Tafakkur chizgilari

Qiziq fakt.
19-asr boshlarida dunyodagi ikki yirik iqtisodiyot – Xitoy (Sin) YaIMi 228.6 mlrd dollar, Hindistonniki (Boburiylar) 111.4 mlrd dollar, ikki davlat aholisi mos ravishda 381, 206 mln boʻlgan ekan. Ayni paytda B. Britaniya YaIMi 36 mlrd dollar, AQSh YaIMi esa bor-yoʻgʻi 10-12 mlrd dollar boʻlgan ekan.
Bu sanoat inqilobi boshlanishidan avvalgi jarayon. Sanoat inqilobi yoyilgach vaziyat qisqa vaqt ichida tubdan oʻzgarib ketgan. Xitoy 150 yillik ortda qolishni endi-endi bartaraf etyapti.
Markaziy Osiyoning uchta xonligining umumiy boyligi esa taxminan 5-6 mlrd dollar boʻlgan ekan. Oʻshanda iqtisodiyotimiz AQShnikidan kattaroq boʻlgan. Shunchaki prioritetlar farqliligi, eskicha qarashlarning hukmronligi bizni haddan tashqari zaif qilib qoʻydi.
@Tafakkur_chizgilari

“Bir xalq o‘z dinini yo‘qotsa, u shunchaki e’tiqodlar majmuasidan ayrilib qolmaydi; balki butun umri kechgan poydevorni ham yo‘qotadi. Alaloqibat, u har qanday ta’limot shamoliga, har qanday o‘tkinchi ishtiyoqqa va tartib va’da qilgan har qanday istibdodga himoyasiz qoladi”.
(C) Hilaire Belloc
@Tafakkur_chizgilari

Biz islom, madaniyat, tarix va kelajak haqida yozadigan narsalarimiz asosan oʻzimizni ovutishga va ustida turgan teran maʼnaviy va moddiy inqirozimizni koʻrib koʻrmaslikka olishga qaratilganday tuyuladi. Buning barobarida biz joriy gʻaflatimizni yanada uzaytirishga, ortiq fikrlash va muammolardan chiqish yoʻllarini izlash oʻrniga bizni ruhiy qoniqtiradigan va rohat bagʻishlaydigan yoʻllarga talpinishga odatlandik.
Bilim, iqtisod, moddiy neʼmat, ijtimoiy qonunlar, sistemalar, odamlarning oʻzaro aloqalaridan nimalar tugʻilishi, kuchli iqtisodiy tizim qanday yaralishi, haqiqiy sivilizatsiya aslida nimani anglatishi va bularning bari zamonaviy siyoq va kontekstda qanday koʻrinishda boʻlishi haqida islomiy va milliy nuqtayi nazardan fikr yuritishdan yiroqmiz, hatto bu borada tushunchaga ham ega emasmiz.
Qiladigan ishimiz asosan tanqiddan hamda zamonaviy muammolarni modern davrdan avvalgi yechim uslublari bilan hal etishga urinishdan iborat.
Biz bilim ishlab chiqarishni emas, balki kimlargadir tegishli va begona sivilizatsiyaning mahsuli boʻlgan bilim va tafakkurni oʻrganishni yakuniy maqsad qilib olganmiz, chunki oʻrgansak, bilsak, uni tanqid qilishimiz osonlashadi va musulmon oʻlaroq oʻzimizni zamonaviy davr muammolaridan tobora uzoqlashtirishga va yakkalashga erishamiz.
Biz fikr yuritishni yangicha gʻoya va fikrlarni oʻrtaga chiqarish bilan emas, balki begonalarga oid eskirib borayotgan nazariy bilimlar vositasida amalga oshiradigan koʻchirmachilarmiz, aslida.
@Tafakkur_chizgilari

Musulmonlar qiladigan eng bema’ni ishlardan biri musulmon davlatlari hukumatlarini "qo‘g‘irchoq" deb atashdir. Musulmon dunyosida qo‘g‘irchoq rejimlar yo‘q. Bil’aks, shunday rejimlar borki, ular oʻta poraxo‘r va xudbin boʻlganidan, AQSh, Rossiya yoki Xitoy ularga pora berib, o‘z ta’sir doirasiga kiritib olgan. Biroq bu rejimlar o‘z xalqini majbur bo‘lganidan emas, balki o‘zlari shuni istagani uchun sotadi.
Aslida esa, bu rejimlar AQShdan ancha mustaqil, shuningdek, o‘z manfaatlariga ham ega va ularni AQShdan mustaqil ravishda ko‘zlaydi. Biz koʻrib turgan butun reallik yovuz AQSh butun dunyo ishlarini yashirincha boshqarib turgan ulkan fitnadan iborat emas. Aksariyat hollarda, eng yomon qassoblar va o‘g‘rilar o‘zimizdan chiqqan bo‘ladi va AQSh ulardan o‘z manfaati yo‘lida foydalangani kabi, ular ham AQShdan o‘z manfaatlari yo‘lida foydalanadi.
(C)
@Tafakkur_chizgilari

Insoniyat to dunyoning katta qismini tadqiq etib oʻrganib olguniga qadar oʻzini tabiatga nisbatan obyektiv tadqiqotchi oʻlaroq koʻrdi. Ya'ni inson egallashi mumkin va lozim boʻlgan butun ilmlarni shunchaki yoki bor-yoʻgʻi tabiatni oʻrganish orqali qoʻlga kiritiladigan narsalardan iborat deb bildi. Bu 19-20-asr oʻrtalarigacha davom etgan va qisman bugun ham davom etib kelayotgan nazariyadir. Shunday qilib, u tabiatni ikir-chikirigacha oʻrgandi, togʻlar, daryolar, dengizlar, oʻsimliklar, hayvonlar; yangi turlar kashf qilindi, nomlashlar olib borildi, botanika va tibbiyot boyitildi. Bugun esa botanika va tibbiyotning vazifasi qisman oʻzgargan. Endilikda ilm deb tushuniladigan narsa tabiat uzra nimanidir kashf etish emas, balki kashf etilgan narsalar ustida qanaqadir nazariyalar ishlab chiqish. Bu nazariyalar umuman amaliyotdan yiroq va mayda boʻlsa ham ularning mualliflari baʼzida Nobel mukofotiga loyiq koʻrilmoqda. Lekin haliyam rivojlanishning evolyutsion nazariyasiga ishonuvchilar borki, kelajakdan ularning umidlari katta.
Mavzudan chetladim. Aytmoqchi boʻlganim boshqa edi. Insonni, aniqrogʻi 18-19-asr Yevropa kishisini Xudodan uzoqlashtirgan narsa sir-asrorlarga toʻla boʻlib koʻringan tabiatning ayni oʻzi edi. Chunki ularning dunyodan va hatto oʻzga dunyolardan kutuvlari katta edi. Endilikda qandaydir hafsalasi pir boʻlishga oʻxshash vaziyatga, boshi berk koʻchaga kirib qolinganki, bu oʻsha eski falsafalarni, diniy eʼtiqodlarni, ijtimoiy-axloqiy tushunchalarni yana jonlantirdi va tagʻin bir bor odamlar ularga qaytishni istab qolmoqdalar ommaviy ravishda. Endilikda joriy vaziyat oʻta qorishiq boʻlganidan – masalan, haqiqat nima, yolgʻon nima, din nima, dinsizlik nima, axloq nima, axloqsizlik nima kabi savollarga javoblar mavhumlashib ketganidan – ular bosh suqayotgan eʼtiqod yoki tushunchalar koʻpincha yanglish boʻlib chiqmoqda. Shu nuqtayi nazardan bugungi dindorlik va bugungi ateizm avvalgi dindorlik va johillikdan tamoman farq qiladi. Birinchisiga eltuvchi va ikkinchisidan chetlatuvchi yoʻl avvalgilaridan tamoman boshqacha vositalar taqozo etadi.
@Tafakkur_chizgilari

Inson va Jamiyat
Inson va jamiyat uchun shunchaki moddiy ko‘rinishga ega bo‘lgan ilmiy, inqilobiy, sotsialistik yoki boshqa shakldagi biror "qutqaruv" yo‘li mavjud emas. Insonning ichki dunyosini qamrab olmaydigan, uni o‘zgartirmaydigan va uning ichki renessansini ta’minlamaydigan qutqaruv yo‘li soxtadir, zero, bunday yangilanish Allohsiz aslo mumkin emas.
Islom jamiyati faqatgina ijtimoiy-iqtisodiy manfaatlar yoki shunchaki tashqi, texnik aloqa unsurlari ustiga qurilishi mumkin emas. Mo‘minlar jamoasi sifatida u o‘z mohiyatiga ko‘ra diniy va hissiy bog‘liqlikni o‘z ichiga oladi. Bu xususiyat Islom jamiyatining asosiy bo‘g‘ini bo‘lmish “jamoat”da juda yaqqol namoyon bo‘ladi.
Faqat tashqi aloqalarga tayanuvchi mavhum birliklardan farqli o‘laroq, jamoat — ma’naviy daxldorlikka asoslangan, insonlar o‘rtasidagi rishtalar bevosita shaxsiy muloqot va yaqin tanishuv orqali o‘rnatiladigan ichki va hayotiy birikmadir. Jamoat jamiyatning bir noma’lum a’zosi boshqa bir noma’lum a’zoni tanishi emas, balki bir insonning boshqasi bilan o’rnatgan munosabatidir. Tanishish va yaqinlashish vositasi sifatida jamoat jamiyatning ichki uyg‘unligiga va o‘zaro birdamligiga hissa qo‘shadi, texnologiya hamda to‘xtovsiz o‘sib borayotgan urbanizatsiya keltirib chiqargan yolg‘izlik va begonalashish tuyg‘usini yo‘q qilishga yordam beradi.
Bundan tashqari, bunday jamoat ijtimoiy va axloqiy me’yorlarni buzuvchi ehtimoliy zo‘ravonlarga nisbatan, zulmga berilmagan holda ta’sirli jamoatchilik fikrini shakllantiradi. “Jamoatda yolg‘iz qolinmaydi” iborasini ikki ma’noda, insonning ko‘ngli tusaganini qila oladigan darajada, yoki qarovsiz, yordamga muhotoj tashlab qo‘yilishi shaklida ham tushunish mumkin. Moddiy va ma’naviy ko‘makka ehtiyoj sezilganda, jamoatda hech kim yolg‘iz emasdir. Agar bir musulmon boshqalarining mavjudligini his qilmayotgan bo‘lsa, demak, musulmon jamiyati muvaffaqiyatga erishmagan hisoblanadi.
Islom insonning boshqa bir insonga bevosita qo‘l cho‘zishini istaydi. Busiz haqiqiy ma’noda hech narsa qilinmagan hisoblanadi. Islom davlatning odamlarni bir-biridan himoya qilish uchun kuch bilan o‘rtaga tushadigan abadiy holatiga rozi emas. Bu holatni Islom faqatgina ma’lum shartlar asosida va vaqtincha qabul qilishi mumkin. Kuch va qonun shunchaki adolat o‘rnatish vositalaridir. Adolatning o‘zi esa insonlarning qalblarida mavjud bo‘ladi, aks holda hech qanday adolat bo’lmaydi.
- Aliya Izzatbekovich "Islom Deklaratsiyasi"
Manba
@Tafakkur_chizgilari

AQShning Sovuq urush davri strategi Jorj Kennan 1948-yildagi ichki memorandumida ochiq tan olganidek, Amerika aholisi dunyo aholisining atigi 6 foizini tashkil qilsa-da, dunyo boyligining 50 foiziga egalik qilgan. “Bizning asl vazifamiz, — deya xulosa qiladi u, — ana shu nomutanosiblik holatini saqlab qolishimizga imkon beradigan munosabatlar shaklini ishlab chiqishdir”.
Jahon banki va XVF aynan shu maqsadda tuzilgan bo‘lib, ularda ovoz berish huquqlari moliyaviy egalik asosida taqsimlangan va barcha qarorlarga AQSh veto qo‘yish huquqiga ega bo‘lgan. Yangi mustaqillikka erishgan davlatlar o‘z yo‘lini tanlashga — resurslarni milliylashtirish, yerni qayta taqsimlash, ijtimoiy himoya tizimlarini qurishga harakat qilganida, ularning rahbarlari ag‘darildi. Eron. Gvatemala. Chili. Indoneziya. Gana — AQSh Ikkinchi jahon urushidan keyin yetmish bitta hukumatni ag‘darishda ishtirok etdi.
Harbiy to‘ntarishlar haddan tashqari qimmat va ko‘zga yaqqol tashlanadigan bo‘lib qolgach, qarz ancha qulayroq vositaga aylandi.
1970-yillardagi neft inqirozi rivojlanayotgan mamlakatlarni kreditlarga muhtoj qilib qo‘yganidan so‘ng, XVF va Jahon banki “Tarkibiy moslashuv dasturlari”ning ijrochilariga aylandi: kreditlar evaziga mamlakatlar davlat aktivlarini sotishi, oziq-ovqat subsidiyalarini bekor qilishi, sog‘liqni saqlash va ta’lim sohalaridagi xarajatlarni qisqartirishi hamda o‘z bozorlarini xorijiy korporatsiyalarga ochishi talab etildi. Natijada bizga tanish bo‘lgan sun’iy tanqislik mantig‘i yuzaga keldi, faqat endi uni askarlar emas, chiziqli kostyum-shim kiygan bankirlar boshqarardi.
Natija umumiy farovonlik bo‘lmadi. Bu tubanlikka qarab poyga edi.
(C)
@Tafakkur_chizgilari

XVI asrning o‘zida Amerikadagi 100 millionga yaqin tub aholi qirg‘in, ochlik yoki kasallikdan halok bo‘ldi. O‘n besh million afrikalik qul qilib olib ketildi. XVI–XIX asrlar oralig‘ida Janubiy Amerikadan qazib olingan kumushning qiymati, tarixiy daromad stavkalari bo‘yicha hisoblaganda, bugungi kunda 165 trillion dollarga teng bo‘lar edi — bu Yer yuzidagi barcha xususiy boyliklarning taxminan uchdan bir qismi degani. Bir paytlar jahon iqtisodiyotining uchdan ikki qismini tashkil etgan Xitoy va Hindistonning umumiy ulushi Yevropaning hissasi uch barobar ortishi bilan 10 foizgacha quladi. Jeyson Hikel buni unutilmas tarzda ta’riflaganidek: “Yevropa mustamlakalarni rivojlantirmadi. Mustamlakalar Yevropani rivojlantirdi”.
(C)
@Tafakkur_chizgilari

Koʻrinishdan qanchalik taraqqiy topgan, sivilizatsiyaviy mutlaqlikka erishganday tuyuladigan koʻplab oʻlkalarning aslida mantiqqa zidday koʻrinadigan ish-faoliyatlar ichida sang'ib yurishi bir qarashda kishini ajablantiradi.
Masalan Gʻarbdagi aksar davlatlarda yoki Isroilda haliyam okkultik rituallar, ahmoqona marosimlar, aql qabul qilishga iymanadigan mantiqsiz faoliyatlar anchadan beri avjida. Buning sabablari qiziq. Buning ustida ilmiy ishlar qilingani aniq. Qiziq-da, asosiy diniga ega boʻlgan, maʼlum dunyoqarashga sohib bir millatning rahbarlaridan tortib oddiy avomiga qadar, sanatizmning turli koʻrinishlariga eʼtiqod qilib yuradi. Bunday faoliyatlar hatto markaziy koʻchalar boʻylab ochiqdan ochiq targʻibot shaklida amalga oshiriladi. Odamlar turli liboslarda chiqishlar qiladi.
Buning sabablaridan biri inson oʻzini har tomonlama, eng asosiysi aqliy va maʼnaviy jihatdan eng yuksaklikka erishdim deb oʻylagan bir nuqtada aslida oʻzi asosiy mayoq deb biluvchi aql mezoniga mutlaqo zid boʻlgan hayvoniy ishlarga berilishidir.
Quyidagi maqolada shu ishlar ochiq yoritilgan.
https://open.substack.com/pub/insighttoincite/p/counterfeit-israel-how-satanism-is?utm_source=share&utm_medium=android&r=5625td
@Tafakkur_chizgilari

“Bizning ziyolilarimiz shinam qahvaxonalarda 70 sentlik kofe ho‘plagan koʻyi Uchinchi dunyo muammolarini muhokama qilib o‘tirmasliklari kerak. Ularning asl vazifasi – jamiyatimizdagi muhtojlar, kambagʻallar bilan muloqot qilish, ularning muammolari-yu fikrlari, e’tiqodlari-yu mas’uliyatlari va yelkasidagi yukni tushunib yetishdir. Ziyolilar o‘zlariga taqdim etilgan imkoniyatlarni bilishlari, ularni yashirin javohirdek qazib olishlari hamda ulardan ommani safarbar etish va o‘sish, onglilik hamda ijodkorlik sari yo‘naltirishda foydalanishlari lozim. Ziyolining roli – inqilob olovini yoqishdir“.
– Ali Shariatiy
@Tafakkur_chizgilari