Ummu Umayr (reserve)🌴
Payg’ambarning farzandi kofir bo’lishidan ibrat
Aksar ota-onalarda bolalarni o’zlaridan alohida ko’rmaslik va doimiy yuqori ichki havotir sabab uchraydigan bir holat bor. Bu farzandning xato va kamchiliklariga ko’r-ko’rona ko’z yumish va kimdir bu xatolarni aytsa, “bolamni yomonladi”, deb ular bilan urishish, chunki bunday ota-onalar bolaning xatosini o’zining tarbiyasi, shaxsiyati va muvaffaqqiyatsizligi bilan bog’lashadi. Ammo bola ulg’ayib, balog’atga yetgach, ayniqsa, oila qurib, farzand orttirgach u katta erkak yoki ayol sifatida jamiyatga qo’shilgan. Endi unga hech kim ota-onaning ko’zi bilan qaramaydi, u kap-katta odam, mas’uliyatlari bor. Ota-ona “ko’zimda kichik bolasan” degani bolaning nomaqbul ishlari, odamlarga yetkazgan zararlarini oqlab bermasligi kerak. Bolaga muhabbat boshqalarga adolatni to’sib qo’ymasin.
Biroq aytganimday, ota-onalar bolalarini alohida shaxs sifatida ko’rolmagach, ularning hamma qarorlariga o’zlarini mas’ul, deb bilishadi. Natijada esa hadeb bolaning xatosini ko’raverish ota-ona qalbi uchun og’riqli bo’lib qoladi, sababi hech bir odam xatodan holimas. Ko’pchilik shu yerda adolat va xolislikni chetga surib “mening bolam avliyo” pozitsiyasiga o’tvoladi. Keyin u nima xato, kamchilik va xattoki gunoh qilsa ham ko’z yumaveradi. Bu bilan ota-ona bolaga yaxshilik qilyapman, deb o’ylaydi. Ammo jiddiy xatolari ham xas-po’shlangan bola borib-borib ota-onaga ham jur’atli bo’lib qoladi, oqibatda ota-onaning o’zi azob chekadi. Vaholanki, ota-onaning bola oldidagi burchlaridan biri unga hamisha pand-nasihat qilish, xatolarini ko’rsatish va to’g’irlashga ko’maklashishdir. Musulmon sifatida esa har bir kishining yaxshilikka buyurish, yomonlikdan qaytarish vojibi bor, kim uni qasddan tark qilsa, gunohga haqli bo’lishi mumkin.
Bizga Nuh alayhissalomning kofir o’g’lidan ibrat shuki, siz xatto payg’ambar bo’lsangiz ham farzandingiz noqobil bo’lishi mumkin ekan. Va bunga sizning aloqangiz yo’q, chunki hidoyat va tavfiq Allohning mulki, uni xohlaganiga beradi. Agar ota-onaga qarab bolaga yaxshilik berilganda edi payg’ambarning o’g’li bunga haqliroq bo’lardi. Shuning uchun bolangizni kamchiliklarini ko’rishdan, tan olishdan va ular uchun tanbeh berishdan cho’chimang. Bu sizni yomon ota-onaga, tarbiyani eplolmagan noshudga chiqarmaydi. Ular sizning qaramog’ingizdan chiqib, katta insonlar sifatida jamiyatga qo’shilishgan. Endi ular o’z qarorlari uchun o’zlari mas’ul, yaxshilik qilishsa, mukofotlanishadi. Yomonlik qilishsa, jazo olishlari kerak.
@palmoviysad
Umr
Hozir tahminan 2000-yillarda mashxur bo’lgan “Klon” serialidan parchalar ommalashgan, men serialni ko’rmaganman, ammo mavzusi ko’plarga qiziqligini tahmin qilaman. O’shanda serialni qayta-qayta ko’rganlar yo bir marta bo’lsa ham ko’rib, musiqalari bilan yashab yurganlar hozir tahminan 40-50 yoshdagi avlod nazarimda. Masalan, “Mushtasham yuz yil” seriali ham 2010-yillarda mashxur edi, u serial bilan yashaganlar ham hozir o’rta yosh avlod vakili. Demoqchimanki, o’sha avlod bizning yoshimizdagi paytida tahminan 3 oydan 1 yilgacha umrini shu seriallar bag’ishlashgan. Bunaqa serial va kinolar ko’payib ham ketgan. O’sha tomoshabinlardan ko’plari tirik ham bo’lmasa kerak…
Yoshligingni nima bilan o’tkazgansan, deb qabr yo Qiyomatda so’ralsa, nima deb javob berishar ekana? Tiriklari bu vaqt isrofidan armondami yo’qmi, bilmadim. Ammo ketganlarning nadomati achchiqligini bilaman.
Men faqat o’zimga eslatmoqchiman. Hozirgi quvvatim, vaqtim, zehnim Allohga berishim mumkin bo’lgan eng yaxshi va afzal tortiqlar. Zotan Alloh bunga muhtojmas. Alloh eng navqiron paytimdagi ibodatimgaki muhtoj emas ekan, qarib xatto bolalarimga malol keladigan, tahoratimni ham tuzuk ushlolmay, tuzukrok ruku va sajda qilolmaydigan holdagi ibodatimga muhtoj bo’larmidi?! Yo’q, aslo! Umrning eng yaxshi paytlarini nafs istaklari uchun bag’ishlab, mavhum qarilikdan nimadirlarni Oxiratga atash eng katta badbaxtlik. Bu ochiq g’aflatdir. Shaytonning tuzog’idir.
Alloh bizga bundan panoh ber.
@palmoviysad
Men erimni sevamanmi yoki undan kelgan manfaatnimi?
Aslida manfaatsiz munosabatlar umuman bo’lmaydi, odamlar bir-biriga ehtiyojmand yaratilgan. Unda bu haqiqatni bilish nima foyda beradi desangiz, aytamanki, bu farqni ajratish xolislikni beradi. Chunki yaqin munosabatlarda “xolis Alloh uchun” amal qilish juda mushkul. O’zi “Alloh uchun” amal qilish eng qiyin ish, endi bo’lib ham sizga muttasil manfaati kelib turadigan odamga yaxshilik bu “Alloh uchunmi yoki nafs uchunmi?” ajratish yana-da mushkul.
Ko’p ayollar erlarini sevaman, deb o’ylashadi. Aslida ular erlari sababidan topadigan manfaatlarni sevishadi. Bu psixologiyada “funksional bog’liqlik” nazariyasiga tegishli. Ya’ni shu odam funksiyasi sababidan kelgan bog’lanish. Masalan, bu qiymat va qadr hissi bo’lishi mumkin. Ayol o’z oilasi yoki jamiyatda topolmagan qiymat hissini eri orqali topadi; yoki eng tarqalgan funksiyalardan biri moliyaviy barqarorlik, er sababidan doimiy “nima yeb-ichish, qachon to’lov qilish, qayerdan pul topish” havotirlari olingan bo’ladi. Yoki tasdiq yoki tanlanganlik ehtiyoji ham kirishi mumkin, er sababidan doimiy mavjudlik, tanlanganlik kabi emotsional hislarni tuyish ichki xotirjamlik beradi. Xattoki, nobop va yomon er bilan yashab ham muayyan ehtiyoj qondiriladi, masalan, jamiyat bunaqa ayolni bardoshli, oilasi uchun kurashgan, deb aytadi. Ayollar o’zlari bilib-bilmay mana shu qondirilayotgan ehtiyojlar uchun erlariga sabr qilishadi: yomon xulqiga, jahliga, pul topmasligiga, layoqatsizligiga, bo’shligiga va hkz. Bu sabrni esa kompensatsiya sifatida emas, balki muhabbat fidoyiligi sifatida talqin qilishadi. Shuning uchun ham doimiy minnat qilishadi, chunki o’zlari ham buni fidokorlik ekaniga ishonib qolishgan.
Xo’sh, qachon biz ehtiyojni shaxsdan ajratamiz?
Qachonki, u insondan ana shu qondirilayotgan talab kamayganda yoki uzilganda. Masalan, kasal bo’lib qolganda, ishlari yurishmay, qarzga kirib ketganda, boshqasiga uylanib olganda, qamalib qolganda yoki ayol ehtiyoji boshqa resurs bilan qondirilganda(masalan, ayol o’ziyam moliyaviy mustaqil bo’lishni boshladi va eriga muhtoj bo’lmay qoldi) va hkz. Bularning hammasi manfaatlarni kesuvchi omillar bo’lib, bularga duch kelgandagina inson rostanam shaxsiyatni sevadimi yoki undan kelgan manfaatnimi ajratib olishi mumkin. Sinovning shunaqa ajoyib tomonlari bor, xullas.
Innangkeyinchi, bildik ham deylik, endi nima, qani adolat, qani xolislik?
Endi erdan norozi bo’lib shikoyat qilayotganda, uni qarg’ayotganda, ortidan g’iybat qilayotganda yoki yuziga minnat toshlarini otayotganda yuragingizning bir chetida nimadir lippillaydi. Axir, men umrimni fido qilgan bo’lsam, shuni evaziga narsa ham olganman-ku, men shularni sarflagan bo’lsam, evazi to’ldirilgan-ku, ga o’xshash ovozlar. Yoki har safar nafsingizga yoqmaydigan, ammo eringizga ma’qul bir ishga yuzlashganda o’zingizga ochiq savol berasiz: men buni kim uchun qilyapman?
P.s.Bular hammasi inson psixikasi uchu muhim bo’lgan elementlar, biz ijtimoiy mavjudotmiz va bu ehtiyojlarni qondirishga urinishimiz tabiiy. Faqat ongli, sog’lom shaklda bo’lsin va din bilan manipulyatsiya qilinmasin.
@palmoviysad
Bizga buni o’rgatishmaydi
Ta’lim tizimida ham, oilada ham jamiyatda axloqiy yaxshi va har ma’noda iffatli yashab qolish uchun eng muhim ko’nikmalar berilmaydi. Odam esa ijtimoiy mavjudot, odamlarsiz yasholmaydi, ishi bitmaydi. Lekin taassuf, odamlar bilan aloqa, yaxshi xulq, fazilatlar, sharaf va obro’ borasidagi tushunchalar ta’lim va tarbiyasiz o’rgatilmas ekan:
- Odam bir munosabatga kirsa, qanday qilib sharafini saqlab qolishi haqida emas, qanday qilib o’ch olish haqida o’ylasa;
- Odam birov bilan rishta bog’lasa, qanday qilib iysor darajasiga chiqish, shu rishta orqali Alloh roziligiga erishib qolish haqida emas, balki undan qanday foydalanishni, dunyosiga nima qilsa, yaxshi bo’lishini o’ylasa;
- Odam birov bilan tortishib qolsa, eng go’zal tarzda suhbatga yakun yasashga emas, balki iloji boricha uni toptab, yerga urib, alamidam chiqish payida bo’lsa;
- Odam birov bilan aloqalarni uzsa, unga imkonidagi eng oxirgi yaxshilikni qilib, so’ng ortidan uni sha’nini bulg’amay, o’z izzatini saqlab qolishni emas, balki unga jamiki yomonlik, la’nat va ozorlarni yetkazish girivida bo’lsa, jamiyatdan ana shu ta’lim-tarbiya uzilgan bo’ladi.
Vaholanki, inson mukarram mavjudot. Mo’min esa azizdir, mo’minning hurmati Alloh huzurida juda buyuk. Ammo bu izzat va sharafni hamma ham ko’tarolmas ekan. Ana shu ko’tarolmagan kishilarni biz “xudbinlar, johillar, zolimlar”, desak kerak. Qiyomatgacha jamiyat esa tobora yomonlashib boraveradi. Har kim o’zini bu ko’zga ko’rinmaydigan, ammo mavjudligi bilan dunyoni ham, Oxiratni ham kuydiradigan balolalardan qutqarsin…
@palmoviysad
Nega birov aytgan ishni qilmayman?
Bir ishni qilishga chog’lanib tursangizu, ammo kimdir uni ta’kidlasa, qilgingiz kelmay qoladimi? Unday bo’lsa, bu post siz uchun, marhamat. Sabablarni ko’rib chiqamiz:
1.
Psixologik reaktans nazariyasi
. Erta bolalikdan doimiy “menlik” chegaralari buzilib kelingan odamlarda bu his refleks darajasida ishga tushadi, ya’ni sezgilar kuchayib ketadi. Reaktans bu avtonomiyaga tahdid oqibatida yuzaga keladiagn mexanizm. Avtanomiya bu “menlik”: Men qarorlarimga mas’ulman, men o’zim xohlab qaysidir ishni qilaman, men o’zim tanlov qilaman, men o’zim mas’uliyatni bo’ynimga olaman va hkz. Ammo doimiy ravishda “sen bilmaysan, eplolmaysan, qilolmaysan, tushunmaysan, aqling yetmaydi, hali kichkinasan, aralashma” kabi iddaolar bilan katta bo’lgan odamlarda bu avtonomiya zaiflashadi, shuning uchun keyingi hayot bosqichlarida har qanday xolis tavsiya, maslahatlar ham o’sha “menlik”ka tahdid sifatida ko’riladi.
Bunaqa mijoz bilan terapiyada ishlash qiyin, chunki aytganimday bu mexanizm refleks darajasida. U anglab tursa ham nima to’g’riligini, ammo baribir qilolmaydi, ziddiyati kuchli. Masalan, o’smirlarda namoz masalasi, siz aytaverasiz, o’zi tushunadi, ammo namozda mustahkam bo’lolmaydi.
2.
Ichki motivatsiya va zavqning yo’qolishi.
Ishni qilmoqchi bo’lgan odam qaysidir ma’noda g’oyaning egasi edi, o’zi anglab yetgandi va o’zi uchun motivatsiya topgandi. Ammo kimdir aytishi bilan bu mustaqil qaror emas, balki jarayonning bir qismiga aylanib qoldi. Ya’ni endi u zavqqa loyiq emas, shunchaki bajaruvchi, zavqni boshqa birov ilib ketdi. Masalan, o’zi bilib idish yuvmoqchi edi, bu uchun keyin o’zidan qoniqardi, ehtimol uydagilardan rahmat eshitardi, ammo bu zavqni hammasi “idishni yuvib qo’y” bilan barbod bo’ldi. Motiv yo’qoldi, harakat ham.
Odatda, bu reaksiya yo qattiq nazoratda o’sgan yoki infantilizatsiya bilan katta bo’lgan bolalarda ko’p uchraydi. Ikkisining farqi shundaki, nazoratdagi odamda “men qilolardim, ammo menga ruhsat bermayapti”, degan his bo’lib, qisman ichki mustaqilligi saqlanadi, biroq u isyon bilan namoyon bo’ladi. Infantilizatsiyada esa “men rostan ham no’noqman, eplolmasdim, shuni boshqalar ham biladi” shaklida namoyon bo’ladi va bu nazoratdan ko’ra chuqurroq, og’irroq iz qoldiradi.
Xullas, bittasida bola “o’zim qilaman, aralashma”, deydi. Ikkinchisida, “men noshudman, borim shu”, deydi.
🟢
Odam o’zida buni topsa, avvalo refleks darajasidagi himoya mexanizmi bilan terapiyada ishlashi kerak, chunki sizga doimiy o’zingizni tushunish uchun xavfsiz muhit kerak. G’oliban bu muhit uyingizda yo’q, shuning uchun ham refleks darajasiga chiqib ketgan. Endi agar o’zida motivatsiyasisizlikni topsa, darhol niyatini yangilashi kerak, chunki Alloh uchun bo’lgan amal millionlab odamlar tomonidan aytilsa ham o’chmaydigan olov. Ilm olishga targ’ibga yuzlagan hadis, oyatlar bor, lekin kimdir zavqni yo’qotganmi? Balki olimlar doimiy yangilanadi. Keyingi ish esa fokusni o’zgartirish, ya’ni “u aytdi va mening qiymatim tushdi” emas, balki “biz ikkimiz o’xshash fikrlar ekanmiz, ikkimizga ham yaxshi fikr kelibdi, menga xatto undan oldinroq ham kelibdi, masha Alloh”, deyish bilan.
🟢
Boshqa odamga esa buyruq ohangida emas, savol tarzida vazifani yuklash himoyani pasaytiradi: “
Yordam berolasanmi?”, “shunday qilmaymizmi?”
va hkz.
@palmoviysad
https://telegra.ph/KECHKI-ZIKRLAR-11-14
https://telegra.ph/TONGGI-ZIKRLAR-02-25
Biz “O’qing (Iqro), ummati” emasmiz
Biz “o’qi ummati” emasmiz, balki biz “Seni yaratgan Zot nomi bilan o’qi” ummatimiz.
O’qish, mutolaa va ta’lim sohasida bizda afzal bo’lgan, oldinda bo’lgan ummatlar bor. Ular bizdan karrasiga ko’p o’qiydi. Ammo ulardan bizning farqimiz biz nimaniki o’qisak, ilmini olsak, uni Alloh subhanahu va Taolo bilan bog’lashimiz kerak. Ya’ni yaratilganni Yaratgan bilan bog’lashni o’rganishimiz kerak. Iqtisodiy, ilmiy, ma’rifiy, siyosiy, tarbiyaviy, xattoki, tabiatga oid bo’lgan ilmlarni ham Alloh yaratgani, Allohning qonuniyati asosida harakatlanishi bilan tatbiq qilishimiz kerak.
*Evolutsiya bilan, tabiiy qonunlar, fizika qonunlari, an’analar, urf-odatlar bilan emas, balki Yer-u osmonlarni yolg’iz yaratuvchisi Alloh bilan bog’lashni o’rganishimiz kerak (tarjim.)
(C) dr Naif ibn Nahar
@palmoviysad
Nega ota-ona bolani idellashtiradi?
Xalqimizda qarqunoqdan bulbul chiqibdi, degan maqol bor. Mag’zini chaqishga urunib, o’ylayverardim: “Rostan shunday bo’lishi mumkinmi?”. Ya’ni emotsional yoki aqliy salohiyati yaxshi bo’lmagan ota-onadan buyuk odam chiqadimi? Bola ota-onaning irsiy mevasi, tug’ilgach u axloq va tarbiya jihatidan ham “hosil”ga aylanadi. Qanday qilib shunda ota-ona boshqachayu, bola boshqacha bo’lib qoladi?! To’g’ri, Allohning fazli va rahmati bor. Ammo birlamchi asoslar shaxsiyatda qolaveradi-ku(masalan, hissiyotni ifodalash va boshqarish, iroda va hkz). Oxiri psixologik yechimga keldim shekilli, bugun ota-onalar nega bolalarini ideallashtirishini ko’rib chiqamiz.
1.
Ota-ona o’zini yetarli his qilmaydi.
Bola ular uchun o’z qadrini tasdiqlash vositasi bo’lib qoladi. “Mening bolam eng aqlli, eng chiroyli, eng yaxshi, eng a’lochi” — bu aslida: “Men yaxshi onaman (otaman), men yaxshi tarbiya berganman”. Bolaning yutuqlari = ota-onaning o’z-o’zini baholashi.
2.
Narsistik uzatma.
Ona bolani o’zining davomi sifatida ko’radi — alohida shaxs sifatida emas. Bola onaning amalga oshmagan orzularini, unvonlarini, identitetini, rejalarini “yakunlashi” kerak. Ideal bola = ideal ota-ona.
3.
Ambivalentlikdan qochish
. Bola haqida salbiy his-tuyg’ular (charchoq, g’azab, umidsizlik) onada aybdorlik uyg’otadi. Idealizatsiya — bu salbiy hissiyotlarni ko’rmaslik uchun ularni ustini yopishdek. “Yo’q, hech qachon yig’lamagan bolam, umuman meni qiynamagan, juda sabrli bola bu”. Ideal bola = ehtiyojlarni payqamagan ota-ona.
4.
Munosabatdagi bo’shliqni to’ldirish.
Agar ota-ona o’zaro munosabati sovuq, ziddiyatli yoki emotsional jihatdan uzoq bo’lsa — bola yagona haqiqiy yaqinlik manbayi bo’lib qoladi. “Bolamiz judayam aqlli, judayam kitobxon, judayam boshqacha” Bola idealizatsiyasi = yolg’izlikdan himoya.
📌
Xo’sh, bu idealizatsiya bolaga qanday ta’sir qiladi?
(Keling, holatni obrazlashtiramiz, qahramonimiz Qulpinisani davraga taklif qilamiz.)
Qulpinisa doim hamma narsaga rozi bo’ladi, hech ham yo’q deyolmaydi. Juda ehtiyotkor, xato qilishdan cho’chib turadi, azbaroyi biror ishni boshini tutishi ham qiyin. Mabodo biror mag’lubiyatga uchrab qolsa, juda og’ir yashab o’tadi. Bir marta kichikligida adashib “4” olganda, ikki kun tinmay yig’lagan. Hozir ham ishi o’xshamagani uchun 1 haftadan beri xonasidan chiqmayapti. Birovga dardini aytmaydi, nima xohlashini ham bildirmaydi, chunki o’zi ham o’zini yaxshi tushunmaydi. Butun dunyo vayron bo’lsa ham “Farqi yo’q” rejimida turadi, qachon xavf, qachon xatar umuman farqi yo’q. G’azabini ko’rsatmaydi, shunga uni juda bosiq deb o’ylashadi. Tanqidni ko’tarolmaydi, uni ochiq hujum sifatida ko’radi. Ota-onasidan hissiy ajralishi qiyin, ularning hislari uchun o’zini aybdor his qiladi, o’zini ular bilan bir butun his qiladi. Depressiyaga moyil, tez taslim bo’ladi.
Qulpinisalarga jo’natib qo’yamiz
✈️
@palmoviysad