No Poisk🚫

Olti qo‘l berib ko‘rishish nazariyasi
Six Degrees of Separation
Dunyodagi istalgan ikki odam bir-biri bilan ko‘pi bilan 6 ta tanish orqali bog‘langan bo‘ladi.
Ya’ni, siz bilan masalan, mashhur bir aktyor yoki prezident orasida atigi 6 ta “qo‘l berishish” masofasi bo‘lishi mumkin.
🫥
Qayerdan kelib chiqqan?
Bu g‘oya 1929-yilda vengr yozuvchisi Frigyes Karinthy tomonidan ilgari surilgan. U “Zanjirlar” nomli hikoyasida odamlar o‘rtasidagi yashirin yaqinlik haqida yozgan.
💭
Keyinchalik 1967-yilda amerikalik psixolog Stanley Milgram tajriba o‘tkazadi.
🧪
Milgram tajribasi qanday bo‘lgan?
• Odamlarga noma’lum bir kishiga xat yuborish topshirig‘i berilgan.
• Ular xatni faqat shaxsan tanigan odamlariga uzatishlari mumkin bo‘lgan.
• Oxir-oqibat, xatlar manzilga o‘rtacha 5–6 ta vositachi orqali yetib borgan.
🫥
Shundan keyin
“Six Degrees of Separation”
atamasi mashhur bo‘lib ketgan.
😀
Internet davrida bu yanada qisqardi:
• Ijtimoiy tarmoqlar (masalan, Facebook tadqiqotlari) shuni ko‘rsatdiki:
• O‘rtacha masofa 4–5 ta aloqa atrofida.
• Ya’ni dunyo yanada “kichraygan”.
Bu hodisa matematikada va tarmoq nazariyasida “small world phenomenon” deb ataladi.
💡
Nazariyaning ma’nosi nima?
• Dunyo biz o‘ylaganchalik katta emas.
• Odamlar o‘rtasida ko‘rinmas bog‘lanishlar bor.
• Tanish-bilish kuchi ba’zida kutilganidan ham katta.
✈️
@NavoBank

NOBEL MUKOFOTI YO‘NALISHLARINING ILK SOVRINDORLARINI BILARMIDINGIZ ?
Nobel mukofoti 1895-yilda Alfred Nobel vasiyatiga binoan ta’sis etilgan va 1901-yildan boshlab topshirila boshlagan. Mukofot quyidagi yo‘nalishlarda beriladi:
1️⃣
Fizika :
👨‍🔬
Vilgelm Konrad Rentgen – rentgen nurlarini kashf etgani uchun.
2️⃣
Kimyo :
👨‍🔬
Yakob Xendrik Vant-Goff – kimyoviy kinetika va eritmalar nazariyasi bo‘yicha ishlari uchun.
3️⃣
Tibbiyot :
👨‍⚕️
Emil Adolf fon Bering – qon zardobi va difteriyaga qarshi davolash usuli uchun.
4️⃣
Adabiyot :
📖
Sully-Pryudom – she’riy ijodi va yuksak badiiy mahorati uchun.
5️⃣
Tinchlik :
Birinchi laureatlar (1901):
✌️
Jan Anri Dyunan– Qizil Xoch asoschisi.
✌️
Frederik Passi – xalqaro tinchlik harakatidagi faoliyati uchun.
6️⃣
Iqtisodiyot :
Bu yo‘nalish keyinroq – 1968-yilda ta’sis etilgan.
Birinchi laureatlar (1969):
📊
Ragnar Frish
📊
Yan Tinbergen
— iqtisodiy jarayonlarni matematik modellashtirish (ekonometrika) bo‘yicha ishlari uchun.
Mukofotlar an'anaga ko'ra har yili 10-dekabrda Stokgolm (Shvetsiya) va Osloda (Norvegiya, tinchlik mukofoti) topshiriladi.
@NoPoisk

🐾
Qochganing sari yaqinlashasan
yoxud
Oedipus kim?
Oedipus — qadimgi yunon mifologiyasidagi fojiaviy qahramon. U ayniqsa Sophocles yozgan Oedipus Rex (Shoh Oedipus) tragediyasi orqali mashhur.
Bashorat
• U tug‘ilishidan oldin, otasini o‘ldirishi va onasiga uylanishi bashorat qilinadi:
Otasi — Laius
Onasi — Jocasta
Qanday qilib fojiaga aylanadi?
1. Otasi bashoratdan qo‘rqib, chaqaloq Oedipusni o‘ldirtirmoqchi bo‘ladi.
2. Bola tirik qoladi va boshqa joyda ulg‘ayadi.
3. Katta bo‘lgach, o‘zi ham bashoratni eshitadi va “ota-onam” deb bilgan odamlardan qochadi.
4. Yo‘lda tasodifan haqiqiy otasini tanimay o‘ldiradi.
5. Keyin Fiv shahriga borib, podshoh bo‘ladi va bexabar holda o‘z onasiga uylanadi.
Oxirida haqiqatni bilib:
• Onasi o‘z joniga qasd qiladi.
• Oedipus o‘z ko‘zini o‘zi o‘yib tashlaydi.
Oedipus hikoyasi shuni ko‘rsatadi:
> Bashoratdan qochish harakati — uni amalga oshirdi.
Bu eng mashhur “taqdir paradoksi” misoli.
PS: Muso (a.s.), Yusuf (a.s.) qissalarida ham shunga o'xshash voqealar ro'y berardi-ya.
PS:PS: Man Merlin serialini ko'rganda shu xulosaga keldim, Arturni saqlab qolishga harakat qilib uni o'ldirdi.
✈️
@Navobank
-
#mifologiya

“Generalissimus”

Xrushchev degani chiqib oʻrtoq Stalinga yopishib koʻrdi. Jasadini mavzoleydan chiqarib tashladi! Oʻzi nima boʻldi! Xor-zor boʻlib oʻddi-ku! Oʻz koʻngillarida xalqqa ozodlik berdilar. Ozodlik emish! Kim qoʻyibdi tizginsiz olomonga ozodlikni! Keyin boshqasi keldi... Qogʻozga qaramasdan gapirsa, otyni aytolmaydi-yu, tagʻin bu kishi marshal emish!
“Generalissimus”
degan soʻzni aytishga tili kelishsa, olardi shu yuksak unvonniyam! Nuqul orden ulashish bilan ovora! Oxiri nima boʻldi? Hammasida orden. Hammasi poraxoʻr!
©️
O'.Hoshimov.
📚
Tushda kechgan umrlar.
✈️
@NoPoisk

Norvegiyada kun uzunligi — bu joyiga va fasliga qarab keskin o‘zgaradigan narsa. Bu davlat “dramaturgiya ustasi” desa ham bo‘ladi.
🌞
Yozda (may–iyul)
— Shimoliy qismida (masalan, Tromsø) – 24 soat quyosh botmaydi.
Buni “Midnight Sun” deyishadi. Soat 2 da ham ko‘chada kunduzdek yurish mumkin.
— Osloda (janubroq) – eng uzun kun taxminan 18–19 soat.
🌕
Qishda (dekabr–yanvar)
Shimoliy Norvegiyada – quyosh umuman chiqmaydi (Polar Night).
24 soat qorong‘ilik emas, lekin faqat xira yorug‘lik bo‘ladi.
Osloda – eng qisqa kun 5–6 soat atrofida.
Qisqacha:
☀️
Yoz: haddan tashqari uzun kun.
❄️
Qish: juda qisqa kun (shimolda umuman quyoshsiz davr).
Norvegiyada ro‘za — haqiqiy “sabr marafoni” bo‘lishi mumkin.
Islom ulamolari bu masalada bir nechta yo‘l ko‘rsatgan:
1. Eng yaqin normal kun-tun sikliga ega shahar vaqti bilan tutish
2. Makkadagi vaqt bo‘yicha tutish
3. Norvegiyaning janubiy qismi (masalan, Oslo) vaqtiga amal qilish
Ko‘pchilik musulmonlar Norvegiyada — ayniqsa shimolda — Oslo vaqti yoki yaqin davlat (masalan, Turkiya) vaqtiga amal qiladi.
✈️
@NavoBank

#termin
#terminologiya
🫥
SLEEP PARALYSIS
Uyqu paralizisi
— bu odam uyg‘ongan yoki uxlab yotgan paytda, tana harakatlana olmasligi holatidir. Odam ongli bo‘lishi mumkin, ammo qo‘l va oyoqlarni harakatga keltira olmaydi. Ba’zan bu holat bir necha soniyadan bir necha daqiqagacha davom etadi.
Nega sodir bo‘ladi
:
• Uyqu paralizisi uyqu tsiklining nosozligidan kelib chiqadi:
• Tana uxlayotgan paytda, ayniqsa REM (Rapid Eye Movement) uyqu davrida, miya faolligi yuqori bo‘ladi, lekin tana mushaklari vaqtincha “o‘chiriladi” (atoniya). Bu mushaklarning himoya mexanizmi: odam tush ko‘rganda o‘zini jarohatlamasligi uchun.
• Agar odam uyg‘onsa yoki uyg‘onayotgan bo‘lsa, lekin mushaklar hali harakatga tayyor bo‘lmasa — uyqu paralizisi yuz beradi.
Belgilari
:
• Harakatlana olmaslik (qo‘l va oyoqlar)
• Nafas olish qiyinlashishi, bo‘g‘ilish hissi
• Ba’zida “tush ko‘rish bilan bog‘liq” gallyutsinatsiyalar: ko‘rinish, ovoz yoki bosim hissi
• Qo‘rquv yoki vahima
Sabablari
:
• Uyqusizlik yoki tartibsiz uyqu
• Stress yoki xavotir
• Uyquning noto‘g‘ri pozitsiyasi (masalan, orqa tarafga yotish)
• Ba’zi dorilar yoki spirtli ichimliklar
• Narkolepsiya kabi uyqu kasalliklari
Qiziqarli fakt
:
Bu holat ko‘pincha “qo‘rquv tushlari” yoki “jinlar bosishi” kabi tushuntirilgan. Tarixiy va madaniy tushuntirishlar turlicha bo‘lgan: ba’zi xalqlarda buni “jin bosishi” deb hisoblashgan.
Sizda ham bo'lib turadimi?
🔥
✈️
@NavoBank

BILASIZMI?!
GILOTINA ASLIDA INSONPARVARLIK RAMZI EDI...
Gilotina XVIII asr oxirida Fransiyada insonparvarroq va adolatliroq qatl usuli sifatida taklif qilingan. Uni “ixtiro qilgan” deb tanilgan doktor Jozef-Ignas Giyotin aslida mexanizmini emas, g‘oyasini ilgari surgan: qatl tez, bir xil va iloji boricha og‘riqsiz bo‘lsin, hamma tabaqalar uchun teng qo‘llansin.
O‘sha paytda, Boylar qilich bilan, oddiy xalq esa osish, sindirish, chorakka bo‘lish kabi ancha azobli usullar bilan qatl etilgan.
Gilotina esa: Juda tez (bir zarb bilan), kamroq azobli deb hisoblangan va ijtimoiy tenglik ramzi bo‘lishi kerak edi.
Mexanik dizaynini esa keyinroq Antuan Lui ishlab chiqqan, 1792-yildan amalda qo‘llanila boshlangan.
Albatta, keyinchalik — ayniqsa Fransuz inqilobi davridagi ommaviy qatllar sabab — gilotina insonparvarlik ramzidan ko‘ra qo‘rquv va zo‘ravonlik timsoliga aylangan. Ammo boshlang‘ich niyat paradoksal tarzda aynan “kamroq shafqatsizlik” edi.
Nimaga kechasi 1 da bu fikr hayolga keldi bilmadim)
✈️
@NavoBank

FARQI NIMADA?!
“Mamlakat” va “davlat” so‘zlari ko‘pincha bir xil ma’noda ishlatiladi, lekin aslida ular bir-biridan farq qiladi:
🌍
Mamlakat
Mamlakat — bu hududiy va madaniy tushuncha.
Asosiy belgilar:
Muayyan yer hududi
Aholi
Umumiy til, madaniyat, tarix
Aniq siyosiy boshqaruv bo‘lishi shart emas
📌
Masalan:
Kurdiston — mamlakat (madaniy-hududiy), lekin mustaqil davlat emas
Falastin — mamlakat sifatida qaraladi, lekin davlat maqomi bahsli
🏛️
Davlat
Davlat — bu siyosiy-huquqiy tushuncha.
Asosiy belgilar:
Aniq belgilangan hudud
Doimiy aholi
Hukumat (boshqaruv organlari)
Mustaqillik (suverenitet)
Xalqaro miqyosda tan olingan
📌
Masalan:
O‘zbekiston — ham mamlakat, ham davlat
Somaliland — amalda davlatga o‘xshaydi, lekin xalqaro tan olinmagan
Demak
Har bir davlat — mamlakat, Har bir mamlakat — davlat emas.
PS: Men hech narsani bilmasligimni bilaman.
✈️
@NavoBank
-
#termin
#terminologiya

Eng uzun tun — bu qishki quyosh turishi kuni bo‘lib, 21–22-dekabrga to‘g‘ri keladi. Bu kunda tun eng uzun, kunduz eng qisqa bo‘ladi
🌙
O‘zbekistonda odatda 21-dekabr kechasi eng uzun tun hisoblanadi Shu kundan keyin kunduzlar asta-sekin uzaya boshlaydi Ilgari…