‘zicha hikoya tuzadi, noaniqlik oshadi, ishonch pasayadi
Lekin oddiy xabar vaziyatni o‘zgartiradi. “Hali o'ylayapman.” “Tez orada javobini aytaman”
Shu qisqa aloqa ham ishonchni saqlab qoladi. Odamlar noaniqlikni yomon ko‘radi va uni tezda to‘ldirishga harakat qiladi.
Farzandlarimiz uchun qaysi maktabni tanlashimiz kerak?
Loyihamizning navbatdagi sonida xususiy maktablar mavzusi muhokama qilindi. Unda maktab rahbarlari
Hasanxo'ja Muhammad Sodiq
va
Javohir Izzatulloh
tomonidan ota-onalarda tez-tez uchraydigan savollarga amaliy javob va tavsiyalar berib o'tildi.
Suhbat davomida siz:
• Maktab tanlashda nimaga e'tibor berish kerak?
• Davlatmi yoki xususiymi?
• Ta'lim sifatini qanday baholash mumkin?
• Xususiy maktab narxi o'zini oqlaydimi?
• Maktab haqida ishonchli fikrni qayerdan olish mumkin?
• Qachon maktabni almashtirish kerak?
• Nega ko'plab xususiy maktab rahbarlari davlat maktabida o'qigan?
• Farzandlarimiz uchun ustoz qanday tanlanadi kabi savollarga javob olasiz.
❗️
Farzandingiz hayotidagi eng muhim qarorda adashmang, ko'rsatuvni tomosha qiling:
https://youtu.be/d_gpqvw2xXQ
@alohidamavzu
Tasdiqlashga moyillik
(confirmation bias).
Siz xarita chizdingiz va uni hech kimga ko‘rsatmadingiz. Sizga u to‘g‘ridek tuyuladi, lekin u haqiqat emas, bu Sizning tushunish modelingiz. Muammo modelni haqiqat deb qabul qilganingizda boshlanadi. Xato bo‘lsa ham sezilmaydi. Siz o‘zingizni tekshirmaysiz, faqat o‘zingizni tasdiqlaysiz.
Agar Siz xaritangizni boshqalarga ko‘rsatsangiz, vaziyat o‘zgaradi. Kimdir xatoni ko‘radi, kimdir yangi nuqtani qo‘shadi, umumiy rasm aniqroq bo‘ladi.
Ilm ham shunday rivojlangan. Fikrlar bahsda pishadi, yopiq qolsa esa sustlashadi.
Muhammad s.a.v. bir voqeada sahobalardan joylashuv haqida fikr so‘radilar. Sahoba bu vahiy emas, strategiya ekanini bilib, boshqa taklif berdi. U qabul qilindi va natija yaxshilandi.
8-sinf o‘quvchimiz IELTS‘dan 8 balni qo‘lga kiritibdi. Qoyil.
K
ognitiv buzilish
(cognitive distortion)
Charchagan ong muammoni kattalashtiradi. Bir vaziyatni qayta-qayta aylantirasiz va u aslidan kattaroq ko‘rinadi. Lekin tana tetik bo‘lsa va ong dam olgan bo‘lsa, o‘sha muammo joyiga tushadi. Aniqlik paydo bo‘ladi, qaror osonlashadi.
Ko‘pincha muammo o‘zi emas. Sizning holatingiz. Shuning uchun ba’zan yechim o‘ylash emas, biroz uyqudir. Uxlang. Tana tiklanlsin. Nafasni tinchlantiring. Keyin qarang.
Muhammad s.a.v. dedilar:
“G‘azablanganingizda tik turgan bo‘lsangiz, o‘tiring. Agar ketmasa, yoting"
Bu holatni o‘zgartirish orqali fikrni ham to‘g‘rilashni ko‘rsatadi.
Haqiqiy qarorlar
Ko‘pchiligimizning qaror qabul qilish “mushaklarimiz” zaif. Biz haqiqiy qaror nimani anglatishini tushunmaymiz. Qat’iy qarorlar ikki joyda ko‘rinadi: kalendaringizda va harajatlaringizda. Siz nima qadrlayman desangiz ham, asl ustuvorliklaringizni bilish uchun o‘tgan yilgi kalendaringiz va xarajatlaringizga qarash kifoya.
Siz “sog‘liq muhim” deysiz.
- Kalendarda: mashq yo‘q
- Xarajatda: fast foodlar ko‘p
Siz “o‘rganaman” deysiz.
- Kalendarda: ijtimoiy tarmoq ko‘p
- Xarajatda: kitobga deyarli pul yo‘q
Inson o‘zini so‘z bilan alday oladi. Lekin vaqt va pul aldamaydi. Ular har doim haqiqatni ko‘rsatadi. Shuning uchun qarorni tekshirish oson:
- yozilgan reja emas
- yashalgan kunni ko‘ring
Bu ulamolar so'zlarida ham aks etadi:
“O‘zingni hisob qilinmasdan oldin hisob qil.”
Bu o‘z hayotini tekshirish, real holatni ko‘rish degani
Vaqtingizni qanday ajratganingizni ko‘ring. Pulni qayerga sarflaganingizni ko‘ring. Shu izlar Siz qabul qilgan haqiqiy qarorlarni ko‘rsatadi.
Fizikiada bir tushuncha bor -
entropiya
. Har qanday tizim o‘z-o‘zidan tartibga kelmaydi aksincha, vaqt o‘tishi bilan tartib buziladi. Tartibni saqlash esa kuch talab qiladi. Hayotga ham juda mos tushadi:
Tasavvur qiling, bog‘ni qarovsiz qoldirasiz va o‘tlar o‘z-o‘zidan chiqadi. Hech kim ekmagan bo‘lsa ham baribir o‘sadi. Yaxshi narsa esa boshqacha. U o‘zi chiqmaydi. U e’tibor, vaqt va mehnat talab qiladi. Agar Siz nazorat qilmasangiz, tartibsizlik o‘zi paydo bo‘ladi. Fikrlar, odatlar va muhit asta-sekin yomon tomonga og‘adi. Yaxshi natija esa tasodif emas. U ongli tanlov va doimiy e’tibor natijasidir.
Yaratmoqchi bo‘lgan natijangizni tasavvur qiling.
Qayerga yo‘l olayotganingizni iloji boricha batafsil ko‘z oldingizga keltiring. O‘zingizni bu fikrdan qaytarmang. O‘zingizni “realistik bo‘lishga” majburlamang. Haqiqat bilan baribir tez orada yuzlashasiz. Shu bosqichda o‘zingizga to‘siq bo‘lmang.