Uzbekonomics

Podkastimizning yangi epizodi chiqdi:
67 - Alifbo o’zgartirilmasin
Youtubeda video:
https://youtu.be/hYLi2gGXDhU
Audio formatda:
Spotify
|
Apple Podcast
|
Yandex Music
|
Podbean
Tinglang, ko'ring, do'stlaringiz bilan ulashing va izoh qoldiring.
Epizod hamkori: "Juru".
"Juru" Markaziy Osiyo va Kavkazdagi yetakchi xalqaro konsalting va muhandislik korxonasi bo'lib, uning maqsadi barqaror rivojlanishni ilgari surishdir.
https://juru.org/about-us
@uzbekonomics

Biroz tanaffusdan so'ng Substack dayjestimni yozib keldim, menimcha juda qiziq tadqiqotlarga to'la bo'ldi. Yana ancha narsa qolib ketdi.
https://botir.substack.com/p/july-26-2026
@uzbekonomics

Bekor tegishibdi, "sportovar"dagi shtangistga. 100 yil turdi shekilli, hamma narsaga orientir edi.
Shaharni bir ramzi desa ham bo'lar edi.
https://t.me/muhrim2022/8792
Aytgancha, Navoiy ko'chadagi Navoiy nomidagi davlat adabiyot muzeyi ham hech qayerga ko'chmasligi kerak edi. Qanday bahona bo'lishidan qat'iy nazar.
Shaharda yana nima ko'chyapti, nima g'oyib bo'lyapti?
@uzbekonomics

​​
Yer sharidagi uy-joy narxi qimmatligi bo'yicha balki ikkinchi o'rinda turadigan shahar San Fransiskoda kuni kecha bir yangi turar-joy kompleksini qurish-qurmaslik masalasi bo'yicha yig'ilish bo'libdi. Loyihada 18-22 qavatli binolar ekan, ijaraga topshiriladigan bu binolarda shartli yoshroq oilalar, ishchilar yashashi ko'zda tutilgan. Shartli bir startap yasayman, yoki yasalayotgan startapda ishlayman degan odamlar yashashi uchun.
Xullas, shu loyihaga qarshi bo'lgan, va shu Marina qismidagi mahallada yashaydiganlar yig'ilishibdi. Rasmda ular.
Ahamiyat bersak aksariyati oq-tanli va yoshi kattalar. Men albatta
ageism
qilmayapman. Bular taxminan 1970 yillarda sotib olgan victorian uyiga hali ham o'ta past mulk solig'ini to'lab keladigan, tumanlarida baland va yangi binolar qurilishiga muntazam qarshi bo'lib keladiganlardir. Nimaga qarshi - bizni mahalladaga birrovga ijarada yashaydiganlar kerak emas, "bardak" bo'lib ketadi, bizning uylarning bozordagi qiymati tushib ketadi deyishadi. Bular mutlaqo notog'ri o'ylayapti demoqchimasman, albatta o'z mol-mulki qiymatini saqlagisi kelib aytishmoqda. Lekin, shahar o'sishi kerak, mulk solig'ini to'laydiganlar bazasi ortishi kerak. Qizig'i, bu loyihaga ha deb ovoz beruvchilar bunday townhall uchrashuvlarga kela olishmaydi odatda. Shartli payshanba kuni soat 16:00 da ular ishda bo'ladi, kimning vaqti bor bunga, masalan.
San Fransiskodek dunyoga ko'p narsa beradigan shahar AQShning bir provinsial kichik shahridan ham kichikroq shahardek bo'lib qolgan. Potensialiga yarasha o'smaydi, o'sa olmaydi, juda kam odam yashaydi. O'ta qimmat. Yashash qimmat chunki uy-joy qimmat. Uy joy qimmat chunki cheksiz talab uchun taklif o'ta chegaralangan, qurishga qarshi tartiblar va qoidalar ko'p.
Startapchilarga, yoshlarga katta orzu qilish uchun San Fransiskoga ko'ching deyishadi. Shu gapni oxirida kichik asterisk bor. Ko'chayotganda bir qop pul bilan ko'ching, yoki u yerdan do'st topib bir yotoqxonaning yarimini bo'lishib 10kv metrda yashang degan.
@uzbekonomics

Erkin bozor AQSh texnologik sektori yetakchilari uchun ularning hukmronligiga tahdid solmaguncha juda yaxshi. Solsa davlatdan bozorni cheklashni so'rashga, qo'rqitishga o'tishadi.
AQShdagi mashina ishlab chiqaruvchilar kabi.
Open-source innovatsiyani "AI kommunizmi" deb atashmoqda, qo'rqitishmoqda.
Albatta, AQSh korxonalarning bu harakatlarini tushunsa bo'ladi. AI uchun juda katta miqdordagi kapital xarajatlarni tikib yuborishdi, hisoblash infratuzilmasi uchun inglizchada aytgandek "all-in" kirishdi.
@uzbekonomics

​​
Hayot qiziq. Hamma narsani joy-joyiga qo'yib qo'yadi.
Bir necha hafta oldin ispaniyaliklarni umidsiz, yomon odamlar deb ular bilan hech qanday aloqada bo'lishni istamasligini aytib Ispaniya bilan barcha savdo-sotiqni to'xtatishga, ular bilan gaplashmaslikka
chaqirgandi
.
Mana, bugun butun dunyoning oldida Ispaniyani Jahon chempionligi kubogi bilan taqdirlamoqda. Juda majoziy bo’ldi.
@uzbekonomics

Rasmda o’zbek alifbosi islohoti haqida.
Avvalambor chiroqning o’zi yo’q bo’lsa, chiroq so’zidagi ch ga dum qo’yishning nima ahamiyati bor, masalan?
@uzbekonomics

Menda bunga teskari argument bor.
Toshkent kanallarida cho'milayotgan odamlar va bunga qo'yilgan taqiqlar haqida yaxshi
maqola
ekan. Undagi asosiy fikr haqli:
"odamlarda ehtiyoj bor, pullik basseynlar qimmat, shunday ekan, taqiqlash va reyd otkazish o'rniga xavfsiz sharoit va zinalar qurib, cho'milishni qonuniylashtirish kerak, magazin qo'yib kanal bo'yida ovqat sotish, biznes qilish kerak"
.
Bu birinchi qarashda juda mantiqiy va insonparvar taklifdek tuyuladi. Ammo masalaning juda xavfli ikkinchi tomoni bor, menimcha.
Hozir Anhor yoki Bo'rijarda kimlar cho'milyapti? Materialda ham aytilganidek shundoq ham tavakkalchilikka moyil bo'lgan, o'ziga ishongan yoshi katta erkaklar va tajribali suzuvchilar. Panjaralar va "chomilish taqiqlanadi" degan belgilar ko'pchilik uchun to'siq va "bu yer xavfli" degan signal vazifasini o'taydi. Shu sababli yosh bolalar, oilalar yoki suzishni bilmaydiganlar u yerga yaqinlashmaydi odatda.
Endi tasavvur qiling: shahar hokimiyati kanal boyiga ikkita qutqaruvchi qoyib, zinapoya o'rnatdi va bu yerni rasmiy ommaviy cho'milish zonasi deb e'lon qildi. Bu jamiyatga qanday signal beradi? Hamma buni "shahar ruxsat berdi, demak, bu yer endi xavfsiz" deb qabul qiladi. Natijada kanallarga suzishni umuman bilmaydigan bolalar, o'smirlar va oilalar kela boshlaydi. Bu esa taklif qilingan "yechim"ning mutlaqo teskari natija berishiga - fojialar va cho'kishlar sonining keskin ortishiga olib kelishi mumkin. Shunga hozir kanalda cho'milish mumkin emas degan yozuv bu "bu yerda cho'milish xavfli va cho'ksangiz javobgarlik o'zingizda" degan ma'noni anglatadi.
Chunki, Anhor yoki boshqa kanallar ta'rifi bo'yicha cho'milish maskani emas, shunday tuyilsa ham, shunday bo'lib qolgan bo'lsa ham. Ular gidrotexnik inshootlardir. Ularning ichidagi xavfni yuzaki choralar bilan hal qilib bolmaydi. Anhorda suv juda tez oqadi, ko'zga yaxshi ko'rinmasa ham, tog'dan keladigan suv yozda ham juda sovuq bo'ladi, suzishni yaxshi bilmaydigan odamda mushak tortishishi mumkin.
Har yili, mamlakatdagi jamiyki kanallar bo'lsa barchasida bolalar va kattalar cho'kib ketayotganini ko'ramiz, o'qiymiz. Yoshligimda o'zim ham cho'milganman, ko'rganman, cho'kib ketganlarni eshitganman. Shunga kanalda cho'milishni qonuniylashtirish muammoni hal qilish emas, balki kattaroq fojiaga taklifnoma yozishdek bo'lib qolishini xohlamayman.
Yuqoridagi maqoladagi xorij tajribasi misoli esa o'rinli emas. Boston shahridagi Boston Common bog'ida cho'milish suv havzasi juda sayoz bo'lgan fontan joy. U yerda cho'milish bilan Bostondagi oqadigan daryo Charles River orasida yer bilan osmondek farq bor. Charles River Toshkentdagi Anhordek tez oqmasligi mumkin, lekin u yerda ham shahar ma'muriyati, masullar cho'milishni ta'qiqlaydi. Sanitariya tomondan ham, xavfsizlik tomondan ham hayotga xavfli deyishadi. Shunga qaramay kimdir cho'miladimi? Ha, o'zi tavakkal qilganlar, o'ziga ishonganlar juda kam sonli odamlar.
Xullas, yechim xavfli kanallarni ommaviy plyajga aylantirishda emas deb o'ylayman. Yechim shahar ichidagi istirohat boglarida xavfsiz, oqimi bolmagan, suvi nazorat qilinadigan suniy ko'llar va bepul jamoat basseynlarini qayta tiklashda va ularni ko'paytirishda. Men Gazetada bir necha yil oldin
kolonka
yozgan edim, aynan shu haqida. Shaharda jamoat bog'lari va jamoat cho'miladigan ko'llar, basseynlar kerak deb. Baxt ko'li bor edi masalan bir payt, boshqa bir qancha cho'miladigan joylar bor edi.
@uzbekonomics

Uyg’oqmisizlar?
(to’g’rirog’i, svet bormi?)
Tarixdagi eng zo'r o'yin?

​​
Kecha Xitoyning Moonshot AI kompaniyasi Kimi K3 modelini taqdim etibdi. Bu shunchaki navbatdagi chatbot emas, ishlatib ko'rdim. Kimi K3 - open weight model. Ya'ni modelning "miyasi" (vaznlari) ochiq. Uni yuklab olish, o'zgartirish, moslashtirish va local infratuzilmada ishga tushirish mumkin. Shu sababli u nafaqat foydalanuvchilar, balki minglab startaplar va kompaniyalar uchun ham juda muhim yangilik, menimcha. Qizig'i, ayrim dasturlash va agentik vazifalarda OpenAI hamda Anthropic'ning yopiq modellaridan ham yaxshiroq natija ko'rsatmoqda ekan. Bu esa ochiq modellar va yopiq modellar o'rtasidagi tafovut tobora qisqarayotganini anglatadi.
Lekin meni modelning o'zidan ko'ra, uni yaratgan insonning hikoyasi ko'proq qiziqtirdi.
Kimi asoschisi Yang Zhilin bakalavrni Xitoydagi Tsinghua'da, PhD'ni esa AQShdagi Carnegie Mellon University'da qilgan. U yerda dunyoning eng kuchli AI olimlaridan biri, o'zbekistonlik Ruslan Salakhutdinov rahbarligida ishlagan ekan. Ruslan aka uchun xursandman, talabalari shunday yutuqlarga erishishini ko'rish olim-professorlar uchun katta baxt.
Yang PhDdam keyin AQShda qolishi ham mumkin edi. Ammo Xitoyga qaytib, Moonshot AI'ga ta'sis qilibdi. Bugun esa uning kompaniyasi OpenAI, Google va Anthropic bilan bir qatorda tilga olinmoqda, kamida.
Bu voqea bir narsani eslatadi. Texnologik ustunlik faqat dunyoning eng yaxshi universitetlariga ega bo'lish bilan chegaralanib qolmaydi. Muhimi o'sha universitetlar tayyorlagan iste'dodlarni mamlakatda ushlab qola olish. Hozirgi AQSh administratsiyasi immigratsiya masalasini kunora qiyinlashtirar ekan, shunday talantlar AQShga kelib, o'qib, innovatsiya qilsa ham qola olmayotgani bu AQShga teskari ishlaydi. Va, Yang Zhilin katta misol.
AQShning texnologik yetakchiligi o'nlab yillar davomida butun dunyodan eng kuchli talabalarni jalb qilish hisobiga shakllangan. Agar ertangi OpenAI yoki Moonshot AI asoschilari o'qishni AQShda tugatib, kompaniyalarni boshqa davlatlarda qura boshlasa, bu faqat immigratsiya emas, bu 21 asrdagi texnologik raqobat masalasidir.
Bu hikoyada O'zbekistonning ham kichik, ammo chiroyli izi borligi, mamlakatimizda tug'ilgan Ruslan Salakhutdinov kabi olimlar avvalambor o'zlari dunyoning eng yaxshi AI olimlaridan biriga aylanishi va bugungi AI inqilobining eng muhim kadrlarini tayyorlashda rol o'ynayotgani odamni xursand qiladi.
@uzbekonomics