Talaba do'stimga | Dr. Alisher Umirdinov

Yaponiya nima qilishi kerak?
Birinchi o’rinda, Ukrainaga moddiy va texnika ko’rinishida xarbiy yordam bergan holda, urush davomida Ukrainaning barbod bo’lmasligini oldini olishga harakat qilish zarur, deydi muallif. Bu borada, chegara hududlarni mustahkamlashda yapon buldozerlari kabi texnikalarni berishdan qaytmaslik kerak. Ikkinchi o’rinda, dengizlar bilan o’ralgan muhim joylashuv ustunligini ishlatgan holda Yaponiya Xitoy va Shimoliy Koreyadan bo’ladigan xavflarga tayyor turishi, uchuvchisi dronlar kabi eng so’nggi qurollar bilan qurollanishi va regional hamkorlikni rivojlantirishi lozim.
Katta davlatlar harakterida zo’ravonlik mavjud, buni rad etib bo’lmaydi. Ba’zan urushni kichik davlatlar qo’zg’atmaydi, balki u kuchliroq davlatlar tomonidan boshlanadi va uyimizga urush taqillatib keladi. Garchi biz hohlamasakda. Nachora, bunday hollarga avvalo yaxshi tayyorlanish, keyin esa Ukraina kabi katta derjavalar orasida noqulay vaziyatga tushib qolmaslik uchun doimo tashqi siyosatni to’g’ri yo’naltirish kerak. Rossiyaga nisbatan esa, garchi Ukraina urushi tugasa ham qattiqqo’l munosabatda bo’lgan holda, unga nisbatan qo’llanilgan sanksiyalarni osonlik bilan yumshatmaslik darkor.
Global ziddiyatlar kuchayayotgan bu davrda Yaponiya yumshoqlik(anqovlik) ko’rsatmasligi, qattiq tortishishi va biz ham millat o’laroq Yaponiya mustaqilligini saqlab qolishni jiddiy o’ylashimiz lozim, deya kitobni tugatadi professor Yu Koizumi.
Youtube
|
Facebook
|
Telegram
|
Twitter
|
Instagram

4-savol Rossiya qay tomonga ketmoqdaligini ochiqlaydi.
Bu urushda Rossiya dunyodan to’liq izolyatsiya bo’lib qoladimi? Resurs derjavasi bo’lgan Rossiyaning dunyodan ihotalanib qolishi juda qiyin. Ammo, muallif quyidagi masalalarni ko’targan holda, Rossiyaning tashqi siyosati va savdosi jiddiy zarbalarga uchraganini qayd etadi:
- Rossiya qurol-yarog eksportining o’ta kamayib ketganligi, AQSHni iqtisodiy jihatdan Rossiyani qamalga olishga harakat qilishi va katta miqdorda bunga erishishi;
- Rus qurollarini ishlab chiqaradigan G’arb texnikasi (Mother machine) larning Rossiyaga eksportining kamayishi;
- Uyg’onayotgan Yevropa va qurollanayotgan Germaniya, NATOga a’zo bo’lgan Finlandiya va Shvetsiya, yadroviy qurolga qayta yopishayotgan Fransiya va Angliya;
Natijada, Rossiya turli tomondan tashqi siyosiy jihatdan zarbalarga uchradi. Lekin Ukrainani taslim eta olmadi. Strategik kommunikatsiyani amalga oshirib, Rossiyaga ham, Amerikaga ham tobe bo’lishni istamayotgan Ukraina Yevropadagi eng katta armiyalardan birini tuzib, hatto uni kelajakda butun Yevropa mudofaasi uchun ishlatishni ham ko’zlaydigan holga keldi. Buni esa Rossiya ‘amalga oshirdi’.
5-savol, mana shunday vaziyatda ruslar bilan Yaponiya qanday munosabatda bo’lishini qalamga oladi.
Yapon olimlari o’zlaridan o’ta uzoqdagi masalalardan ham yurtlari uchun foydali saboqlar olishda ustasi faranglar. Bu borada biz o’zbeklarning yapon olimlaridan o’rganadigan masalalarimiz bisyor. Shu sababli ham, ushbu bobni mazkur asar ichidagi eng muhim qismi desam yanglishmayman.
Muallif o’sha paytdagi Yaponiya bosh Vaziri, Kishida Fumio-ning 2022-yildagi NATO sammitida aytgan “Bugun Ukraina, ertaga Sharqiy Osiyo bo’lishi mumkin” degan chiqishiga nisbatan Yaponiyadagi 4 ta katta tanqidni guruhlarga ajratib, ularning har biriga o’z fikrini bildirishdan boshlaydi:
-
Rossiya bundan keyin boshqa davlatlarga hujum qilmaydi, degan tanqid:
Bunga muallif rozilik bildiradi, ammo Rossiyaning ittifoqdoshlari bo’lgan Xitoy va Shimoliy Koreyaning hatti-harakatiga Ukraina urushi qanday ta’sir ko’rsatishini also unutmaslikni urg’ulaydi.
-
Yaponiyaning xavfsizligi muhim bo’lsa, unda Ukrainaga yordam bergandan ko’ra, o’zining xavfsizligi uchun qurol-aslahalarni uvol qilmay yig’ib borishi lozim.
Bunga ham muallif to’liq qo’shiladi, ammo shundoq ham Yaponiya deyarli katta yordam bermayotganligini takidlab, bu urushda realizmga asoslanish kerakligi, shuningdek, ushbu realism Yaponiya uchun umuman boshqacha realism bo’lib, Rossiyani nima qilib bo’lsa ham mag’lubiyatga olib borilmasa, keyinchalik boshqa katta davlatlar ham yonlaridagi kichik davlatlarni Rossiya Ukrainada qilganidek, ‘yig’latishda’ davom etishadi. Bu esa kechirilmas va izn berilmas holatdir.
-
Kishidaning gapi qurollanishga ishora qiladi, undan ko’ra diplomatik vositalarni maksimal qo’llashga harakat qilish lozim.
Muallif esa ‘oldin diplomatiya, keyin qurol’dan ko’ra, ‘avval xarbiy qudrat, keyin diplomatiya’ degan tartibni oldinga suradi. Yu Koizumiga ko’ra, agar bir davlat yetarli darajada xarbiy qudratga ega bo’lmas ekan, narigi kuchli tomon hech qachon diplomatiya stoliga o’tirmaydi. Qurolingiz va xarbiy tayyorgarligingiz kuchli bo’lib, narigi tomonni o’ylantirishi kerakki, toki urushmoqchi bo’lgan davlat ham (garchi u o’ta qudratli bo’lsada) diplomatik muzokara yo’lini tanlasin. Shu ma’noda, Yaponiya ham o’zini asrashi uchun qurollanishga majbur.
-
Bu urushda Rossiyaning o’zigina yomon emas: Ukraina sharqidagi rus aholiga bosimlar, 2014-yildagi Maydan voqeasi va NATOning sharqqa tomon kengayishi bunga sabab bo’lgan.
Muallif bu fikrlarga qo’shilmaydi. Ukraina ichidagi rus aholisiga bo’lgan genotsidning yo’qligi, Maydan voqealarining ruslar aytganidek emasligi va bu borada yetarlicha dalillanring kamligi, shuningdek, NATOning sharqqa kengayishi doimo urushga sabab bo’lmaganligini keltirib, Rossiyaning argumentlari zaifligini takidlaydi. Bu nuqtada muallif Ukraina va Rossiya taraflarindan keladigan ma’lumotlarni ham sinchiklab o’rganish lozimligini qayd etadi.
Youtube
|
Facebook
|
Telegram
|
Twitter
|
Instagram

Kitob muallifi, Yu Koizumi, Tokio universiteti assosheyt professori (dotsent). Bu inson ma’lum muddat Rossiyada yashagan, rus ayolga uylangan va hozirda Yaponiya ichida Rossiya armiyasi va uning xarbiy strategiyasi bo’yicha eng ko’zga ko’ringan yosh olimdir.
Kitob 5 ta alohida, lekin o’zaro bog’liq masalalarni alohida boblarda ko’rib chiqadi.
1) Rossiya-Ukraina urushida nechta odam halok bo’ldi?
2) Nega bu urush tugamayapti?
3) Rossiya qanday qilib xarbiylashgan davlatga aylanib qoldi?
4) Rossiya qay tomonga ketmoqda?
5) Yaponiya davlati Rossiya bilan qanday yuzlashishi lozim?
Yu Koizumi birinchi savolga,
Rossiya tomonidan 210~280 ming nafar odam talofot berilgan deydi va Moskva/ Sankt Peterburg kabi markaziy joylardan juda ham kam insonlarning urushga chaqirilganligiga e’tibor qaratadi. Buning sabablaridan biri sifatida, chet viloyatlarning qashshoqligi bo’lsa, yana bir sabab o’laroq Putin hukumatining markaziy shahar aholisining qarshi kayfiyatini qo’zg’atmaslik uchun atayin qilinganligini iddao etadi.
2-savol bo’yicha
, avvalambor, xalqaro va Rossiyalik xarbiy analitiklarning(Svechin kabi) ilmiy ishlarini o’rganib chiqqan holda, yashin tezligida urushni tugatish strategiyasini obdon o’rganib chiqadi. Bu borada Putin hukumati ham urushni imkon qadar tez va kam talafot bilan tugatishni reja qilganini ham takidlaydi. Ammo, ruslarning baxtiga qarshi, ① Kiyev yaqinidagi aeroportni egallash ishlari ukrainalik askarlarning qattiq qarshiligi tufayli oson kehcmay, vaqt cho’zilib ketganligi; ②Natijada, Kiyevga desant tashlash ishlari ham rejadagidek amalga oshmaganligi; ③ ruslar hech kutmagan tarzda, ukrain armiyasining vatanparvarona jangavor qarshiligi; ④ xalqaro strategiyani Ukraina yaxshi yurita olganligi va ⑤ Zelenskiy boshliq hukumat a’zolarining Kiyevda qochmay, vatanda qolishi va muxolifatning ham hukumat atrofida jipslahishi, bundan keyin ikki tomon uchun ham uzoq davom etuvchi, pozitsion urushga olib keladi. Urush ikki tomondan biri qachon charchasagina tugaydi.
Rossiya qanday qilib xarbiylashgan davlatga aylanib qoldi?, degan 3-savolga
muallif shunday javob beradi: urush bo’layotgani bilan uni hali Rossiya ichidagi rus xalqi o’z badanida sezgani yo’q. Ishlar davom etmoqda, hayot o’z oqimida ketmoqda. Juda ko’p odamlar qamalib, siyosiy qatliom ham yuz berayotgani yo’q. Aholi nega bezovta bo’lmayotganining orqasida esa Rossiyada 2010-yillarda bo’lib o’tgan xarbiy islohot sabab bo’lgan: rus armiyasi doimiy armiyadan yollanma armiyaga o’tgan. Endi butun mamlakatni qamrab oladigan urush bo’lmagunicha yollanma askarlar urushaveradi. Qo’shimcha tarzda, rus hukumati aholini ko’p bezovta qilmaydigan shaklda fuqarolarni urushga chaqirib, iloji boricha asosiy aholi uchun Ukrainadagi urushni ‘bizga aloqasi yo’q bo’lgan davlatning bir maxsus operatsiyasi’ shaklida ushlab kelyapti. Buning uchun esa qamoqxonadagilarga, chet elliklarga va yollanma askarlarga juda katta to’lovlarni amalga oshirmoqda. Iqtisodi urush iqtisodiyotiga aylanib qolgan Rossiya davlatinig bu xarajatlarni, xususan, xarbiy ishlab chiqarishni foydada ushlab turishi tobora qiyinlashib, Markaziy Bank bilan jiddiy muammolar vujudga kelmoqda.
Youtube
|
Facebook
|
Telegram
|
Twitter
|
Instagram

Book review#4
Yu Koizumi, Zamonaviy urush nazariyasi〜Ukraina urushi nuqtasidan dunyo kelajagiga nazar〜, 2025, Tokio.
Bu kitob mening sohamdagi asar emas, shuning uchun ham unga baho bergandan ko'ra, undagi eng muhim nuqtalarni kanalim a'zolariga bo'lashishni ixtiyor qildim. Uning uzunligiga parvo qilmaysizlar degan umiddaman.
Youtube
|
Facebook
|
Telegram
|
Twitter
|
Instagram

Darsni yaxshi o'zlashtirishni samarali usuli
Kecha bir yapon professori darsida 'Darsdan keyin albatta 復習(fukushu) qilinglar, bu yaxshi talabaning bir alomatidir' deb qoldi. Fukushu degani - professor ma'ruzasidan so'ng talabaning shu darsda aytilgan/ ko'tarilgan masalalarni yanada chuqurroq o'rganib chiqishidir. Ya'ni, self-study. Chunki, bir dars davomida ustozlar juda ko'p masalalarni ko'tarib chiqishadi. Ammo, har bir masalani tub mohiyatiga yetib ochib berishga dars davomida vaqt imkon bermaydi. Buni endi talabaning o'zi uyida yoki kutubxonada va yoinki buk-kafelarda amallashi lozim.
Yaponiya Ta'lim vazirligi (MEXT) 90 minutlik bir ma'ruza uchun 135~180 minutlik fukushu soatlari belgilagan. Barcha yapon talabalari ham bunga amal qilishiga gumonim bo'lsada, ushbu davlatning top 20 ta universitetidagi talabalarning aksariyati, qolgan universitetlardagi eng sara talabalar ushbu tavsiyaga jiddiy qarashlarini ayta olaman.
Darsdan keyin o'tilgan mavzu ichida kelgan keyslar, misollar, qo'shimcha manbalarni talabaning o'zi chuqurroq o'rganishni boshlashi - uning kelajagi borligidan dalolat. Shu bilan birga, bu odat takrorlanaversa, tez orada sinfi va xatto universitet ichida ham otni oppoq qashqasi kabi TANILADIGAN holga keladi. Sababi, ilm uchun bedor o'tirilgan vaqtlar agar u ilm jamiyat uchun foydali bo'lsa, egasini albatta azizu mo'tabar qiladi.
Shunda ham fukushu ni boshlamasak, uyat bo'ladi-ya, hurmatli talabalar
!
Youtube
|
Facebook
|
Telegram
|
Twitter
|
Instagram

Savol:
Assalomu alaykum!
Talaba ustoz bilan kelishmovchilikka borgan. Talaba Gpa balli eng yuqori talaba edi. Talaba qattiq tayyorlandi yakuniyga lekin ustoz past qoʻydi. Talaba apellyatsiya berdi (3 marta). Talabaga xatto testini koʻrsatishmadi ham.
Bu boʻyicha fikringiz qanday?
Javobim: Bu yerda menimcha javobning o'zi yo'q. Agar aytilganlar haqiqat bo'lsa, o'tirib yig'lash kerak xolos. Lekin, o'tirib yig'lashning o'zi bilan ish bitmaydi. Chora ham izlash lozim:
1) Nega ustozi bu talaba bilan bunchalik o'chakishdi? Kelishmovchilikning sababi nimada bo'lgan?
2) Nega talabaga testini ham ko'rsatishmdi?
Avvalo bu savollarni atroflicha tahlil qilish kerak. Afsuskil, bu borada bizda material yo'q.
Tasavvur qilaylik, savol beruvchi aytganida haq. Bunday bo'lsa, bu borada men talabaga hamdardman. O'zim ham 1-kurs paytimda poraxo'r ustozning qo'liga tushib, 5- bahoga o'qiganimga qaramay, ustozga gap qaytarganim uchun baho daftarchamni oldimga otib yuborganini hali ham chuqur alam bilan eslayman. O'sha insonning keyini ham yaxshilik bilan tugamadi. Hamma uni yaxshi nom bilan ham eslamaydi. Demak, taqdirda bor ekan, bunga chidash kerak.
Lekin chidashning o'zigina bo'lmaydi. Chora eshiklarini qidirish kerak. Bu yerda talabamiz 3 bor ariza berib, chorani izlagan, unda ham javob chiqmagan. Endi nima qilamiz?
Endi siz hozirgi tizim va insonlar bilan hal qila oladigan ishingiz bitdi, do'stim. Endi kelajak uchun ishlash kerak. Bir fanga ko'p kuyinmay, o'zingiz kelajakda talabaga adolatsiz baho qo'ymaydigan, ehtirosingizni jilovlab, doimo sovuqqon yondashadigan ustoz bo'lishga harakat qilish kerak.
Yurtdoshlarimiz orasida ko'pchilik, ayniqsa, talabalar mavjud siyosat~tizim~qonun~tartib~ustozlardan hafa bo'lishadiyu,
'Unda kelajakda shu kasbni egallab, o'zing muammolarni hal etadigan fidokor bo'l!'
desangiz, sichqonni uyi ming tanga bo'lib ketadi. Menimcha, bu holat bizni boshqa xalqlardan ajratib turadigan manfiy hislat bo'lsa ajab emas.
Talaba dardiga sherikman, unga yig'lash kerak. Ammo, faqat yig'lashni o'zi bilan ish bitmaydi. Unga baqirib yig'lab, harakatni ham qo'shish kerak. Hamdard topiladi, jamiyat esa sizni fidokorligingiz tufayli o'zgaradi.
Youtube
|
Facebook
|
Telegram
|
Twitter
|
Instagram

🍇
Kundalik suhbatlardan bir shingil....
-Qizim: Dada,
- Men: Eshitaman, onam.
-Qizim: O'zbekistonga bu safar borsam, Yaponiyaga qaytmayman.
- Men: Ie, unda sizsiz biz nima qilamiz?
- Qizim: Unisini bilmayman. Bu yoqqa qaytmaslik uchun passportimni O'zbekistonda may-mayda qilib yirtib tashlayman.
————————————
Izoh: o'zi Yaponiyada tug'ilgan bo'lsada, mehri daryo bobo-buvisining hovlisiga intilib turadigan farzandimdan ba'zan VATAN MEHRIni o'rganadigan onlarim ham bo'ladi.
Youtube
|
Facebook
|
Telegram
|
Twitter
|
Instagram

Darding bormi, baqirib yig'layver. Albatta dardkash (hamdard) topiladi.
Youtube
|
Facebook
|
Telegram
|
Twitter
|
Instagram

Qo‘shimcha xorijiy til o‘rganish ishtiyoqi
Xudoga shukur, bir necha tilni bilaman. Ammo tilini bilmaydigan mamlakatga borganimda, odamlarni tushuna olmaslik meni baribir qiynaydi. Masalan, Koreya, Germaniya, ispan tilida so‘zlashiladigan davlatlar yoki Xitoyga borganda shunday holatni his qilaman. Ana shunday paytlarda ichimda birdaniga yangi til o‘rganishga kuchli ishtiyoq uyg‘onadi — vaqt ajratib, darhol boshlagim keladi.
Lekin rus, ingliz, yapon va o‘zbek tillarini bilish imkoniga ega ekanim, eng muhimi esa, shu tillardagi juda katta hajmdagi ilmiy manbalarni hali yetarli darajada egallab ulgurmayotganim meni to‘xtatib turadi.
Ichimdagi bir ovoz doimo shunday deydi: “
Alisher, endi yuzaki, gorizontal kengayishdan ko‘ra, vertikal chuqurlashish vaqti keldi. Yangi til o‘rganishni biroz chetga qo‘y, bor bilimlaring bilan chuqurroq sho'ng'i.
”
Ish yukim tobora ortib borayotgani va vaqtim cheklanganini hisobga olsam, bu fikr ancha asosli ko‘rinadi. Nazarimda, endi mavjud til ko‘nikmalarim orqali yanada chuqurroq “sho‘ng‘ish” vaqti keldi.
Siz nima deysiz: ko‘p xorijiy til bilish muhimroqmi yoki 1–2 ta asosiy jahon tiliga tayangan holda ularning ichidagi adabiyotlarni chuqur o‘zlashtirish ma’qulmi?

SIAI qulmuridlari
❗️
AI ning zamonaviy qullikni keltirib chiqarayotganligi borasida bahslar bor. Meni xavotirga solgani esa,
- Nima qilasan o'zingni qiynab, AI (jipiti)dan so'ra, yozib beradi;
- U zamonlar o'tib ketdi, endi hammasini internet yozadi, ahmoqlik qilma...
kabi yoshlarni ilmiy izlanish va yangi g'oyalardan sovutuvchi bir guruh 'ziyolilarimizdir'.
To'g'ri, AI da kuch kattalashib, u tobora aqlli bo'lib boryapti. Ammo, g'oya ishlab chiqish, datani tahlillash va undan o'ziga saboqlar olish va eng muhimi, turli sohalardagi prognozlash (kelajakni tusmol qilish) borasida hali ham AI juda orqada.
Ammo, bizni ajoyib 'ziyolilar' gapidan qolmayapti. Talabalarning bir qismiga ham bu moyday yoqyapti, nega yoqmasinki?!
Bunda xavf shundaki, yosh tadqiqotchilar izlanmay qo'yadi. AI qo'ygan chegaradan tashqariga chiqa olmay qoladi. Natijada AIga qul holiga keladi. U bergan ma'lumotlargagina tayanadi, chunki yoshlarni sovutishgan va bu yoshlar o'zini qiynab uzun maqola va hisobotlarni o'qishni istamaydi.
Bizda AI ni sun'iy intellekt o'laroq 'SI' deyish an'anaga kiribdi. Men shu SI va inglizchadagi AI ni qo'shib, yangi so'z tuzdim:
SIAI qulmuridlari
. Uni talaffuz qilish ham oson.
Hurmatli kanalim a'zolari (bunga yoshu qari hamma kiradi): SIAIga qul bo'lmaylik, uni chetiga chiqaylik, doimo oshib o'taylik va o'zimiz ustimizda ishlab, doimo uzun-uzun matnli kitob-jurnal, maqolalarni kuzatish va mutolaa qilishdan chekinmaylik. Shunda biz SIAIga qullikdan saqlanib qolamiz. Bu bizni hur millat o'laroq yetishib, erkin qolishimizni ham taminlaydi.
Youtube
|
Facebook
|
Telegram
|
Twitter
|
Instagram