UFQ

Musulmon ahliga ayyom muborak!

Munqiz: G'azzoliy va Rene Dekart
G'azzoliyning 1095-yili yozgan
"Al-Munqiz min ad-dalal"
("Adashuvdan najot") asari uning shaxsiy intellektual avtobiografiyasi. Ammo asarni oddiy memuar deb bo'lmaydi. Bu — bilimning asoslarini radikal shubha bilan tekshirish urinishidir.
G'azzoliyning yo'li quyidagicha boshlangan: avvalo u mutlaqo ishonchli bilimni izlay boshlaydi, ko'rish, eshitish va ushlab ko'rish kabi sezgilardan kelib chiqadi. Keyinchalik hissiyotlar aldamchi ekanligi ma'lum bo'ladi. Oy osmonda kichik bo'lib ko'rinadi, ammo u ancha katta. Demak, hissiyotlar mutlaq bilim manbai bo'la olmaydi. Keyin u aqlga tayanishga o'tadi. Masalan, "ikki bir-biriga teskari narsa bir vaqtda mavjud bo'la olmaydi" degan so'z unga ishonchli bo'lib tuyuladi. Lekin G'azzoliy yana shubhaga keladi: tush ko'rganimizda biz tushni real deb hisoblaymiz; uyg'onganimizda esa tush xato ekanini bilamiz. Balki bizning "uyg'oqligimiz" ham boshqa darajadagi tushdir — va biz hali bilmagan o'sha darajadan turilsa, hozirgi aqlimiz ham aldamchi bo'lib chiqar? Bu shubha G'azzoliyni jiddiy intellektual krizisga olib keladi. Munqizda aytilishicha, G'azzoliy olti oy davomida biror narsaga ishonish qobiliyatini yo'qotgan. Krizisdan u ratsional argument orqali emas, "Alloh tomonidan qalbga solingan nur" orqali chiqqan. Bu — sof aql emas, ilhom edi.
Rene Dekart 1641-yili yozgan "Meditationes de prima philosophia" asarida xuddi shu metodologiyani takrorlaydi. U ham hissiyotlarni shubha ostiga oladi. U ham aqlni tush misoli bilan shubha ostiga oladi. U ham "yovuz daho" konsepsiyasi orqali eng radikal shubhaga boradi. Faqat so'nggi bosqichda Dekart "cogito ergo sum" (Fikrlayapman, demak mavjudman) xulosasiga kelgan, G'azzoliy esa ilohiy nurdan panoh topgan.
#gazzoliy
#munqiz
#falsafa
@ufq_horizon

G'azzoliy: falsafa qotili(mi?)
XX asrdagi ba'zi rasmiy manbalarda ham hozirgi kunda tez-tez takrorlanayotgan bir g'oya mavjud: G'azzoliy faylasuflarga raddiya yozgach, islom dunyosida falsafa o'ldi. Bu fikr ham tarixiy, ham g'oyaviy nuqtai nazardan nuqsonli hisoblanadi.
Avvalo, faylasuflar G'azzoliydan keyin ham faoliyat yuritgan: Faxriddin Roziy, Tusiy, Suhravardiy, Mulla Sadr shular jumlasidan. Frank Griffelning "Formation of Post-Classical Philosophy in Islam" asaridan keyin G'arb akademiyasi bu masalani qayta ko'rib chiqdi. Bu alohida mavzu.
Ikkinchidan, G'azzoliy 1095-yili yozgan bu asarda faylasuflarning yigirma ta'limotini tahlil qiladi. Ulardan o'n yettitasini u aql darajasida tanqid qiladi — ya'ni faylasuflarning o'z mantiqi bilan ularning xulosalari noaniq ekanini ko'rsatadi. Bu teologik emas, falsafiy tanqid edi.
Faqat uchta ta'limotni G'azzoliy kufr deb e'lon qilgan:
Olamning qadimligi — Aristotel va Ibn Sinoning olam azaliy va abadiyligi haqidagi nazariyasini
Ilohiy ilmning umumiyligi — Allohning faqat umumiy qonuniyatlarni bilib, ayrim hodisalarni bilmasligi haqidagi qarashni
Tana bilan tirilish inkori — qiyomat kuni tananing emas, faqat ruhning tirilishi haqidagi nazariyani
Boshqa o'n yetti ta'limot — metafizika, kosmologiya, psixologiya — G'azzoliy uchun adashuv, ammo kufr emas.
Frank Griffelning asosiy xizmati ana shu nuqtada seziladi. U 2009-yilgi Al-Ghazali's Philosophical Theology asarida G'azzoliyning Ibn Sino bilan munosabati murakkabroq ekanini isbotlaydi. Tahofutdan keyin yozgan asarlarida — Meyor al-ilm, Iqtisod fil-e'tiqod, hatto mashhur Ihyo ulumeddinda — G'azzoliy Aristotel mantiqi va Ibn Sino kosmologiyasini o'zining metodologiyasi sifatida ishlatadi. U falsafani to'liq inkor etmagan — uni musulmon ilmiy an'anasining ichki asbobiga aylantirgan.
Hatto sabab-natija (illa-ma'lul) tanqidi — Tahofutning eng mashhur argumenti — falsafani inkor emas, balki metodologik bayonotdir: hodisalarning takrorlanishi sababiyatni isbotlamaydi. (Shotlandiyalik faylasuf Devid Yum 1748-yilda An Enquiry Concerning Human Understanding asarida bir xil xulosaga kelgan: tajriba sababiyatni emas, odatni shakllantirar ekan.)
Tahofut al-falasifaning haqiqiy maqsadi falsafani o'ldirish emas, balki uni kalom standartlariga moslashtirish edi. G'azzoliydan keyin Ibn Sino metafizikasi musulmon ilohiyotining ichida yashashda davom etdi — endi u kalom va tasavvuf doirasida edi.
Bu asarni xato anglash islom intellektual tarixini bir tomonlama soddalashtirib yubordi. Griffel va boshqa zamonaviy tadqiqotchilar Tahofutni qayta o'qishni taklif etadilar — endi yopiq kitob sifatida emas, balki ochiq dialog sifatida.
#gazzoliy
#tahofut
#falsafa
@ufq_horizon

Assalomu alaykum hurmatli kuzatuvchilar. Demak, tanaffusdan söng faoliyatni davom ettiramiz. Hozircha bu kanalda faqat bir kishi ishlab turgani uchun kanal faoliyati sustroq. Qiziquvchilar vaqti bilan (
@ufquchunbot
) yoki donat yöli bilan qöllab turishsa (5614 6819 0312 8597) kanalda postlar davomiy bölar edi.
Bizda esa bu oy uchun uchta mavzu bor, qay biri ma'qul bo'lsa, shu liniyada postlar davom etadi. Quyidagi sörovnomada ovoz berib yuborilsa, kifoya.

Ko'p o'yladim va Sun'iy intellekt, prompt haqidagi tayyorlaganim faylni onlayn e'lon qilishga qaror qildim. Bu fayl orqali siz:
- SI ning mohiyati;
- SI dan qanday foydalanish;
- Prompt yozish;
- Ilmiy ishlarda SI dan qanday foydalanish
kabi ma'lumotlardan boxabar bo'lishingiz mumkin.
Soha tez rivojlanayotgani sababli o'zgarish va yangiliklarni onlayn formatda qo'shib boraman. Kuzatuvchilardan faqat bu xabarni do'stlari bilan ulashish, o'z fikr va takliflarini izohlarda yozib qoldirishlarini so'rayman. Marhamat:
https://docs.google.com/document/d/1FKEfzvBG17SlJVcz5ES89zP3hG2W4pF8FSl22Lzryww/edit?usp=sharing
@odilxonorifjonov

Musulmon ahliga ayyom muborak bo‘lsin!

Fotima Samarqandiyya — ilmini saljuqiy shahzodalar mulkiga almashmagan olima

​​Forobiyning fozil shahri Forobiy uchun fozil shahar – siyosiy loyiha emas, axloqiy ontologiya. Uning fikriga ko’ra, jamiyatning shakli uning tashqi ifodasidir. Siyosat bu boshqaruv emas, tarbiya san’atidir. Inson tabiatiga ko’ra ijtimoiy mavjudot ekanligini…

Musulmonlar tanazzuli: Aysberg ostidagi haqiqatlar
https://telegra.ph/Musulmonlar-tanazzuli-aysberg-ostidagi-haqiqatlar-01-25