Sharqshunos tarixchi

🖤
BAA bo‘linib ketadimi?
​​
🇦🇪
🇾🇪
Yaman aholisi, ularning mamlakatida bir necha yildan beri ta’sir o‘tkazayotgan BAA siyosatini tanqid qilib, ijtimoiy tarmoqlarda kinoyali aksiyalar o‘tkazmoqda. Ular “Erkin Sharja!” shiorini ilgari surishgan.
🗺
Sharja — BAAdagi uchinchi yirik amirlik (Abu-Dabi va Dubaydan keyin). Birlashgan Arab Amirliklari bunday atalishining sababini ham tushuntirib ketay shu o‘rinda. BAA da 7 ta mustaqil amirlik joylashgan bo‘lib har birini alohida sulolar boshqaradi. Va ular shunchaki monarxiyaga birlashgan xuddiki qabilalar ittifoqi yoki xonlar qurultoyini eslatadi.
7 ta amirlik (xonlik) quyidagilardan iborat:
1. Abu-Dhabi, 2. Ajman, 3. Dubay, 4. Ras Al-Hayma, 5. Fujeyra, 6. Um Al-Quvayn, 7. Sharja.
❤️
Tarixan ular Fors ko‘rfazi mintaqasidagi muhim port shahrlari bo‘lib ayniqsa SHARJA ularning eng boyi bo‘lgan. Neft "Boom"iga qadar bugungi boy Abu-Dabi va Dubay nisbatan kichik baliqchi qishloqlar edi.
💀
💀
XVIII asrdan boshlab
Sharja va Ras al-Xayma
hududlarini
Al Qosimi sulolasi
boshqarib keladi. Tarixiy manbalarda bu sulola
dengiz faoliyati
bilan mashhur bo‘lib, o‘sha davrda Arabiston yarimorolining sharqiy sohillari hatto “Qaroqchilar sohili” deb atalgan. Ayrim manbalarda ular
Ost-Hind kompaniyasi
kemalariga hujum qilgani qayd etiladi. Biroq zamonaviy Sharja rahbari Sulton ibn Muhammad al-Qosimiy bu talqinlarni inkor etib, tarixiy obro‘ga nisbatan turlicha qarashlar mavjudligini ta’kidlagan.
🚫
✖️
Ikkinchi jahon urushi davrida Sharja Britaniya protektorati tarkibida bo‘lgan. Ayrim ma’lumotlarga ko‘ra, o‘sha davrda tashqi propagandaga nisbatan qiziqish kuzatilgan, biroq Britaniya ma’muriyati vaziyatni nazorat ostiga olgan.
🇦🇪
Sharjadagi
Al Qosimiy
sulolasi bilan Dubaydagi
Al Maktum
sulolasi va Abu-Dabidagi
Al Nahyan
sulolasi o‘rtasida tarixiy va siyosiy farqlar mavjud. Bu farqlar iqtisodiy masalalar, resurslar taqsimoti hamda tashqi siyosat yo‘nalishlarida namoyon bo‘ladi.
🇦🇪
😎
So‘nggi paytlarda arab ijtimoiy tarmoqlarida Sharja va Abu-Dabi/Dubay o‘rtasidagi munosabatlar keskinlashgani haqidagi mish-mishlar tarqalmoqda. Ayrim da’volarga ko‘ra, Sulton ibn Muhammad al-Qosimiy mavjud siyosat bilan kelishmay, Sharjani BAAdan ajratish va uni Saudiya Arabistoni bilan yaqinlashtirish imkoniyatlarini ko‘rib chiqayotgani aytilmoqda. Hatto ayrim manbalarda u ehtimoliy xavflarni hisobga olib, siyosiy vasiyat tayyorlagani haqida ham fikrlar uchramoqda.
🇾🇪
Hozircha bu ma’lumotlar rasmiy tasdiqini topmagan va asosan mish-mish darajasida qolmoqda. Shunga qaramay, ijtimoiy tarmoqlarda ushbu mavzu keng muhokama qilinmoqda.
⚽️
🔥
Eron urushi arablarni bo‘lib tashlasaya, ularning "cho‘qintirga otasi" esa bundan mamnun bo‘ladimi, mahzun bo‘ladimi? Qiziq
Kanalga obuna bo‘ling
🖌
@Sharqshunos_tarixchi

🇮🇷
☠
​​
Eron: 1 milliard odamni ochlik xavfiga olib kelishi mumkin
.
Ha to‘g‘ri eshitdingiz. Buni yoki Eronni la‘natlashga ishlating yoki uning qudratining tarkibiy qismi deb biling xulosa o‘zingizdan.
🐜
Eron atrofidagi mojaro oddiy geosiyosiy keskinlik emas — bu
global oziq-ovqat tizimiga berilgan zarba.
Dunyo o‘g‘itlarining katta qismi aynan
Yaqin Sharqdan keladi.
Ormuz bo‘g‘ozi orqali esa jahon dengiz savdosining qariyb 20% o‘tadi. Shu yo‘ldagi uzilishlar allaqachon o‘g‘it bozorini larzaga soldi.
🇮🇷
Tushuntirman O‘g‘itga Eronning nima dahli bor. Ko‘rfaz arab davlatlari o‘g‘it olish uchun eng kerakli bo‘lgan, oltingugurt, azot, fosfor va amiak maxsulotlarining asosiy vatani. Ular neftdan tashqari shu uglevodorod zaxiralarini ham dunyoga eksport qilar edi. Eron Ormuzni yopdi natijada narxlar keskin oshdi. Azotli o‘g‘itlar, ayniqsa
karbamid
, ayrim hududlarda
30–50% gacha qimmatlashdi
. Qatar va Fors ko‘rfazi davlatlaridan eksport kamaydi — bu esa global ta’minot zanjirini uzib qo‘ydi.
Natijada, kamida 2 million tonna ishlab chiqarish yo‘qotildi.
🌎
🀄️
Eng xavflisi — bu domino effekti. Masalan Hindiston kabi yirik importyorlar rekord narxlarda o‘g‘it xarid qilmoqda, lekin ko‘plab davlatlar bunga qodir emas. Bu degani oddiy hind xalqi bugun non uchun 1 dollar to‘layotgan bo‘lsa yil oxirida 3 dollar to‘lashi kerak degani.
🌾
🌾
Shu zaylda bug‘doy hosildorligi dunyo bo‘ylab 10–20% ga pasayishi mumkin, oqibatda odamlardagi va chorvadagi oqsil sifati tushadi va global don taklifi qisqaradi
🗡
🌟
Hozir butun dunyo bo‘ylab butun qishloq xo‘jaligi tizimi “xavfli iqtisodiy zonaga” kirib bormoqda.
Dastlabki signallar allaqachon ko‘rinmoqda:
🇦🇺
🦘
Avstraliya
(TOP-10 talikdagi bug‘doy eksportchisi) — bug‘doy maydonlari qisqarmoqda
🇧🇷
Braziliya
(TOP-10 don eksportchisi) — soya uchun o‘g‘itlarni kamaytirmoqda
🇪🇺
🤑
Yevropa (asosiy istemolchi) — arzonroq ekinlarga o‘tmoqda
🤩
Xalqaro tahlillarga ko‘ra, agar bu trend davom etsa, global hosilning keskin pasayishi yuz millionlab, hatto
1 milliardgacha odamni oziq-ovqat xavfi ostida qoldirishi mumkin,
ayniqsa
Sharqiy Afrika
kabi zaif hududlarda.
🛢
⛽️
Bu yerda asosiy xulosa aniq: Eron faqat neft davlati emas. U joylashgan mintaqa orqali energiya, logistika va qishloq xo‘jaligi uchun muhim resurslar oqimi o‘tadi. Shu sababli, u global tizimga kuchli ta’sir ko‘rsatish salohiyatiga ega.
✨
Bu mintaqadagi mojaro — butun dunyo dasturxoniga ta’sir qilishi mumkin.
Kanalga obuna bo‘ling
🖌
@Sharqshunos_tarixchi

🏛
TALABALAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASIGA TAKLIF ETAMIZ!
🎓
Toshkent xalqaro moliyaviy boshqaruv va texnologiyalar universiteti
“Ijtimoiy gumanitar fanlar va tarix” kafedrasi tomonidan o'tkaziladigan
“Markaziy Osiyo: mintaqaviy hamkorlik va rivojlanish strategiyalari yoshlar nigohida” mavzusidagi talabalar ilmiy-amaliy konferensiyasiga
taklif etamiz
!
🔍
Konferensiya doirasida quyidagi dolzarb masalalar tahlil qilinadi:
1️⃣
Markaziy Osiyoda tarixiy-sivilizatsion jarayonlar va mintaqaviy hamkorlik genezisi.
2️⃣
Zamonaviy xalqaro tizimda Markaziy Osiyoda geosiyosiy transformatsiyalar va kuchlar muvozanati.
3️⃣
Markaziy Osiyo davlatlarining davlat qurilishi, siyosiy modernizatsiya va boshqaruv tizimlari.
4️⃣
Markaziy Osiyoda mintaqaviy xavfsizlik, strategik barqarorlik va yoshlar diplomatiyasi.
📆
2026-yil 2-may, soat 10:00
📍
TIFT universiteti, 3-bino.
✅
Konferensiyaning ishchi tillari: о‘zbek, rus, ingliz
Axborot xati bilan tanishishingiz mumkin!
📞
Ma’lumot uchun telefon:
+998910097076
Maqolalarni quyidagi telegram akauntga yuborishingiz mumkin:
@careful_dildora
🎓
Ilmiy izlanishlaringiz va tajribangiz bilan o‘rtoqlashish uchun qulay imkoniyatni boy bermang!
☎️
Aloqa markazi:
+998712029229
📱
@tiftyordam
Telegram
|
Instagram
|
Facebook
|
Youtube

❗️
Jimmy McIntyre
— National Review nashrining muharriri va siyosiy sharhlovchisi hamda Global iqtisodiyot instituti prezidenti — “Eron infratuzilmasining buzib bo‘lmasligi”ni ko‘rsatishga qaratilgan tahlilni qayta e’lon qildi.
Sang-Hoon Lee X tarmog‘ida quyidagilarni ta’kidlaydi:
🔻
Eronning energetika tarmog‘i va gaz quvurlari amalda buzib bo‘lmas darajada mustahkam. Pentagon buni biladi, biroq bu haqda ochiq aytmaydi.
🔻
Eron nafaqat rivojlangan energetika infratuzilmasiga ega, balki dunyodagi eng ilg‘or zaxira elektr va gaz ta’minoti tizimlaridan biriga ham ega.
🔻
E’tibor bering:
— Har bir viloyatdan o‘tuvchi 400 va 230 kV kuchlanishli elektr uzatish liniyalari mavjud;
— Butun mamlakat bo‘ylab mustaqil “arteriya” sifatida ishlovchi 10 dan ortiq milliy gaz quvurlari mavjud;
— Olti qo‘shni davlat bilan ulangan yuzlab taqsimlovchi va uzatuvchi podstansiyalar faoliyat yuritadi;
— Janubiy Pars gaz koni — dunyodagi eng yirik gaz koni bo‘lib, butun tarmoqqa energiya beradi;
— Gaz nasos stansiyalari har 100–200 km masofada joylashgan bo‘lib, tizimning o‘z-o‘zini ta’minlash imkonini yaratadi.
🔻
AQSh Iroq urushi davomida 20 yil ichida ham Iroq energetika tizimini to‘liq ishdan chiqara olmadi, holbuki Eron energetika tizimi hozir undan uch barobar rivojlangan.
🔻
Eronning gaz quvurlari tarmog‘i Kanadanikidan ham kattaroq.
🔻
Eron Turkiya, Turkmaniston, Pokiston, Ozarbayjon, Armaniston va Iroq bilan xalqaro aloqalarga ega bo‘lib, uni to‘liq izolyatsiya qilish deyarli imkonsiz.
🔻
OAV sizga raketa zarbalari va yuqori aniqlikdagi hujumlarni ko‘rsatadi, biroq Eron infratuzilmasi aynan shunday urushlarga bardosh berish uchun qurilganini ko‘rsatmaydi.
🔻
Agar Eron energetika tizimi haqiqatan ham zarba o‘tkazishga chidamli, gaz tarmog‘i esa o‘z-o‘zini ta’minlovchi va Osiyoning katta qismi bilan bog‘langan bo‘lsa, nega Pentagon uni 72 soatda falaj qilish mumkinligini ta’kidlaydi? Chunki bu da’volar haqiqatga to‘g‘ri kelmasligi mumkin.
🔻
Eron — bu Iroq emas. Eron — bu Liviya ham emas. Bu davlat qariyb 40 yil davomida aynan shunday ssenariylarga tayyorgarlik ko‘rgan va uning infratuzilmasi buni tasdiqlaydi.
🔻
Ushbu mojaradagi eng xavfli lahza bombalar tushayotgan payt emas, balki Vashington bombalar samara bermayotganini anglay boshlagan paytdir. Ana shu ehtimoliy haqiqatga tayyor turish lozim.
Kanalga obuna bo‘ling
🖌
@Sharqshunos_tarixchi

Fors tasviriy san’atida “o‘zbek asiri” syujeti
“Palaxang”
(bo‘yin va bilaklarni bog‘lash uchun ishlatiladigan yog‘och va charm tasmalardan iborat moslama) bilan tasvirlangan turkman va o‘zbek asirlari aks etgan miniatyuralar Safaviylar davri (XVI–XVII asrlar)da keng tarqalgan bo‘lib, mazkur syujet o‘sha davrdagi harbiy to‘qnashuvlar hamda mintaqa xalqlari o‘rtasidagi madaniy aloqalarni ifodalagan.
Bunday turdagi mashhur miniatura namunalarining bir qismi
Shayx Muhammad
qalamiga mansubdir. Ushbu mavzuga bag‘ishlangan
yigirmadan ortiq miniatyura
mavjud bo‘lib, ularda asir turli detallar bilan —
kamon va o‘qdon, xanjar yoki qilich kabi qurollar bilan tasvirlangan.
Hirotda Shayx Muhammad uchrashgan o‘zbek amirlari ham ushbu obrazlarning shakllanishida ilhom manbai bo‘lib xizmat qilgan. Ayrim tasvirlarda o‘zbeklar va turkmanlar bo‘yinturuqsiz, biroq o‘xshash qurol-aslaha bilan ifodalangan.
Kanalga obuna bo‘ling
🖌
@Sharqshunos_tarixchi

Hindistondan qarash: yangi reallik sharoitida Afg‘oniston bilan iqtisodiy hamkorlik
Yaqinda
hindistonlik iqtisodchi doktor S.P. Sharma
tomonidan
Khaama Press
portalida chop etilgan maqola Hindiston tomonining 2021-yildan keyingi Afg‘oniston bilan munosabatlar formati va salohiyatiga oid qarashlarini aks ettiradi.
Siyosiy o‘zgarishlarga qaramay, muallif Hindistonning Afg‘onistonda iqtisodiy va gumanitar ishtirok etish borasidagi
barqaror manfaatdorligini
alohida ta’kidlaydi. Uning so‘zlariga ko‘ra, bu ishtirok infratuzilma loyihalari, savdo tashabbuslari va ta’lim dasturlari orqali amalga oshirilmoqda.
2017-yilda ishga tushirilgan havo yuk tashish yo‘lagi
orqali Hindistonga umumiy qiymati
200 million AQSh dollaridan ortiq
bo‘lgan mahsulotlar eksport qilingan. Bundan tashqari,
Chabahar porti
faol foydalanilgan: u orqali Hindiston Afg‘onistonga bug‘doy va dukkaklilar yetkazib bergan, buning evaziga afg‘on mahsulotlari ham import qilingan.
Tovar ayirboshlash hajmi va asosiy mahsulotlar
2023–2024-yillar
uchun mavjud statistikaga ko‘ra, Hindiston bilan Afg‘oniston o‘rtasidagi tovar ayirboshlash hajmi
1 milliard AQSh dollariga yaqinlashgan
.
Afg‘oniston
Hindistonga olma eksporti bo‘yicha dunyoda uchinchi o‘ringa
chiqdi – hattoki Italiya va AQShni ortda qoldirdi.
Eksport qilinayotgan boshqa mahsulotlar quyidagilardan iborat:
mayiz,
za’faron,
anjir,
yong‘oq,
bodom,
asafoetida (hing).
Infratuzilma va «yumshoq kuch» vositalari
Doktor Sharmaning qayd etishicha, Hindiston Afg‘onistonda
infratuzilma, sog‘liqni saqlash va ta’lim
sohalariga
3 milliard AQSh dollaridan ortiq investitsiya
kiritgan. Bu mablag‘lar quyidagi loyihalarni qamrab olgan:
suv omborlari va yo‘llar qurilishi,
maktablar barpo etilishi,
stipendiya dasturlari,
dori-darmon yetkazib berish.
2021-yildan so‘ng e’tibor asosan gumanitar yordam va “yumshoq kuch” strategiyalariga qaratildi
– ya’ni ta’lim kurslari, oziq-ovqat paketlari va boshqa ijtimoiy tashabbuslar orqali.
Chabahar porti – geosiyosiy vositami?
Maqolada
Chabahar porti
masalasiga alohida urg‘u beriladi. U Hindiston tomonidan
Afg‘onistonning “logistik qamal”iga
javob sifatida ilgari surilmoqda.
Muallif ushbu portni Pokistondan o‘tmasdan
Hind okeaniga chiqish imkonini beruvchi alternativ tranzit markazi
sifatida ko‘radi.
Bu tashabbus Dehlini Afg‘oniston uchun muqobil yo‘nalishlar taklif qiluvchi asosiy sherikka aylantirishga qaratilgan.
Afg‘onistonda geoiqtisodiy raqobat: Hindiston va Xitoy
Maqola Hindiston ekspert doiralarining Afg‘onistonda o‘z ta’sirini saqlab qolish va mustahkamlash istagini aks ettiradi. Ayniqsa, bu istak
Xitoyning faollashuvi
va
Pokiston bilan raqobat
fonida yaqqol namoyon bo‘lmoqda.
Shu bilan birga, bu niyatlarning amalga oshirilishi yangi geosiyosiy sharoitlarni hisobga olmasdan mushkul.
Xitoy
amaliy va siyosiy shartlarsiz yondashuvi bilan ajralib turadi: u Afg‘onistonda investor va infratuzilma hamkori sifatida faol harakat qilmoqda.
“Bir kamar – bir yo‘l”
tashabbusi doirasida Xitoyning
“Aynek” mis koni
,
Afg‘oniston shimolidagi neft konlari
kabi loyihalarda ishtiroki unga bevosita iqtisodiy va siyosiy ta’sir vositalarini beradi.
Hindistonning cheklovlari
Hindiston esa hozircha ko‘proq
bilvosita harakat qilishga majbur
.
Pokiston bilan murakkab munosabatlar,
bevosita quruqlik yo‘lining yo‘qligi
Hindistonning imkoniyatlarini cheklab qo‘yadi.
Hatto
strategik ahamiyatga ega bo‘lgan Chabahar porti
ham amalda ko‘proq siyosiy bayonotga aylangan, Xitoyning logistik tarmoqlariga to‘laqonli muqobilga aylanmagan.
Xulosa
Xitoyning
moliyaviy salohiyati
va
siyosiy shartsiz sheriklik siyosati
unga afzallik beradi.
Hindistonning yordami esa, asosan,
gumanitar va ta’limga oid
bo‘lib,
ramziy ahamiyatga ega
, biroq
uzoq muddatli iqtisodiy infratuzilma
shakllantirishga hali yetarli darajada ta’sir ko‘rsatmayapti.
Shu bois, Hindiston yangi Afg‘oniston bilan ishlashda
aniq, uyg‘unlashtirilgan strategiya ishlab chiqmaguncha
, Pekin bu yo‘lda
bir qadam oldinda bo‘lib qoladi
.
Kanalga obuna bo‘ling
🖌
@Sharqshunos_tarixchi

🇮🇱
Menora
(ivritcha: “yetti shamli shamdon”) — yahudiy diniy an’analarining eng qadimiy ramzlaridan biri bo‘lib, u Isroil Davlatining gerbida tasvirlangan.
🇮🇱
“Menora” so‘zi “
yoritgich
” yoki “
shamdon
” ma’nosini anglatadi; uning kosachalariga moy quyilib, yoqilgan. Muqaddas kitob — Injilga ko‘ra, menorani yasash Muso payg‘ambarga Sinay tog‘ida Xudo tomonidan buyurilgan. Shundan so‘ng, menora Quddus ibodatxonasida saqlangan bo‘lib, u
milodiy I asrda rimliklar tomonidan
qo‘zg‘olon bostirilishi natijasida ibodatxona vayron qilingunga qadar u yerda bo‘lgan.
🇮🇱
Menora tasviri
Dovud yulduzi
bilan bir qatorda diniy va milliy timsolga aylangan. U Xudoning mavjudligini ifodalovchi ramz sifatida talqin qilinadi. 1949 yil 10 fevral kuni esa yetti shamli menoraning tasviri tushirilgan ko‘k qalqon Isroilning rasmiy davlat gerbi sifatida qabul qilingan.
Kanalga obuna bo‘ling
🖌
@Sharqshunos_tarixchi

💭
🤓
Sog‘inmadinglarmi?

Afg‘onistondagi o‘zbek to‘yi, Faryob viloyati, Andxoy tumani hududi.
🐪
Videoda rang-barang bezatilgan tuyalarning
sep (kelin jihozlari)ni olib ketayotgani,
shuningdek, Shimoliy Afg‘onistonga xos an’anaviy
o‘zbek choponlarini
ko‘rish mumkin. To‘y marosimi esa afg‘on o‘zbeklarining eng mashhir xonandasi
Muhammad Xair Chavosh
ijrosidagi qo‘shiq bilan yanada tantanali ruhda o‘tadi.
Kanalga obuna bo‘ling
🖌
@Sharqshunos_tarixchi

#Terminology
Faqir (arabchadan: فقیر — kambag‘al)
— arab dunyosida
qashshoq odamlar, sarson-sargardon so‘fiylik tarafdorlari («aralashmagan islom» tarafdorlari) mana shunday atalgan.
🇮🇳
Bu atama Hindistonga yetib borgach, uni sargardon rohiblar va tilanchilar deb atay boshladilar. Hind faqirlari tilanchilikdan tashqari,
folbinlik, illyuzionizm, yoga va sehrli fokuslar
bilan shug'ullangan.
👳‍♂
Yevropalik mustamlakachilar hind faqirlarining qobiliyatlaridan hayratda qolishdi. Butun umri davomida yoga bilan shug'ullanib, aylanib yurgan
rohiblar yuraklari va nafas olishlarini to'xtatib, oylar davomida ovqatsiz qolishlari mumkin edi.
Ko'pgina faqirlar Yevropaga olib ketilgan va u yerda mashhurlikka erishgan va
faqir atamasi yangi ma'noga ega bo'lgan.
🌠
Fuqaro
so'zi aynan faqirning ko‘plik shakldagi ko‘rinishi bo‘lib qashoshoqlar degan ma‘noni bildiradi. Bu albatta bizning fuqarolarimizga aloqasi "yo'q"
Kanalga obuna bo‘ling
🖌
@Sharqshunos_tarixchi