OʻZBEKISTON TARIXI | Rasmiy kanal

https://youtube.com/shorts/Oa_Gv4PDCTo?si=P33iMtyTwAmsqBa4

#TvDastur
"O'zbekiston Tarixi" telekanali dasturlarini o'tkazib yubormang!
🗓
12 iyun, juma
❗
DASTURDA O'ZGARISHLAR BO'LISHI MUMKIN!
Bizni kuzatib boring:
Jonli Efir
Telegram
|
YouTube
Instagram
|
Facebook

😊
“Jonli tarix” televiktorinasi boshlandi!
Javoblarni
@jonli_tarixi_bot
ga yuboring..
Telegram
I
Instagram
I
Youtube
I
Facebook
I
Jonli efir

https://youtu.be/NlHg8AS-Td4?si=SF-QuAcpTZrj4DIc

⁉️
“Arkanaqun” – turkiy dostonchilikning ilk kurtaklaridan birimi
?
“Arkanaqun” dostoni turkiy xalqlar ogʻzaki ijodiga mansub boʻlib, u oʻzidan oldingi “Boʻzqurt” (Koʻk boʻri) mifologik syujetining ijtimoiy-tarixiy jihatdan kengaygan
variantidir.
Etimologik jihatdan yondashilganda, “Arkanaqun” atamasi moʻgʻul tilida “oshish qiyin boʻlgan togʻli dovon, tik choʻqqi” maʼnosini anglatsa, qadimgi turkiy manbalarda “boshpana topilgan, oʻrnashilgan xavfsiz makon” mazmunini ifodalaydi. Mirzo Ulug‘bek qalamiga mansub “To‘rt ulus tarixi” asarida esa, bu nom “Tund kamar” (ya’ni tik, o‘tkir, baland tog‘ tizmasi/qiri) deb izohlanadi. Abulg‘oziy Bahodirxonning “Shajarayi turk”ida “Arkananing ma’nosi tog‘ kamari, qunning ma’nosi tez va o‘tkir demakdir”, deya qayd etiladi. Mifologik geografiyaga koʻra, bu hudud toʻrt tarafi baland togʻ tizmalari bilan oʻralgan, ichki qismida dehqonchilik, chorvachilik va metallurgiya (maʼdan eritish) bilan shugʻullanish uchun tabiiy resurslarga ega boʻlgan yopiq makon sifatida tasvirlanadi.
Dostonning bizgacha yetib kelishida ikki yirik tarixiy manba muhim poydevor hisoblanadi:
1) “Jomeʼ ut-tavorix” (XIII asr): Elxonlar (Erondagi mo‘g‘ullar) davlatining vaziri, qomusiy olim va tarixchi Rashididdin Fazlulloh oʻzining fors tilidagi ushbu asarida doston elementlarini ilk bor tizimli ravishda yozib qoldirgan. Muallif mazkur dostonni dasht koʻchmanchilari va turk-moʻgʻul urugʻlari orasidagi ogʻizdan-ogʻizga oʻtib yurgan ogʻzaki rivoyatlarga tayanib qayd etganini taʼkidlaydi.
2) “Shajarayi turk” (XVII asr): Xiva xoni va tarixchi Abulgʻozi Bahodirxon ushbu doston variantini turkiy til muhitiga moslashtirib, tarixiy solnomalarga kiritgan.
Shuningdek, mazkur doston Xondamirning “Xulosat ul-axbor”, Hofiz Tanish Buxoriyning “Sharafnomayi shohiy” hamda Munis va Ogahiy qalamiga mansub “Firdavs ul-iqbol” asarlarida ham aks etib, Turon tarixchilik maktabining doimiy e’tiborida bo‘lgan.
Mifologik xronologiyaga koʻra, turklarning Arkanaqun hududidan keng dunyoga chiqqan vaqti astronomik quyosh taqvimiga binoan 21-mart – kun va tun tenglashgan, quyosh Baliq burjidan Qoʻy burjiga oʻtgan kunga toʻgʻri keladi. Bu sana mintaqa xalqlari madaniyatida tabiatning yangilanish fasli – Navroʻz bilan uygʻunlashgan.
Turkiy xalqlar dunyoqarashida togʻ va gʻor simvollari ilohiy panoh hamda hayotning boshlanish nuqtasi sifatida qaralgan. Xitoy yilnomalarida (masalan, “Suyshu” hamda “Tangshu” manbalarida) qadimgi hunlar va koʻkturklarning muqaddas gʻorga ega boʻlgani, Turk xoqoni har yili ushbu gʻor oldida ota-bobolar ruhi uchun qurbonlik keltirish marosimlariga shaxsan rahbarlik qilgani haqida aniq faktlar mavjud.
“Dada Qoʻrqut” eposida: Qahramon Basat elga xavf tugʻdirgan Tepako‘zni togʻ gʻorida mahv etadi.
Eron va kurd mifologiyasida: Temirchi Kova zolim Zahhokni togʻ tepasidagi gʻorida oʻldirib, bu haqda xalqqa olov yoqish orqali xabar beradi.
Bu qiyosiy oʻxshashliklar qadimgi Turonu Eron xalqlari mifologiyasida togʻ, gʻor, olov va temir tushunchalarining mushtarak semantik vazifaga ega boʻlganini isbotlaydi.
Davomi bor....
Zafar SHAMSIDDINOV,
tadqiqotchi
Telegram
I
Instagram
I
Youtube
I
Facebook
I
Jonli efir

https://youtu.be/dVQRjNrCX9c?si=4VSpNY29LDLeHFxu

#TvDastur
"O'zbekiston Tarixi" telekanali dasturlarini o'tkazib yubormang!
🗓
11 iyun, payshanba
❗
DASTURDA O'ZGARISHLAR BO'LISHI MUMKIN!
Bizni kuzatib boring:
Jonli Efir
Telegram
|
YouTube
Instagram
|
Facebook

https://youtu.be/tExGBdxH5p8?si=JcGIPSkRGy0bS8Y9

😊
“Jonli tarix” televiktorinasi boshlandi!
Javoblarni
@jonli_tarixi_bot
ga yuboring..
Telegram
I
Instagram
I
Youtube
I
Facebook
I
Jonli efir

https://youtu.be/GyVXR0Z5sRE?si=SbdgcC0E496UgC6l