Ruvayha

DO‘ST QIYOFASIDAGI DUSHMAN
Olimlar bachadon hujayralari ustida
tadqiqot
o‘tkazishdi.
Birinchi bachadon hujayrasiga
tabiiy estrogen berishdi — ayol tanasi tug‘ilgandan beri taniydigan, o‘z-o‘zining gormoni.
Ikkinchisiga
— kundalik hayotda hammamiz ushlaydigan, baʼzilarimiz hatto kiyadigan plastik berishdi.  Aniqrog‘i, undan chiqadigan moddani — Bisfenol A. U suv butilkalarida, konserva ichida, kvitansiya va chek qog'ozlarida, hattoki kiyimlarda ham uchraydi.
Natija:
Bachadon hujayralari plastikdan chiqqan moddani o‘zining tabiiy gormonidan farqlay olmadi.
Hujayralar xuddi haqiqiy estrogen kelgandek javob berishni boshladi:
o‘sish
🌼
bo‘linish
🌼
faollashish.
Hujayra
plastikni
“bu mening gormonim”
deb qabul qildi.
Savol:
hujayra “yolg‘on gormonni” qabul qilgandan keyin nima bo‘ladi?
Javob quyidagicha:
— Tuxum hujayra sifati tushishi;
— Homilador bo‘lish imkoniyati pasayishi;
— Bachadonning homilani “qabul qilish qobiliyati” buzilishi;
— Gormonal boshqaruv markazi — gipotalamus va gipofiz ishida nosozliklar;
— Tuxumdon polikistoz sindromi (PCOS) rivojlanishi yuzaga kelishi mumkin.
Muhim:
Qonida bisfenol A miqdori aniqlanadigan darajada bo‘lgan ayollar orasida bepushtlik holatlari sog‘lom nazorat guruhiga nisbatan sezilarli darajada ko‘proq uchragan.
Tanamiz plastikni “o‘zimniki” deb qabul qilgani uchun ham bu jarayon juda xavfli:
chunki dushmanni tanish oson. Lekin do‘st niqobida kirib kelgan narsani qanday tanib olamiz?
Tanamiz Alloh amonat qilib bergan eng mukammal va shu bilan birga nozik tizim. Bachadon — tirik jon tashiladigan maskan va aynan u har kuni qattiq zarbalarga uchrayapti.
Bu qo‘rqishimiz uchun emas, ogoh bo‘lishimiz uchun yetkazilayotgan xabar. O‘z tanamizni va uning reaksiyalarini o‘rganishimiz kerak. Buni qilmasligimizga esa uzur qolmayapti.
28-iyul, O‘zbekiston vaqti bilan soat 21:00 da
ayol-qizlar uchun xos kanalda
bepul efir bo‘lib o‘tadi.
Mavzu: Asal oyi sistiti.
Efirda ayollar salomatligiga oid mini-kursga qabul ochiladi va oxirigacha o‘tirganlar uchun yoqimli xabarlar ham bo‘ladi. Seshanba kuni kechkiga darsdan boshqa narsani rejalashtirmang va asosiy kanalga ulnaib oling
.
Xonimlar uchun asosiy kanal havolasi:
https://t.me/+Qf3ORiS9mYZiZWI8
https://t.me/+Qf3ORiS9mYZiZWI8
https://t.me/+Qf3ORiS9mYZiZWI8

BACHADON OLIB TASHLASH= AYOLLIKNING TUGASHI(MI?
)
Bachadonning eng asosiy vazifasi homiladorlik davrida chaqaloqni o‘z bag‘rida o‘stirish.
U jinsiy
istakni boshqaradigan va orgazmni taʼminlaydigan aʼzo emas.
Jinsiy hayotda miya, klitor, qin va tos tubi mushaklari birgalikda ishlaydi. Ayol gormonlari ham bachadonda emas,
tuxumdonlarda ishlab chiqariladi
.
SAVOL:
Bachadon olib tashlansa jinsiy hayot tugaydimi?
JAVOB:
Yo‘q
Tadqiqotlarda
histerektomiya
(bachadonni olib tashlash operatsiyasi) o‘tkazgan ayollarning 70%dan ko‘prog‘i operatsiyadan keyin jinsiy hayoti o‘zgarmaganini, baʼzida esa hatto yaxshilanganini aytishgan. Chunki ko‘p ayollarda operatsiyagacha
kuchli hayz og‘riqlari, mioma tufayli bosim hissi yoki surunkali tos og‘rig‘i
bo‘ladi. Aynan shu muammolar
jinsiy hayot sifatini pasaytiradi.
Operatsiyadan keyin esa bu shikoyatlar kamayadi yoki butunlay yo‘qoladi.
✅
Qin saqlanib qoladi.
✅
Klitor saqlanib qoladi.
✅
Tos tubi mushaklari ham saqlanib qoladi.
Demak, jinsiy qo‘zg‘alish, jinsiy istak va orgazmning asosiy mexanizmlari davom etadi.
Bachadonni olib tashlash jinsiy hayot tugashi degani emas.
SAVOL:
Bachadon olib tashlansa, darrov menopauza boshlanadimi?
JAVOB:
ha va
yo‘q.
Menopauzani bachadon emas, tuxumdonlar belgilaydi.
Agar operatsiya vaqtida
tuxumdonlar saqlab qolingan
bo‘lsa, ayol gormon ishlab chiqarishda davom etadi va odatdagi yoshida tabiiy menopauzaga kiradi.
Agar
tuxumdonlar ham olib tashlansa
(bu operatsiya ooforektomiya deb ataladi), shunda jarrohlik menopauzasi yuz berishi mumkin.
Bachadon bo‘lmasa ayol kishi faqatgina hayz ko‘rmaydi, xolos.
SAVOL:
Bachadon olib tashlansa, ayollik tugaydimi?
JAVOB:
Yo‘q.
Ayollik bachadonda yashamaydi.
Ayollik — bu gormonal muvozanat, jinsiy hayot, tanani qabul qilish, shaxsiy o‘zlik hissi va eng muhimi, ayol shaklida yaratilganlikdir.
Histerektomiya faqat bir a’zoni olib tashlash operatsiyasi, ayollikni emas.
Albatta, har qanday operatsiya faqat zarurat bo‘lganda va shifokor bilan birgalikda qabul qilingan qaror asosida bajarilishi kerak.
Ammo ayollarni ilmiy asosga ega bo‘lmagan qo‘rquvlar bilan qo‘rqitish ham to‘g‘ri emas.
28-iyul, seshanba, O‘zbekiston vaqti bilan soat 21:00 da ayollarning jinsiy salomatligiga oid bepul efir bo‘lib o‘tadi.
Ayollar uchun xos kanalimizga
ulanib, efirni o‘tkazib yubormang.
Xonimlar uchun asosiy kanal havolasi:
https://t.me/+Qf3ORiS9mYZiZWI8
https://t.me/+Qf3ORiS9mYZiZWI8
https://t.me/+Qf3ORiS9mYZiZWI8

BADALI OG‘IR “TOZALIK”
Qinni kir sovun bilan yuvish haqida eshitganmisiz?
Kir sovun juda ham universal mahsulot, unda hattoki qin sohasini ham yuvsa bo‘ladi. Foydalari ko‘p, shaxsiy tajribadan o‘tgan effektiv tozalash usuli hisoblanadi. Bakteriya va viruslarni o‘ldirib, qinni jaydarichasiga aytganda chinnidek qilib, tozalab beradi.  Qo‘shimchasiga yana ozroq toraytiradigan hususiyati ham bor. Maʼlumot foydali bo‘lgan bo‘lsa layk bosib, obuna bo‘lish yodingizdan chiqmasin...
deb gapirib chiqadigan turli “ekspertlarga” ishonib ketavermaslik kerak.
Biri chiqib kir sovunda yuvish va perekisda tozalashni aytsa, boshqasi tug‘ruqga yaqin qinga paxta/pista yog‘i qusa yaxshi taʼsir qilishini aytadi.
Muammoyimiz maʼlumot yo‘qligi bo‘lgan paytlarda oddiy infeksiyalardan ham
o‘lib ketganlar bo‘lgan
, lekin hozir maʼlumot ko‘pligidan qaysi biriga ishonishni bilmasdan, tanamizga ziyon yetkazadigan ishlarni ham “foyda” deb bilib, baʼzan hatto
o‘lim holatlari ham kuzatilyapti.
Bularni ko‘rib sezdimki
8 yildan ziyod
ushbu mavzu haqida to‘plab, sinab kelayotgan saralangan ilmlarimni ommaga yetkazish vaqti keldi. Bu harqalay instagramda duch kelgan reelsda aytilgan narsalarni qilaverishdan ancha arzonga tushar ekan qarasam.
28-iyul, seshanba, O‘zbekiston vaqti bilan soat 21:00 da shu bilimlarning uchini
ayol-qizlar uchun xos kanalimda
ochaman.
Kanalni ovozini chiqarib qo‘ying, berilayotgan maʼlumotlar bilan tanishib chiqsangiz efirda gapiriladigan narsalar tushunarliroq bo‘ladi.
Xonimlar uchun asosiy kanal havolasi:
https://t.me/+Qf3ORiS9mYZiZWI8

ICHAKLARIMIZ XOTIRASI
Jinsiy a’zolar salomatligi bilan bog‘liqligi..
Yillar avval tomoq og‘rig‘i uchun ichilgan antibiotik tanangizdan 8 yilda ham to‘liq chiqib ketmasligi mumkin. Siz uni unutgansiz — ichagingizdagi foydali bakteriyalar esa yo‘q.
2026-yilda
Nature Medicine
jurnalida
chop etilgan tadqiqotda ~15 ming odam kuzatilgan: oxirgi 8 yilda qancha antibiotik ichgani va ichak bakteriyalarining holati tekshirilgan.
Natija:
antibiotikdan keyin ichakdagi muvozanat 8 yilda ham to‘liq tiklanmagan. Eng katta o‘zgarish yaqinda ichganlarda bo‘lgan, lekin 4–8 yil oldin ichilgan bitta kurs antibiotik ham yaxshigina iz qoldirgan.
Jami 11 xil antibiotik guruhi o‘rganilgan. Ayollar uchun eng muhim uchtasi:
🌼
Klindamitsin
— eng kuchli taʼsirga ega. Uni ichganlarda ichakdagi bakteriya turlari o‘rtacha
47 taga kamaygan.
Bu dori bakterial vaginozni davolashda ham ishlatiladi. Yaʼni bitta infeksiyani davolayman deb, 47ta foydali turdan ayrilamiz.
🌼
Ftorxinolonlar (siprofloksatsin, levofloksatsin)
— ko‘pincha siydik yo‘llari infeksiyalarida beriladi. Bunday infeksiyalar ayollarda ancha ko‘p uchraydi.
🌼
Tetratsiklin (doksitsiklin)
— akne va ayrim infeksiyalarda qo‘llaniladi.
Ichakdagi bakteriyalar immunitetni qo‘llab-quvvatlaydi, yallig‘lanishni nazorat qiladi, moddalar almashinuviga taʼsir qilad. Ichakdagi muvozanat buzilishi
semirish, 2-tip diabet, xolesterin oshishi va yurak-qon tomir kasalliklari
xavfi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.
Bu
“antibiotik ichgan albatta kasal bo'ladi”
degani emas. Bilishimiz kerak bo‘lgan narsa: antibiotik yomon bakteriyani o‘ldirish jarayonida foydalisiga ham zarar beradi.
Shuning uchun oddiy shamollashda, virusli kasalliklarda yoki “tezroq tuzalay” deb shartta antibiotik ichib yuborish mumkin emas.
Antibiotik — vitamin ham, og‘riq qoldiruvchi ham emas.
O‘z o‘rnida ishlatilsa — foydasi katta. Keraksiz ishlatilsa — ichak muvozanatini buzib, ortidan boshqa muammolarni chaqiradi. Maqsad esa — kasallikni antibiotik qabul qilishgacha olib bormaslik.
Sog‘lig‘imizga oid har qanday qaror qabul qilayotganda masʼuliyatni bo‘ynimizga olishga majburmiz, lekin tanamiz qanday ishlashini bilmasak omonatni saqlay olmasligimiz mumkin.
Bu postni xaddan ziyod, keraksiz antibiyotik qabul qiladigan yaqiningizga yuborib qo‘ying!
Onalik, tug‘ruqqa tayyorgarlik, ayollar salomatligiga holistik yondashuv borasida yanayam ko‘proq ma’lumotga ega bo‘lish uchun asosiy kanalimizga a’zo bo‘ling!
Xonimlar uchun asosiy kanal havolasi:
https://t.me/+Qf3ORiS9mYZiZWI8

BARBIEʼDAN FARQLIMIZ
Aniqrog‘i, ham farqli, ham individual, ham jonlimiz
.
Homiladorlikdagi o‘zgarishlar, tanadagi ketmas bo‘lib kelgan, farzandingizni 9 oy ko‘tarib yurganingiz haqida gapirib turadigan izlar (растяжка), jinsiy aʼzolar tuzilishi, ulardagi o‘zgarishlardan uyalish shunchaki o‘zimizga bo‘lgan
o‘ta shafqatsiz munosabat hisoblanadi.
Statistikaga qarang:
ISAPS — dunyo bo‘yicha estetik jarrohlikka oid maʼlumotlarni yig‘adigan yagona xalqaro tashkilot —
2023-yilda dunyoda 189.000 dan ortiq jinsiy lablarni shaklini o‘zgartirish uchun qilingan jarrohlik amaliyoti o‘tkazilganini yozadi. O‘n yil ichida esa bu raqamlar 65%ga o‘sgan.
Bu raqamlardanda achinarliroq
bir fakt bor
— jarrohlikka rozi bo‘lganlarning 55% — 19-34 yoshli ayollar va 4% — 18 ga ham to‘lmagan qizlar.
18 ga to‘lmagan qizlar!
O‘z tanasi haqida hali hech narsa bilmaydigan, u bilan tanishib ham ulgurmagan qizlar.
Bilmaganligi uchun ham “Jinsiy lablarimning formasi o‘zgartirilishga muhtoj, u ideal emas” degan tushunchaga borgan qizlar.
Tadqiqotlarga qaraganda bu ayollarni tig‘ tagigacha olib boradigan narsa ko‘p hollarda tibbiy zarurat emas, balki
eshitilgan bir og‘iz gap, ko‘rilgan bir dona surat, salbiy izohlar
va h. k lar bo‘lar ekan.
Sahih ilm o‘rganishning o‘rniga ayollar umr bo‘yi o‘z jinsiy aʼzolarini “noto‘g‘ri” deb yurishadi.
Go‘yoki shu ishni qilishsa o‘ziga bo‘lgan ishonchi oshib qoladigandek. Lekin bu ishonch ilm bilangina oshadiku..
Jinsiy lablarning shakli, o‘lchami, rangi, simmetriyasi — individual. Bu tabiiy xilma-xillik, nuqson, kasallik yoki tuzatilinadigan “xato” ham emas.
Faqat buni bizga hech kim aytmagan.
Ko‘pchiligimizga “uyat bo‘ladi” deb tushuntirishgan va shu hislar ichida o‘zimizni kimlarningdir yasagan BARBIE qolipiga solishga o‘rganib qolganmiz.
Alloh yaratgan xilqatlarda uyaladigan narsa yo‘q, o‘rganiladigan narsalar bor xolos!
Uyalishimiz kerak bo‘lsa narsa o‘z tanamizni, uni qanday parvarishlash kerakligini bilmasligimiz, uning “tilini” tushunmasligimiz va bu barchasini normal deb qabul qilishimiz.
Bu postni estetik “trend”lar ta’siri ostida qolgan yaqiningizga yuborib qo‘ying!
Onalik, tug‘ruqqa tayyorgarlik, ayollar salomatligiga holistik yondashuv borasida yanayam ko‘proq ma’lumotga ega bo‘lish uchun asosiy kanalimizga a’zo bo‘ling!
Xonimlar uchun asosiy kanal havolasi:
https://t.me/+Qf3ORiS9mYZiZWI8

ORGANIK MAHSULOT
Hamma “tabiiy” deb yozilgan mahsulot organik hisoblanmaydi. Xuddi shuningdek, organik sertifikatga ega mahsulot ham “100% zararsiz” degani emas.
Organik sertifikat mahsulotning mutlaqo xavfsizligini emas, balki uning qat’iy standartlar asosida yetishtirilgani, ishlab chiqarilgani va nazorat qilinganini anglatadi.
Xo‘sh, nega organik sertifikat jiddiy sifat belgisi hisoblanadi?
Bitta mahsulot organik sertifikat olishi uchun uzoq va murakkab jarayonlardan o‘tishi kerak.
Masalan, bir quti choyni olaylik:
-Choy yetishtiriladigan yer kamida 3–5 yil davomida (sertifikatlovchi tashkilot talabiga qarab) taqiqlangan sintetik pestitsid va o‘g‘itlardan foydalanilmagan bo‘lishi kerak.
-Ayrim sertifikatlovchi tashkilotlar organik dalaning kimyoviy ishlov beriladigan maydonlardan ma’lum masofa uzoqlikda joylashishini ham talab qiladi. Bu, ayniqsa, asalarichilikda juda muhim hisoblanadi.
-Ekiladigan urug‘ GMO bo‘lmasligi, organik talablarga mos ravishda yetishtirilgan va saqlangan bo‘lishi kerak.
-O‘simlikni parvarishlash, zararkunandalarga qarshi kurashish va hosilni yetishtirish jarayonida taqiqlangan sintetik pestitsidlar, gerbitsidlar va boshqa kimyoviy vositalardan foydalanishga ruxsat berilmaydi.
-Hosilni yig‘ib olish, tashish va qadoqlash jarayonlari ham alohida organik standartlarga muvofiq amalga oshirilishi lozim.
Yoki organik sovunni olaylik:
-Tarkibidagi o‘simlik moylari, efir moylari va boshqa tabiiy xomashyolar organik sertifikatlangan manbalardan olinishi kerak. Har bitta yog‘ va efir moyi xuddi choy misolidek murakkab tekshiruvdan o‘tib sertifikat oladi ya’ni.
-Oqartiruvchi moddalar, sintetik hid beruvchilar, sun’iy bo‘yoqlar va organik standartlarda taqiqlangan boshqa moddalarni qo‘shishga ruxsat berilmaydi.
-Ishlab chiqarish, aralashtirish, qoliplash va qadoqlash jarayonlari organik sertifikatlangan korxonada amalga oshirilishi hamda organik bo‘lmagan mahsulotlar bilan aralashib ketmasligi kerak.
-Tayyor mahsulot ham muntazam audit va laboratoriya nazoratlaridan o‘tadi.
Umuman olganda, mahsulotni qayta ishlash, qadoqlash va saqlash jarayonlari ham organik standartlarga mos bo‘lishi kerak. Organik sertifikat bir marta olinib qolmaydi — uning amal qilish muddati cheklangan bo‘lib, ishlab chiqaruvchi muntazam audit va tekshiruvlardan o‘tib turadi.
Shu sababli organik mahsulotlarning narxi odatda oddiy mahsulotlarga qaraganda yuqoriroq bo‘ladi. Bu nafaqat mahsulotning o‘zi, balki qat’iy standartlarga rioya qilish, sertifikatlash jarayonlari, muntazam tekshiruvlar va sifat nazorati bilan bog‘liq xarajatlar sababidir.
Shuning uchun organik sertifikatni shunchaki marketing emas, balki mahsulot ortida turgan mehnat, nazorat va sifat tizimining muhim ko‘rsatkichi sifatida baholash kerak.
Shu sabab duch kelgan mahsulotga(xossatan sertifikatsiz) organik deyilavermasligi kerak.
(Yolg‘on ehtimoli ham bor bu so‘zni asossiz ishlatishda).
Xo‘sh, endi “organik” sertifikatiga ega bo‘lgan har qanday mahsulot zararsizmi?
Yo‘q, albatta.
Chunki mahsulotning organik sertifikatga ega ekanligi uning tarkibi har doim ham eng maqbul yoki har bir inson uchun foydali degani emas.
Masalan, organik makkajo‘xori siropi qo‘shilgan bolalar bo‘tqasi organik sertifikatga ega bo‘lishi mumkin. Ammo bu uning bolalar uchun eng yaxshi tanlov ekanligini avtomatik ravishda anglatmaydi.
Yoki ko‘plab organik sertifikat tizimlarida mahsulotning kamida
95%
qismi organik talablarga javob berishi kifoya qiladi. Qolgan qismi esa amaldagi standartlar doirasida ruxsat etilgan bo‘lsa-da, sizning ehtiyojingiz yoki afzalliklaringizga mos kelmasligi mumkin.
Shuning uchun mahsulot tanlashda faqat “organik” yozuviga emas, balki
tarkibiga
(ingredientlar ro‘yxatiga) ham e’tibor bering. Organik sertifikat muhim sifat belgisi, ammo
ongli tanlov qilish uchun mahsulot tarkibini o‘qish va o‘zingizga mosini tanlash ham shunchalik muhimdir.
Tabiiylikka qiziqadigan yaqiningizga yuborib qo‘ying!
Yanayam ko‘proq ma’lumotga ega bo‘lish uchun asosiy kanalimizga a’zo bo‘ling!
Xonimlar uchun asosiy kanal havolasi:
https://t.me/+Qf3ORiS9mYZiZWI8

BO‘LAJAK ONALARGA TAVSIYALAR
Turkumidan…
Agar vaginal yoʻl bilan tugʻruq qilsangiz, chaqalogʻingizning dunyoga kelish onida koʻrishingiz mumkin boʻlgan ayrim holatlar haqida oldindan bilib qoʻysangiz, oʻzingizni ancha xotirjam his qilasiz.
Tugʻilgan paytda chaqaloqning rangi biroz binafsha(ko‘kargan) tusda boʻlishi yoki terisida marmar naqshiga oʻxshash dogʻlar (
cutis marmorata
) koʻrinishi mumkin va tabiiy.
Shuni unutmangki, bu holatlar yolgʻiz oʻzi
gipoksiya
(kislorod yetishmasligi) belgisi emas. Chaqaloqning qon aylanishi va haroratni boshqarish tizimi hali tashqi muhitga moslashayotgan boʻladi. Agar shifokorlar umumiy holatini yaxshi deb baholashsa, bu odatda normal moslashuvning bir qismidir.
Boshi choʻzilgan yoki biroz qiyshiq koʻrinishi mumkin. Tugʻruq yoʻlidan oʻtayotganda bosh suyaklari bir-birining ustiga siljib, tugʻruq kanaliga moslashadi. Bu
molding
deb ataladi va odatda bir necha kun ichida oʻz-oʻzidan tuzaladi.
Tanasidagi oq kremga oʻxshash qatlam
verniks
(vernix caseosa) deb ataladi. Bu chaqaloq terisini himoya qiluvchi tabiiy qatlam boʻlib, imkon qadar darhol artib tashlanmasligi tavsiya etiladi. Vaqt oʻtishi bilan u oʻzi teriga singib ketadi.
Agar tibbiy monelik boʻlmasa, chaqaloq tugʻilishi bilanoq onaning koʻkragiga yotqizilishi (teri-teriga tegish) tavsiya etiladi. Bu uning tana harorati, nafas olishi, yurak urishi va qon shakarini meʼyorlashishga yordam beradi hamda emizishni osonlashtiradi.
Ilk soatlarda keladigan quyuq sargʻish sut -
kolostrum
antitanachalar va boshqa himoya moddalarga boy boʻlib, chaqaloq uchun eng qimmatli ilk ozuqadir.
Nafas olishi dastlab biroz notekis boʻlishi mumkin. Yangi tugʻilgan chaqaloqlar asosan diafragma, yaʼni qorin bilan nafas oladi bu mutlaqo normal. Qoʻl va oyoqlari bir muddat koʻkimtir yoki binafsha tusda boʻlishi ham mumkin. Bu
akrosianoz
deb ataladi va hayotning dastlabki soatlarida sogʻlom chaqaloqlarda ham uchraydi va 24-48 soat ichida yo‘qoladi.
Chaqaloq tugʻilganda albatta baland ovozda yigʻlashi shart emas. Agar u mustaqil nafas olayotgan, yurak urishi yaxshi va shifokorlar umumiy holatini apgar shkalasiga ko‘ra qoniqarli deb baholayotgan boʻlsa, xavotirga oʻrin yoʻq.
Keyingi 24–48 soat ichida
mekoniy
deb ataladigan qora-toʻq yashil, yopishqoq ilk axlatini chiqaradi. Bu ichak faoliyati boshlanganining normal belgisidir.
Koʻzlari yoki burnida biroz shish boʻlishi mumkin. Bu tugʻruq yoʻlidan oʻtish paytidagi bosim tufayli yuz beradi va odatda qisqa vaqt ichida kamayadi. Tugʻilgandan keyingi dastlabki daqiqalarda harakatlari biroz sustroq koʻrinishi ham mumkin. Bu yangi muhitga moslashish jarayonining tabiiy bir qismidir.
Boshining tepasidagi yumshoq joy -
liqildoq
puls urayotgandek koʻrinishi mumkin. Bu qon aylanishining normal belgisi hisoblanadi.
Chaqaloq aksirishi ham mumkin. Bu odatda burun yoʻllarini tozalovchi tabiiy refleks boʻlib, sovqotganini yoki kasal boʻlganini anglatmaydi.
Unutmang, yangi tugʻilgan chaqaloqlarning koʻplab xususiyatlari kattalarnikidan farq qiladi va ularning aksariyati organizmning yangi hayotga moslashish jarayonining tabiiy qismidir.
Bularning barchasi tugʻilish moʻjizasining bir bo‘lagidir.
Bu ma’lumotni homilador
yaqiningizga yuborib qo‘ying!
Onalik, tug‘ruqqa tayyorgarlik, ayollar salomatligi borasida yanayam ko‘proq ma’lumotga ega bo‘lish uchun asosiy kanalimizga a’zo bo‘ling!
Xonimlar uchun asosiy kanal havolasi:
https://t.me/+Qf3ORiS9mYZiZWI8

AYOLLAR SOG‘LIG‘I TIBBIYOT TARIXIDA
Tibbiyot tarixi uzoq vaqt davomida bitta naqshni takrorladi: erkak tanasi “me’yor” sifatida qabul qilindi, ayol tanasi esa ko‘pincha shu me’yorning istisnosi sifatida o‘rganildi.
1977-yilda AQSH Oziq-ovqat va dori-darmon boshqarmasi (FDA) tug‘ish yoshidagi ayollarni yangi dorilar sinovining dastlabki bosqichlaridan cheklashni tavsiya qildi. Bu tavsiya juda keng talqin qilinib, ko‘plab ayollar tadqiqotlardan chetda qoldi. Natijada o‘n yildan ortiq vaqt davomida ko‘plab dorilar ayollar organizmida qanday ta’sir qilishi yetarlicha o‘rganilmagan holda tasdiqlandi. Faqat 1993-yilda NIH Revitalization Act qabul qilingach, ayollarni klinik tadqiqotlarga kiritish majburiy bo‘ldi.
Bunga ayollarning gormonal sikli tadqiqotni “murakkablashtiradi” degan qarash ham,
Thalomide fojiasidan
keyingi homila xavfsizligi haqidagi xavotirlar ham sabab bo‘lgan. Natijada dori dozalari va ko‘plab klinik tavsiyalar asosan erkaklar ustida olingan ma’lumotlarga tayandi.
Bu yurak kasalliklarida yaqqol ko‘rindi. 1991-yilda kardiolog Bernadine Healy buni
“Yentl sindromi”
deb atadi. Erkaklarda klassik hisoblangan ko‘krak og‘rig‘i yurak xuruji belgisi sifatida tanilgan bo‘lsa, ayollardagi nafas qisishi, ko‘ngil aynishi, holsizlik yoki yelka-jag‘ og‘rig‘i ko‘pincha boshqa kasalliklarga yo‘yilgan. Natijada tashxis va davolash ancha kechikkan.
2013-yilda uyqu dorisi
zolpidem
ayollarda sekinroq parchalanishi aniqlanib, FDA ular uchun tavsiya etilgan dozani ikki baravar kamaytirdi. Garchi dori yillar davomida foydalanib kelinayotgan bo‘lishiga qaramay.
Nihoyat 2016-yildan boshlab NIH barcha tadqiqotlarda biologik jinsni alohida omil sifatida hisobga olishni majburiy qildi. Chunki laboratoriya hayvonlari ustidagi tadqiqotlarda ham ko‘pincha faqat erkak hayvonlardan foydalanilgan.
Eng qiziqarli misollardan biri — hayz qoni. Menstrual qon bo‘yicha ilk ilmiy tadqiqotlar 1965-yilda paydo bo‘lgan bo‘lsa-da, keyingi qariyb 60 yil davomida bu sohada juda kam izlanish olib borildi. U ko‘pincha shunchaki “chiqindi” sifatida qabul qilinib, biologik va diagnostik ahamiyati yetarlicha o‘rganilmadi.
Bu e’tiborsizlik gigiyenik mahsulotlarni sinashda ham aks etdi. 1980-yillardan boshlab prokladka va tamponlarning shimuvchanligi odatda haqiqiy qon bilan emas, standart laboratoriya suyuqliklari bilan baholandi. 2023-yilda chop etilgan tadqiqotlarda esa ular haqiqiy inson qoni bilan sinovdan o‘tkazilib, ayrim mahsulotlarning amaliy shimuvchanligi qadoqda ko‘rsatilganidan farq qilishi mumkinligi aniqlandi. Bu kuchli hayz qon ketishini baholash usullarini qayta ko‘rib chiqish zarurligini ko‘rsatdi.
Ayniqsa 2020-yillardan boshlab menstrual qon tarkibidagi ildiz hujayralari, immun hujayralari va biomarkerlar faol o‘rganilmoqda. Bugun olimlar undan endometrioz, bachadon bo‘yni va bachadon kasalliklarini erta aniqlash hamda regenerativ tibbiyotda foydalanish imkoniyatlarini tadqiq qilmoqda.
Bu tarix shuni ko‘rsatadiki, ayollar salomatligi haqidagi ko‘plab bilim bo‘shliqlari biologiyadan emas, balki tarix davomida kimlarni tadqiqot markaziga qo‘yish yoki chetda qoldirish haqidagi qarorlarning oqibatidir.
Bu post siz uchun foydali bo‘lgan bo‘lsa, ayollar salomatligiga qiziqadigan yaqiningizga yuborib qo‘ying.
Ayollar salomatligiga ilmiy asoslangan holistik yondashuvlar haqida ko‘proq ma’lumot olish uchun asosiy kanalimizga obuna bo‘ling!
Xonimlar uchun asosiy kanal havolasi:
https://t.me/+Qf3ORiS9mYZiZWI8u

YANGI ONALARGA TAVSIYALAR
Turkumidan..
Ba’zi kunlari chaqalog‘ingiz 45 daqiqa emadi, 15 daqiqa uxlaydi, keyin yana emishni xohlaydi. Shunda siz:
“Sutim yetmayaptimikin?”
deb o‘ylay boshlaysiz. Chunki atrofdagilar turli gaplarni aytishadi:
“Suting kam.”
“Bola och.”
“So‘rg‘ich ber.”
“Aralashma (kasha) ber.”
“Bizning bolalarimiz bunday emasdi.”
Lekin sizga muhim bir haqiqatni kamdan-kam aytishadi: yangi tug‘ilgan chaqaloqlar faqat och bo‘lgani uchun emmaydi. Qo‘rqsa, ko‘krak izlaydi. Charchasa, ko‘krak izlaydi. Uxlaganda ham, uyg‘onganda ham, ko‘krak izlaydi. Tinchlanishni istasa, ko‘krak izlaydi. Onasining hidini, bag‘rini sog‘insa - ko‘krak izlaydi.
Ba’zida qorni to‘q bo‘lsa ham emishni xohlaydi.
Chunki u faqat qornini emas, qalbini ham to‘ydiryapti.
Va bir kuni siz shuni tushunasiz: chaqalog‘ingiz sizni so‘rg‘ich qilib olmayapti. Aksincha, so‘rg‘ich onaning o‘rnini bosishga harakat qiladi.
Ha, siz charchaysiz. Ha, ba’zan yig‘laysiz. Ha, ba’zan hatto dush qabul qilish ham qiyin tuyuladi. Ammo bu davr ham o‘tadi. Bir kun kelib, u oxirgi martta emadi. O‘shanda esa bugungi kunlar naqadar qisqa bo‘lganini anglaysiz.
Qani edi, tug‘ruqdan oldin kimdir bizga bularni aytganida edi…
Balki ko‘plab tunlarni kamroq xavotir bilan o‘tkazgan bo‘lardik. Yangi tug‘ilgan chaqaloqning tez-tez emishni xohlashi ko‘pincha muammo emas.
Bu uning rivojlanishi va onasi bilan mustahkam bog‘lanishga bo‘lgan tabiiy ehtiyojining bir qismidir. Afsuski, ko‘plab yangi onalar ilmiy ma’lumotlardan ko‘ra, atrofdagilarning asossiz fikrlari bilan ko‘proq kurashishga majbur bo‘lishadi.
Bu ma’lumotni homilador va emizikli yaqiningizga yuborib qo‘ying!
Onalik, tug‘ruqqa tayyorgarlik borasida yanayam ko‘proq ma’lumotga ega bo‘lish uchun asosiy kanalimizga a’zo bo‘ling!
Xonimlar uchun asosiy kanal havolasi:
https://t.me/+Qf3ORiS9mYZiZWI8

SUV “KIRLANISHI” VA MEKONYUM
Oldingi postda amnion suyuqligi haqida gaplashdik. Endi homilador ayollarni eng ko‘p xavotirga soladigan ikki ibora haqida gaplashamiz: “suving kirlangan” va “mekonyum”.
Mekonyum nima?
Mekonyum - bolaning birinchi axlati bo‘lib, odatda steril hisoblanadi. U quyuq, yashil-qora rangda bo‘lib, tarkibida ona qornida yutilgan amnion suyuqligi, o‘t suyuqligi, lanugo tuklari va teridan to‘kilgan hujayralar bo‘ladi. Odatda tug‘ilgandan keyingi 24–48 soat ichida chiqadi.
Ba’zan esa bola tug‘ruqdan oldin yoki tug‘ruq vaqtida mekonyumni chiqaradi. Natijada amnion suyuqligi yashil yoki jigarrang tus oladi. Bu holat
mekonyumli amnion suyuqligi
deyiladi.
Nima uchun mekonyum chiqadi?
Buning ikki asosiy sababi bor.
Birinchisi - homilaning yetilganligi. Ayniqsa 41–42 haftalarda ichak faoliyati to‘liq yetilgan bo‘lib, mekonyum chiqishi odatiy hol bo‘lishi mumkin.
Ikkinchisi - homilaning stressi yoki qisqa muddatli kislorod yetishmovchiligi. Shuning uchun mekonyum aniqlanganda shifokorlar homilaning yurak urishini diqqat bilan kuzatishadi.
Mekonyum tug‘ruqlarning taxminan 10–15 foizida uchraydi. Bu o‘z-o‘zidan favqulodda holat degani emas.
Mekonyum qachon xavfli?
Mekonyumning o‘zi zararli emas. Muammo bola uni nafas yo‘llariga tortib olganda yuzaga keladi. Bu holat
Mekonyum Aspiratsiya Sindromi (MAS)
deb ataladi va nafas olish bilan bog‘liq muammolarni keltirib chiqarishi mumkin.
Shunga qaramay, mekonyumli tug‘ruqlarning aksariyatida MAS rivojlanmaydi. Tadqiqotlarga ko‘ra, u faqat 4–11 foiz holatda uchraydi. Xavf mekonyumning quyuqligiga ham bog‘liq. Shu sabab suv ketganda uning rangini shifokorga aytish muhim.
Suv ketishidan oldin bola mekonyum chiqarganmi yoki qachon chiqarganini aniqlashning imkoni yo‘q.
“Shamolladingiz, suvingiz kirlangan, antibiotik iching” bu jumlani ko‘p eshitgansiz to‘g‘rimi?
Bu fikr ilmiy jihatdan asoslanmagan.
Onaning shamollashi yoki virusli infeksiyasi amnion suyuqligini avtomatik ravishda “iflos” qilmaydi. Ultratovushda ko‘rinadigan mayda oq zarrachalar ham infeksiya belgisi emas. Ular
verniks, fibrin, hujayra qoldiqlari yoki ultratovush artefakti bo‘lishi mumkin.
Haqiqiy amnion infeksiyasi qanday aniqlanadi?
Bu holat
xorioamnionit
deb ataladi va faqat klinik belgilar hamda tekshiruvlar asosida tashxis qilinadi.
Asosiy belgilar:
- 38°C dan yuqori isitma.
- Bachadon og‘rishi yoki sezgirligi.
- Badbo‘y amnion suyuqligi yoki noxush vaginal suyuqlik
- Ona va homila yurak urishining tezlashishi.
- Qon tahlillarida CRP yoki leykotsitlarning oshishi.
Bunday holatda antibiotik qo‘llash va jiddiy kuzatuv lozim.
Xulosa:
“Mekonyum” har doim xavf degani emas. “Suving kirlangan” iborasi ham har doim infeksiya degani emas. Mekonyum bo‘lsa, kuzatuv kuchaytiriladi, ammo bu avtomatik ravishda kesarcha kesish kerak degani emas.
Shifokor “suvingiz kirlangan” desa, “Bu qaysi belgilar va qaysi tekshiruvlarga asoslangan?” deb so‘rashdan tortinmang.
Bilimli ona vahimaga berilmaydi, savol beradi, aniq ma’lumotga tayanadi.
Dardsiz suv ketib qolganda nimalar qilinadi? Qachon bu xavfli? Nima uchun xavfli? Bola haqiqatan ham “qurib” qoladimi? Shu va boshqa ko‘plab savollarga
“
Koshkisiz Tug‘ruq
”
kursida
ilmiy asoslangan javob topasiz.
Kurs boshlanishiga 5 kun qoldi!
Murojaat:
@Ruvayha_manager
Bu ma’lumotni homilador yaqiningizga yuborib qo‘ying!
Onalik, tug‘ruqqa tayyorgarlik borasida yanayam ko‘proq ma’lumotga ega bo‘lish uchun asosiy kanalimizga a’zo bo‘ling!
Xonimlar uchun asosiy kanal havolasi:
https://t.me/+Qf3ORiS9mYZiZWI8