«Sharqshunos tahlilchilar» intellektual klubi

#infografika
Yevropa inflatsiya darajasi
✅
Ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalarimiz
👇
📱
X
📱
YouTube
📱
Facebook
📱
Instagram
📱
Telegram

🇮🇳
🇵🇰
Hindiston-Pokiston ziddiyatida suv omili
Suv insoniyat hayoti uchun zarur boʻlgan tabiiy resurslardan biridir. U nafaqat ichimlik manbayi, balki qishloq xo‘jaligi, sanoat va energetika uchun ham muhim ahamiyat kasb etadi. Shunday sharoitda Janubiy Osiyo mintaqasida aholi sonining tez o‘sishi va iqlim o‘zgarishi suv resurslariga bo‘lgan talabni kuchaytirmoqda. Ayniqsa, Hindiston va Pokiston kabi transchegaraviy daryolarga ega davlatlar o‘rtasida suv masalasi siyosiy mojaro bo‘lib qolmoqda. Hind daryosi tizimi esa bu ziddiyatning markazida joylashgan.
Dunyoning eng yirik daryo tizimlaridan biri hisoblangan Hind havzasi Afg‘oniston, Xitoy, Hindiston va Pokiston davlatlarini kesib o'tadi. Ayniqsa, Hindiston va Pokiston uchun nihoyatda muhim bo‘lib, shimoli-g‘arbiy Hindiston va Pokistonning yarim qurg‘oqchil hududlarini suv bilan ta'minlaydi. Daryo irmoqlari Jammu-Kashmir hududidan oqib o'tadi, bu hududlar ustidan nazorat esa tarixiy mojaro
manbayi hisoblanadi.
Hindiston va Pokiston o‘rtasidagi suv mojarosining ildizi 1947-yilga borib taqaladi. Bu jarayonda Hind havzasi ikki davlat o‘rtasida bo‘linib, daryolar manbayi Hindistonda, asosiy suvdan foydalanuvchi esa Pokiston hisoblanadi. Natijada Pokiston yuqori oqimga qaram bo‘lib, suv masalasi strategik muammoga aylandi. Shu sababli, Jahon banki vositachiligida 1960-yilda
Hind suv shartnomasi (IWT) imzolandi.
Shartnoma Hind daryosining uchta sharqiy irmog‘ini Hindistonga, uchta g‘arbiy irmog‘ini Pokistonga ajratadi va gidrologik ma’lumotlarni almashishni talab qiladi. Bundan tashqari, shartnomadagi ayrim noaniqliklar Hindistonga qonuniy tarzda infratuzilma qurish imkonini bergan, biroq Pokiston bu holatni o‘zining suv xavfsizligiga tahdid deb hisoblaydi va shartnomaga zid deb baholaydi. Shu sababli, har ikki tomon shartnomani turlicha talqin qilmoqda va bu esa keskin qarama-qarshiliklarga
olib kelmoqda.
Misol uchun, 2025-yil 22-aprelda Hindiston boshqaruvidagi Kashmirning Pahalgam hududida qurolli shaxslar sayyohlarga hujum qilishi oqibatida 26 kishi halok bo‘ldi. Bu voqea Hindiston va Pokiston o‘rtasida bir necha haftalik keskinlikka olib keldi. Pahalgam hujumi natijasida Hindiston dastlabki javob chorasi sifatida Pokiston bilan chegarani yopdi, ikki tomonlama savdoni to‘xtatdi va Hind suv shartnomasini bir tomonlama bekor qildi. "Al Jazeera" 2025-yil 22-iyunda xabar qilganidek, Hindiston ichki ishlar vaziri Amit Shoh Hindiston hech qachon Hind suv shartnomasini tiklamasligini va u yerda oqib oʻtayotgan suvni ichki foydalanish uchun
yoʻnaltirishini aytgan.
Hindiston ushbu suv shartnomasini vaqtincha bekor qilish qarorini e’lon qilganidan so‘ng, Pokiston rasmiylari keskin munosabat bildirdi. Ular bu harakatni
“suv urushi”
deb atadi va xalqaro majburiyatlarning buzilishi sifatida qoraladi. Hatto Hindiston xohlasa ham, g‘arbiy daryolarda suvni to‘liq to‘xtatish imkoniyati hozircha cheklangan. Bunga suvni saqlash inshootlarining sig‘imi yetarli emasligi va may-sentabr oylarida muzliklardan keladigan suv oqimi yuqori bo‘lishi sabab bo‘ladi. Biroq suv oqimi kamaytirilsa, eng katta zarar Pokistonga to‘g‘ri keladi. Chunki Pokiston qishloq xo‘jaligi va energetika sohalarida aynan shu daryolarga kuchli darajada bog‘liq bo‘lib, muqobil suv manbalari deyarli mavjud emas. Shu sababli, suv masalasi Pokiston uchun iqtisodiy va ijtimoiy xavfsizlik nuqtayi nazaridan strategik ahamiyat kasb etadi.
Xulosa qilib aytganda, Hindiston va Pokiston oʻrtasidagi suv muammosi nafaqat ularning ichki barqarorligiga va butun mintaqa barqarorligiga ham bevosita taʼsir koʻrsatadi. Hind daryosi tizimi ikkala davlat uchun ham hayotiy ahamiyatga ega. Shu bois, uzoq muddatli tinchlik va mintaqaviy rivojlanish uchun ikki davlat o‘rtasida shaffof va barqaror suv boshqaruvi mexanizmlarini yaratish zarur.
Iroda Iskenderova
“Sharqshunos tahlilchilar” intellektual klubi aʼzosi
✅
Ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalarimiz
👇
📱
X
📱
YouTube
📱
Facebook
📱
Instagram
📱
Telegram

Postmodernizm
Xalqaro munosabatlar nazariyasida uzoq vaqtdan beri realizm, liberalizm va ularning bugungi kundagi neo-variantlari kabi ratsional yondashuvga ega maktablar hukmronlik qilib kelmoqda. Ushbu yondashuvlar ijobiy epistemologiyaga ega, ya'ni, xalqaro munosabatlar tizimi dunyo kabi insondan mustaqil ravishda mavjud va uni neytral tahlil orqali o‘rganish mumkin, deb hisoblanib kelingan. Keyinchalik 1980-yillarga kelib, tobora ko‘proq olimlar, xususan, Mishel Fuko, Jak Derrida va Jan-Fransua Liotarning bu asoslarni shubha ostiga ola boshladilar va o'z tadqiqotlari orqali xalqaro munosabatlarga nisbatan keng ma’noda postmodern yoki poststrukturalizm yondashuvini ishlab chiqdilar.
Postmodernizm umumiy nazariya emas, balki xalqaro munosabatlardagi universal haqiqat da'volari va biz bilishimiz mumkin bo'lgan dunyo haqidagi taxminlarga nisbatan shubhalarni birlashtirgan qarashlar hisoblanadi. Unga ko'ra, nutq, diskurs va hokimiyat siyosiy voqelikning asosiy elementlari sifatida ilgari suriladi va biz xalqaro munosabatlar haqidagi "obyektiv faktlar" deb hisoblaydigan narsalar aslida tarixan bilim hamda hokimiyat tizimlari orqali yaratilgan, deb ta'kidlanadi. Shu orqali postmodernizm xalqaro munosabatlarning asosiy nazariyalari muntazam ravishda istisno qiladigan qarashlar, o'ziga xosliklar va siyosat shakllari uchun keng yo'l ochib beradi.
Amerikalik siyosatshunos Richard Eshliy o'z
maqolasida
neorealizmni ontologik va epistemologik jihatdan tanqid ostiga oladi. Ontologik (nima mavjud? - degan savolga javob beradi) jihatdan neorealistlar uchun davlat xalqaro maydondagi asosiy aktor hisoblanadi. Davlat xuddi billiard sharchasiga o'xshaydi, ya'ni ichki tuzilishi muhim emas va uning asosiy maqsadi omon qolish va o'z manfaatini himoya qilishdan iborat. Neorealistlar davlatning maqsadi va manfaati tabiatda shundoq mavjud va o'zgarmas deb hisoblashadi. R.Eshliy neorealizmni tanqid qilar ekan, davlatning manfaati tarixan shakllangan, boshqacha aytganda, osmondan tushmagan, balki yillar davomida turli xil insoniy omillar tufayli yaralgan, deb ta'kidlaydi.
Epistemologik (bu haqiqat ekanini qanday bildik? - degan savolga javob beradi) jihatdan esa neorealistlar, ayniqsa Kennet Uoltz xalqaro siyosatni tushuntirish uchun mikroiqtisodiyot modellaridan nusxa ko‘chirishgan. Iqtisodiyotda bozor talab va taklif, kompaniyalar raqobati orqali harakatga kelsa, xalqaro tizim ham shunday ishlaydi, ya'ni kuchlar balansi, davlatlar raqobati xalqaro munosabatlar drayveri deb hisoblashadi. Ular o‘z nazariyalarini xuddi fizika yoki iqtisodiyot kabi "sof ilmiy", xolis va obyektiv deb hisoblashadi. R.Eshliy esa ijtimoiy hayotni, davlatlar munosabatini aniq fanlar kabi "qolip"larga solib bo'lmaydi deya ta'kidlaydi.
R.Eshliyning ta'kidlashicha, neorealistlarning xalqaro munosabatlarni tushuntirishdagi pozitiv ambitsiyalari - xalqaro munosabatlarni tabiat kabi obyektiv kuzatish mumkinligi va universal qonunlar mavjudligi, aslida no'to'ri bo'lib, dunyoda mutlaqo xolis, manfaatdan xoli bilim bo'lmaydi. Har qanday nazariya va bilim g'oyalari ortida ma'lum bir kuchlar, hokimiyat va mafaatlar yotadi. Shu bois R.Eshliy siyosat ilmi obyektiv haqiqat emas, balki, subyektiv - inson omili va ishtiroki tufayli yaralgan, degan to'xtamga keladi.
Sirasini aytganda, postmodernizm xalqaro munosabatlarga ushbu fanning hukmron paradigma va konsepsiyalariga radikal e'tiroz sifatida kirib keldi va xalqaro munosabatlar nazariyasini tubdan o'zgartirib yubordi. Richard Eshliy singari olimlarning qarashlari tufayli endi davlat tabiiy mavjudot emas, balki tarix davomida shakllangan, diskurslar orqali yo'naltirilgan konstruksiya hisoblanadi. Siyosiy bilimlar esa obyektiv - ilohiy haqiqat emas, balki hokimiyat bilan chambarchas bog'liq, ma'lum kuchlarning manfaatiga xizmat etuvchi vositadir.
Odamboy Yo’ldoshev
“Sharqshunos tahlilchilar” intellektual klubi a’zosi
✅
Ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalarimiz
👇
📱
X
📱
YouTube
📱
Facebook
📱
Instagram
📱
Telegram

🇬🇧
Buyuk Britaniya Yevropa Ittifoqiga qaytadimi?
Yaqinda Buyuk Britaniyada bo‘lib o‘tgan
mahalliy saylovlar
mamlakat siyosiy hayotida jiddiy silkinishlarni keltirib chiqardi.
Keir Starmer boshchiligidagi Leyboristlar partiyasi og‘ir mag‘lubiyatga uchradi — ular 1500 ga yaqin o‘rindan mahrum bo‘ldi
. Bu natija partiya rahbariyatini jiddiy savol ostiga qo‘ydi. Shu bilan birga,
Nigel Farage rahbarlik qilayotgan o‘ng qanotdagi Reform UK partiyasi katta muvaffaqiyatga erishdi va 1450 dan ortiq o‘rinni qo‘lga kiritdi
. Bir qarashda bu Brexit tarafdorlarining kuchayishi va Britaniyaning Yevropadan yanada uzoqlashishini anglatgandek tuyulishi mumkin, lekin chuqurroq tahlil qilsak butunlay boshqa manzarani ko'ramiz.
Aslida,
Reform UK ning kuchayishi Leyboristlar partiyasi ichida chuqur norozilikni kuchaytirdi
. Ko‘plab tahlilchilarning fikricha, bu natijalar Starmerning yetakchiligini zaiflashtirib, partiya ichidagi yetakchilik kurashini tezlashtirishi mumkin. Aynan shu kurash Britaniyaning Yevropa Ittifoqi bilan munosabatlarida yangi burilish nuqtasiga aylanishi ehtimoli yuqori.
Kimlar Starmer o‘rnini egallashi mumkin?
Eng kuchli nomzodlardan biri bu
Andy Burnham
. Manchester shahrining uzoq yillik meri, Britaniyada eng mashhur va yuqori reytingga ega siyosatchilardan biri. U
Leyboristlarning “yumshoq chap” qanotiga mansub bo‘lib, Yevropa Ittifoqi bilan chuqurroq integratsiya tarafdori sifatida tanilgan.
Burnham rahbarlikka kelsa, Britaniyaning Yevropa bozori va bojxona ittifoqiga qaytish masalasini qayta ochishi deyarli aniq.
Ikkinchi muhim figura bu Wes Streeting
.
So‘nggi paytlarda u Brexit mavzusini ochiq muhokama qilishga tayyorligini bir necha bor bildirgan
. Starmer davrida bu mavzu deyarli tabu hisoblangan bo‘lsa, Streeting yangi rahbar sifatida Yevropa bilan yaqinroq hamkorlik tarafdori bo‘lishi kutilmoqda. U sog‘liqni saqlash tizimi va iqtisodiy muammolarni hal qilishda Yevropa bilan hamkorlikni muhim deb hisoblaydi.
Jamoatchilik fikri nima deydi?
So‘nggi so‘rovlar shuni ko‘rsatmoqdaki, britaniyaliklarning taxminan
55 foizi
Yevropa Ittifoqiga qaytish yoki undan ancha yaqinroq munosabatlarni qo‘llab-quvvatlaydi, atigi
33 foizi
esa qarshi
.
Bu ko‘rsatkichlar
Brexitdan keyingi yillarda sezilarli darajada o‘sdi. Ayniqsa, yosh avlod va iqtisodiy muammolardan aziyat chekayotgan fuqarolar orasida Yevropa bilan yaqinlashish tarafdorlari ko‘paymoqda.
Nima uchun bu o‘sish kuzatilmoqda? Birinchidan, Brexitdan keyin Britaniya iqtisodiyoti sezilarli qiyinchiliklarga duch keldi: savdo hajmi pasayishi, mehnat kuchi yetishmovchiligi, inflyatsiya bosimi. Ko‘plab korxonalar va fermerlar Yevropa bozoriga qaytishni istamoqda. Ikkinchidan, global geosiyosiy vaziyat o‘zgarishi (Rossiya-Ukraina urushi, Xitoyning kuchayishi) Yevropa bilan birlashgan holda harakat qilish zaruratini kuchaytirmoqda.
Albatta, to‘liq a’zolikka qaytish oson ish emas. Bu jarayon yillar talab qilishi, yangi muzokaralar va ichki siyosiy qarshiliklarni yengishni talab etadi. Biroq mutaxassislarning fikricha, yagona bozor, bojxona ittifoqi yoki maxsus hamkorlik shartnomasi kabi oraliq variantlar allaqachon real siyosiy kun tartibiga aylangan.
Xulosa qilganda, Buyuk Britaniya va Yevropa Ittifoqi o‘rtasidagi munosabatlar yangi burilish nuqtasida turibdi. Keir Starmer davridagi ehtiyotkor va konservativ siyosat o‘rnini yanada ochiq, pragmatik va integratsiyaga yo‘naltirilgan yondashuv egallashi mumkin. Bu nafaqat Britaniya iqtisodiyoti va siyosati uchun, balki butun Yevropa kontinenti uchun ham muhim oqibatlarga olib kelishi mumkin.
Ibrokhim Murodjon
“Sharqshunos tahlilchilar” intellektual klubi aʼzosi
✅
Ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalarimiz
👇
📱
X
📱
YouTube
📱
Facebook
📱
Instagram
📱
Telegram

Eron yadroviy dasturining xalqaro siyosatdagi o‘rni
Eron yadroviy dasturi XXI asrning eng murakkab va bahsli masalalaridan biri hisoblanadi. Ushbu dastur nafaqat Yaqin Sharq xavfsizlik tizimiga, balki global geosiyosiy muvozanatga ham sezilarli ta’sir ko‘rsatmoqda. Eron rasmiylari yadroviy faoliyat tinch maqsadlarga, xususan energetika, tibbiyot va ilmiy tadqiqotlarga qaratilganini ta’kidlab keladi, biroq g‘arb davlatlari Eronning yadroviy dasturi ortida harbiy maqsadlar mavjud bo‘lishi mumkinligini ilgari suradi.
Eron yadroviy dasturining ildizlari 1950-yillariga borib taqaladi. AQShning “Atoms for Peace” dasturi doirasida Eronga ilmiy yadroviy texnologiyalar
taqdim etilgan
. 1967-yilda Tehron yadro tadqiqot markazi tashkil etildi va Eron birinchi tadqiqot reaktoriga ega bo‘ldi. 1979-yilgi Islom inqilobidan keyin dastur ma’lum
muddat sekinlashdi.
1980-yillardagi Eron rahbariyatiga strategik xavfsizlikning muhimligini ko‘rsatdi. Shu davrdan boshlab mamlakat yadroviy texnologiyalarni mustaqil ravishda rivojlantirishga katta e’tibor qaratdi. 1990-yillardan boshlab Eron boshqa davlatlar bilan hamkorlikni kuchaytirdi. Natijada Bushehr AES qurilishi davom ettirildi hamda uranni boyitish
texnologiyalari rivojlantirildi.
Eron yadroviy infratuzilmasi bir nechta strategik obyektlardan iborat. Xususan, Natanz - uranni boyitish markazi, Fordo - yerosti yadroviy majmuasi, Arak - og‘ir suv reaktori, Bushehr - atom elektr stansiyasi, Isfahon - yadroviy tadqiqot va
konversiya markazi hisoblanadi
. Natanz va Fordo obyektlari xalqaro hamjamiyat tomonidan eng ko‘p e’tibor qaratilgan obyektlar hisoblanadi. Ayniqsa Fordoning tog‘ ostida joylashgani uning harbiy hujumlardan himoyalangan strategik obyekt ekanini ko‘rsatadi.
Eron yadroviy dasturini doimiy monitoring qilib kelgan. 2002-yilda yashirin yadroviy obyektlar fosh etilgach, Eron masalasi xalqaro tartibning markaziga aylandi. 2006-yildan boshlab Xavfsizlik Kengashi Eronga qarshi bir qator
sanksiyalar joriy etdi
. Ushbu sanksiyalar bank tizimi, neft eksporti, harbiy texnologiyalar va xalqaro investitsiyalar kabi sohalarga katta ta’sir ko‘rsatdi.
AQSh va Yevropa davlatlari tomonidan qo‘llangan iqtisodiy bosim Eron iqtisodiyotida inflyatsiya, milliy valyuta qadrsizlanishi va tashqi savdo cheklanishiga olib keldi.
2015-yilda Eron va “P5+1” davlatlari o‘rtasida (JCPOA) imzolandi. Ushbu kelishuvga ko‘ra Eron uranni boyitish darajasini cheklashi, sentrifugalar sonini kamaytirishi, xalqaro inspeksiyalarga tekshiruv oʻtkazishga ruxsat berishi nazarda tutilgan edi. Buning evaziga iqtisodiy sanksiyalar yumshatilishi kerak edi. Kelishuv xalqaro diplomatiyaning muhim yutug‘i sifatida baholandi. Biroq 2018-yilda Tramp ma’muriyati JCPOA’dan chiqadi va Eronga qarshi sanksiyalarni qayta joriy qiladi. Natijada Eron ham bosqichma-bosqich kelishuv
majburiyatlarini qisqartirdi
.
2026-yil holatiga ko‘ra, Eron yadroviy dasturi atrofidagi vaziyat yana keskinlashgan. Eron uranni boyitish darajasini oshirib, o‘z yadroviy infratuzilmasini kengaytirishda davom etmoqda. G‘arb davlatlari, ayniqsa AQSh va Isroil bu jarayonni xavfsizlikka tahdid sifatida baholamoqda.
Xulosa qilib aytganda, Eron yadroviy dasturi xalqaro munosabatlar tizimidagi eng murakkab geosiyosiy masalalardan biridir. Mazkur dastur Eronning milliy xavfsizlik strategiyasi, texnologik mustaqilligi va mintaqaviy ta’sirini kuchaytirish vositasi sifatida namoyon bo‘lmoqda. Shu bilan birga, yadroviy dastur atrofidagi ziddiyatlar xalqaro xavfsizlik, sanksiyalar va diplomatik muzokaralarning markaziy mavzularidan biri bo‘lib qolmoqda. Kelajakda Eron yadroviy masalasining qanday rivojlanishi Yaqin Sharqdagi siyosiy muvozanat, AQSh–Eron munosabatlari va global xavfsizlik tizimiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi.
Asadbek
Sultonboyev
“Sharqshunos tahlilchilar” intellektual klubi aʼzosi
✅
Ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalarimiz
👇
📱
X
📱
YouTube
📱
Facebook
📱
Instagram
📱
Telegram

✅
Ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalarimiz
👇
📱
X
📱
YouTube
📱
Facebook
📱
Instagram
📱
Telegram

#infografika
🇨🇳
Shanxay Hamkorlik Tashkiloti
Tayyorladi:
Mardonaxon Ahmadjonova
“Sharqshunos tahlilchilar” intellektual klubi a’zosi
✅
Ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalarimiz
👇
📱
X
📱
YouTube
📱
Facebook
📱
Instagram
📱
Telegram

“Sharqshunos tahlilchilar” jamoasi
Qurbon hayiti
(
Iyd al-Adha
) bilan qutlaydi.
~
Sharqona bayram tabriklari
~
✅
Ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalarimiz
👇
📱
X
📱
YouTube
📱
Facebook
📱
Instagram
📱
Telegram

🇮🇷
🇺🇸
Eron tankerlari AQSh blokadasini aylanib o‘tmoqdami?
✅
Ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalarimiz
👇
📱
X
📱
YouTube
📱
Facebook
📱
Instagram
📱
Telegram

#infografika
Tayyorladi
:
Madina
Mahmudova
“Sharqshunos tahlilchilar” intellektual klubi aʼzosi
✅
Ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalarimiz
👇
📱
X
📱
YouTube
📱
Facebook
📱
Instagram
📱
Telegram