ODAMLAR ORASIDA
Психогенетика-ми ё "Психогенетика"
Бугунги кунда Ўзбекистон ахборот майдонида «Психогенетика» атамаси атрофида катта тушунмовчилик мавжуд.
Академик фан ҳисобланган Психогенетика (Behavioral Genetics) ва Марьям Махмудова тарғиб қилаётган, Ч.К.Тойч (Champion Teutsch) ғояларига асосланган «Тойч психогенетикаси» (IDEAL-method) — булар мутлақо бошқа-бошқа оламлардир. Бири биология ва психология чегарасидаги аниқ фан бўлса, иккинчиси эзотерик ва квази-психологик таълимотдир.
Қуйида ушбу икки йўналиш ўртасидаги туб фарқларни илмий ва таҳлилий нуқтаи назардан келтириб ўтаман.
1. Академик Психогенетика (Фан)
Бу хулқ-атвор генетикаси деб ҳам юритилади. У психология ва генетика кесишмасида вужудга келган расмий фан тармоғидир.
Асоси: Молекуляр биология, нейрофизиология ва математик статистика.
Ўрганиш предмети: Инсон психик жараёнлари (темперамент, интеллект, когнитив қобилиятлар) ва хулқ-атвори шаклланишида ирсият (генотип) ҳамда муҳит (среда) омилларининг ўзаро таъсири.
Тадқиқот усуллари: Эгизаклар усули (монозигот ва дизигот эгизакларни солиштириш), асраб олинган болалар усули, ДНК таҳлили.
Илмий мақсади: Масалан, шизофрения, аутизм ёки депрессияга мойилликнинг қанча қисми биологик генлар орқали ўтишини ва қанча қисми тарбияга боғлиқлигини аниқлаш.
Хулоса: Бу ерда гап ҳақиқий биологик генлар (ДНК), хромосомалар ва нейромедиаторлар алмашинуви ҳақида кетади.
2. Тойч/Махмудова Психогенетикаси (Эзотерика)
Бу йўналиш Чемпион Курт Тойч ва унинг рафиқаси Жоэл Тойч томонидан яратилган «IDEAL-метод»га асосланади. Ўзбекистонда Марьям Махмудова ва унинг издошлари томонидан оммалаштирилган.
Асоси: Метафизика, диний тушунчалар ва "муаллифлик фалсафаси" (Тойч физика ва динни бирлаштиришга уринган).
Ўрганиш предмети: «Аждодлар дастури» ёки «Генетик код» деб аталувчи мавҳум тушунча. Бу ерда ген — биологик молекула эмас, балки аждодлардан авлодга ўтувчи «бахтсизлик дастури», «камбағаллик коди» ёки «қурбонлик руҳияти»дир.
Усуллари: Генограмма тузиш (шажарани таҳлил қилиш), аффирмациялар, «қайта кодлаш» (перекодировка), онгни ўзгартириш орқали тақдирни ўзгартириш.
Моҳияти: Бу кўпроқ карма қонунларининг замонавийлаштирилган ва псевдо-илмий тилга ўгирилган кўринишидир. Улар муаммонинг ечими сифатида «оламнинг "илоҳий" қонунларига бўйсуниш» ва «нотўғри фикрлаш моделларини» ўзгартиришни таклиф қилишади.
Нима учун бу чалкашлик хавфли?
Таъкидлаганимиздек, буни «сафсата» ёки «илмсизлик» деб баҳолашга асослар бор, чунки:
• Атама ўғирланиши: Тойч методи илмий жаранглайдиган «Генетика», «Код», «ДНК» сўзларини ишлатади, лекин уларга мутлақо ғайриилмий маъно юклайди. Бу оддий одамларни чалғитади ва уларда «мен илмий усул билан даволаняпман» деган сохта ишонч уйғотади.
• Детерминизм (Тақдирийлик): Тойч методида инсон гўёки аждодлари қилган хатолар учун жавобгардек кўрсатилади (гарчи улар буни ўзгартириш мумкин десалар ҳам, бошланғич нуқта — бу ўтмиш юки). Академик психогенетика эса генлар фақат мойиллик беришини, лекин тақдирни ҳал қилмаслигини (эпигенетика) таъкидлайди.
• Компетенция масаласи: Марьям Махмудова ва шу йўналиш вакиллари кўпинча тиббий ёки фундаментал психологик базага эга бўлмай туриб, оғир психологик травмалар, оилавий низолар ва ҳатто касалликларни даволашга уринишади.
Хулоса қилганда: Академик психогенетика — бу лаборатория ва статистика. Тойч/Махмудова йўналиши эса — бу «омад ва муваффақият» ҳақидаги мотивацион тренингларнинг диний-мистик аралашмасидир.
Чемпион Тойч методи ва Ҳиндуийлик дини ўртасидаги муштаракликни, кейинги мақолада бераман. Имонингизни ўғирлатманг!
Bahodir Botirov
Psixologiya fanlar nomzodi
@odamlar_orasida2
Bu videodagi "mutaxassis"ni tanimayman. Ammo, aynan videodagi fikrlarga munosabat bildirmoqchiman.
Darhaqiqat, videodagi fikrlarga fanda "safsata" deyiladi. Yaʼni, safsata nima ekanligini bilmoqchi boʻlsangiz shu fikrlarni tahlil qilib koʻring.
Nima uchun safsata?
Chunki, unda biror qonuniyat haqida soʻzlanyapti. "Agar falon narsaga muqarrar erishmoqchi boʻlsang, buni qil" — bu qonuniyatlarni kashf qilish fanning, falsafaning vazifasidir.
Fan esa ilmiy haqiqatlarga asoslanishi kerak. Videoda taklif etilayotgan asos — oʻz ayolini uch martta quchoqlash muqarrar muvaffaqiyatga olib keladi.
Bunda ushbu asos ilmiy jihatdan isbotlanmagani bois, u haqiqat oʻrnida boʻlmaydi. Haqiqatga asoslanmagan xulosa ham haqiqiy boʻlmaydi.
Haqiqiy boʻlmagan xulosalar safsata boʻladi.
Demak videoda psixosafsatachilik qilinyapti.
Shuning uchun ham, har bir inson birinchi boʻlib mantiqni oʻrganishi kerak. Koʻp kurslarning puli choʻntakda qoladi. Eng aniq foydasi shu )
Амира Рашидова, Dee Xanum (Диёра) ва шу тоифадаги бошқа шахслар Ўзбекистон медиа бозоридаги «Инфо-бизнес» (Info-business) ёки халқ тилида айтганда «Онгни ўзгартириш менторлиги»нинг ёрқин вакилларидир.
Нима учун "Миссионер"? Чунки уларнинг фаолияти классик бизнесдан кўра кўпроқ янги диний оқим ёки мафкуравий ҳаракатни эслатади. Улар «Психогенетика» (Тойч) йўналишидан фарқли ўлароқ, кўпроқ Ғарбнинг маркетинг ва «Shaxsiy brend» (Personal Brand) технологияларига асосланишади.
Келинг, уларни ва «миссионерлик» услубларини таҳлил қиламиз:
1. Амира Рашидова (PR ва Шахсий Бренд «Пағамбари»)
У аслида кучли пиар мутахассиси, лекин кейинги пайтларда фаолияти «продюсерлик» ва «онгни кенгайтириш»га ўтган.
«Илоҳий» ваъдаси: «Масштаб» (Кўлам), «Проявленность» (Намоён бўлиш) ва «Миллионлар топиш».
Услуби: У одамларга касб ўргатмайди (масалан, қандай қилиб этикдўз ёки дастурчи бўлишни), балки «Қандай қилиб ўзлигини қимматга сотиш»ни ўргатади.
Психологик таъсири: Унинг курсларидан кейин кўпчиликда «Нарциссик кўтарилиш» (Эйфория) пайдо бўлади: "Мен оддий одам эмасман, мен брендман!" деган. Лекин реал касб ҳунари йўқ одам учун бу "пуфак" тез ёрилади ва қаттиқ тушкунликка тушади.
2. Dee Xanum (Lifestyle ва Эстетика «Авлиёси»)
Бу тоифа кўпроқ визуал эстетика, аёллик энергияси ва «лаззатланиб яшаш»ни тарғиб қилади.
«Илоҳий» ваъдаси: «Ҳолат» (Состояние). "Сен шунчаки тўғри ҳолатда бўлсанг, дунё оёғинг остида бўлади".
Услуби: Улар ўзларининг ҳашаматли ҳаётини (ресторанлар, саёҳатлар, бренд кийимлар) кўрсатиш орқали эргашувчиларда ҳавас ва ўзидан нафратланиш (inferiority complex) ҳиссини уйғотишади. Кейин эса "Шундай яшашни хоҳласанг, марафонимга қўшил" дейишади.
Хавфи: Ёш қизларда реал меҳнат қилишга бўлган хоҳиш ўлади. Улар ҳамма нарсани "энергия" ёки "визуаллаштириш" орқали олиш мумкин деб ўйлаб, ҳаётдан узилиб қолишади.
3. Бошқа «Миссионерлар»
Ирода (Iroda Life / Iroda_power): Асосан мотивация, озиш ва ҳаётини ўзгартириш бўйича. Уларда ҳам "қаҳрамонлик тарихи" (Hero's Journey) сценарийси ишлатилади: "Мен қийналган эдим, ҳозир зўрман, сен ҳам қила оласан".
Турли "SMM ва Таргет" ўргатувчилар (лекин аслида бойлик ҳақида гапирувчилар): Улар бошида касб ўргатади, лекин секин-аста "Сизнинг даромадингизга блокларингиз халақит беряпти" деб, "психология" га ўтиб кетишади.
Нега «Миссионер» деб аталади?
(Илмий таҳлил)
Уларнинг фаолияти «Диний культ» структурасига жуда ўхшаш. Қуйидаги белгиларга эътибор беринг:
Янги Инжил (Муқаддас китоб): Уларнинг "Курси" ёки "Методи". У ерда ҳақиқатнинг ягона калити бор деб ишонилади.
Гуноҳ тушунчаси: Улар тилида бу — «Чекловчи эътиқодлар» (Ограничивающие убеждения) ёки «Камбағалча фикрлаш». Агар сиз камбағал бўлсангиз, бу тақдир эмас, балки сизнинг "айбингиз" (нотўғри фикрлаётганингиз).
Жаннат ваъдаси: Дубайга саёҳат, қиммат машиналар, Coffee shop'да ўтириб ишлаш — бу улар чизадиган "жаннат" расми.
Ўндан бир улуш (Садақа): Уларнинг курсларига тикиладиган катта пуллар. Одамлар охирги пулини, ҳатто қарз олиб тўлашади, худди нажот сотиб олаётгандек.
Психиатрик ва ижтимоий хавфи
Бу "миссионерлар" жамиятда «Муваффақиятли муваффақият» (Успешный успех) неврозини яратмоқда.
Натижа: Одамлар оддий, лекин муҳим касблардан (ўқитувчи, шифокор, муҳандис) уяладиган бўлиб қоляпти. "Агар сен блогер ёки коуч бўлмасанг, демак сен" масштаб"га чиқмаган лузерсан" деган босим остида яшашяпти.
Депрессия: Ижтимоий тармоқдаги "идеал ҳаёт" ва ўзларининг реал ҳаёти ўртасидаги фарқни кўриб, ёшларда кучли апатия ва ўз жонига қасд қилиш кайфияти пайдо бўлиши мумкин.
Булар — замонавий, рақамли асрнинг "янги дин пешволари"дир.
Bahodir Botirov
https://t.me/odamlar_orasida2
Мен кўнглим дунёси ичра машҳурман,
Ва лекин сен учун йўқдекман гўё.
Бир куни мен сендан кетиб қоламан,
Мен билан расмга тушиб қол, дунё.
Бегзод Ҳамро
https://t.me/odamlar_orasida2
Xotirjam bo’lmoqchimisiz? Hayotingizni solishtirmang! Solishtirishni to’xtatmoqchimisiz? Instagram ishlatmang! Instagramning tomoshabini bo’lishning zararlari haqida yangi inshomizda gaplashdik.
Xotirjam bo’lmoqchimisiz? Hayotingizni solishtirmang!
Solishtirishni to’xtatmoqchimisiz? Instagram ishlatmang!
Instagramning tomoshabini bo’lishning zararlari haqida yangi
inshomizda
gaplashdik.
ОЛЧАСИМОН АНГИОМА
Бу мурожаат менга (Муаззам Иброҳимовага) телеграмга келди.
"Ассалому алайкум опа. Сизга мурожаат қилишимдан мақсад ўзимга ўхшаган содда инсонларни огоҳлантиришдир.
Хуллас, ўн тўққиз ёш қизимни турмушга узатмоқчи бўлдим. Тўйга яқин қизим кўзининг остидаги биттагина олчасимон кичкинагина холга ишора қилди:
- Салонга боргандим. Салончи
"Нето жойга чиқибдида бу хол. Крем, пудра билан маскировка қилсам бўладику, лекин олдириб ташланг шуни" деди.
Қизимнинг юзига диққат билан тикилиб, жимитдек қизил нуқтага кўзим тушди.
У унчалик хунук кўринмасада, нима жин урди билмадим, қизимнинг гапига кириб, ўша холдан қутулишига пул бердим.
Ҳамма жой тўла реклама. "Дипломли , малакали дерматолог, косметологман" деб бонг урган, мижозлари қалашиб ётган "мутахасис"нинг олдига чопиб бордик...
Ўрисчадан бошқасини билмайдиган "мутахасис" холларни хеч қандай текширувсиз олиб ташлашга қарор қилади.
Безарар туюлган муолажа тез тугаши керак эди. Кутганимиздек у жуда тез тугади.
Қизим турмушга чиқди. У жуда баҳтли эди. Бироқ, ҳеч қанча ўтмай ўша қизил нуқтача ўрнида яна, энди каттароқ хол пайдо бўлди. Аввал қичишиб, кейин галати огриқ бера бошлади.
Яна ўша косметологнинг олдига бордик. У бу сафар яхшироқ текшириб, ранги оқариб кетди ва бизни онколок шифокорга йўналтирди.
Онколог бу оддий хол эмас, хавфли тери хосиласи - меланома экани, уни косметологияда олдириб катта хато қилганимизни айтганида хушимдан кетиб қолдим
Хозир қизим онкологияда даволаняпти...
Хуллас, ҳамма холларни ҳам олдириб бўлмас экан. Шу мавзуда битта мақола езинг дўхтиржон. Токи , менга ўхшаган шошқалоқлар бўлмасин"
Муаззам Иброҳимова
https://t.me/odamlar_orasida2
"Alloh yo‘lida bizni aldaganlarga aldanishni qabul qilamiz"
Abdulloh ibni Umar
Izoh: Abdulloh ibn Umarning biror quli ozod bo‘lishini xohlab qolsa ibodatga zo‘r berar, masjidda ko‘p vaqt o‘tqazadigan bo‘lib qolar ekan. Buni ko‘rgan Abdulloh r.a. oʻsha qulni ozod qilib yuborar ekanlar. U kishiga "axir bu senga shunaqa koʻrinish uchun, ozod boʻlish uchun qildi bu amallarni, avval bunday ibodatli emas edi, keyin ham bunday ibodatli boʻlmaydi" deyishsa ibni Umar "Alloh yoʻlida bizni aldaganlarga aldanishni qabul qildik" der ekanlar.
https://t.me/odamlar_orasida2