Бухоро ёхуд Мовароуннаҳр тарихи
Қўқон шаҳридаги "Даҳмаи шоҳон" мажмуаси ҳудудидаги ушбу ёдгорлик буюк ўзбек шоираси Моҳларойим Нодирабегим (1792-1842) қабри устига ўрнатилган. Нодирабегим дастлаб Модарихон мақбарасига дафн қилинган, 1967 йил Ўзбекистон олий кенгаши қарори билан унинг хоки шу ерга кўчирилган экан.
Бир пайтлар Совет Иттифоқи миқёсида энг машҳур нашрлардан бўлган, "Огонёк" журналининг 1973 йил январь сони муқовасида Ўзбекистон Халқ артисти Гулчеҳра Жамилованинг сурати босилган. бу пайтларда журнал ўртача 2-4 млн нусхада чоп этилган. Журналнинг босма версияси 1899 йилдан 2020 йилгача нашр қилинган.
Қорахонийлар ҳукмдори Ҳорун Буғрохон (970-992) сурати. Ҳофизи Абрунинг 1425 йилда Ҳиротда кўчирилган "Мажмаъ ут-таворих" асаридан.
Ҳайдар Хоразмийнинг "Махзанул-асрор" асарига ишланган бу миниатюрада 16-асрдаги бозор расталлари тасвирланган. Суратда бўз сотувчи кампир ўз матосини баззозга сотаётгани акс эттирилган.
Эски ўзбек (чиғатой) тили нафақат Марказий Осиё, ҳатто Усмонийлар давлатида ҳам халқаро тил сифатида ишлатилганини биласизми? Ушбу ёрлиқ Фотиҳ Султон Меҳмет (1432-1481)нинг Узун Ҳасанга қарши юришда қозонган ғалабаси ҳақида бўлиб, у уйғур алифбосида, эски ўзбек тилида битилган:
“Аллоҳ таоло иноятидин Султон Меҳметхон сўзум. Рум вилоятининг саййиду содот, қозию муфтий, шайху донишмандлариға, вилоятларнинг доруғалариға, чуқ тош ўлтурушлук турк халойиқ, араб, балуж, халаж, қарлуқ, курд, лур элларининг тушмол кадхудолариға, карвон бозиргонлариға, кент-кентнинг улуғлариға, сувчию кемачиларға... Узун Ҳасанбек Тоқат шаҳрини ёққани учун черик тортиб, ани истаю ўғрашмоққа келиб эрдук. Қачон ким Арзинжон вилоятиға кирдук эса, кўз тутар эрдукким, Арзинжонда бизга қарши келгай деб. Ўзи келмади, девонбеги Меҳметбек, Жамшидбек, бошлиқ беш минг киши Арзинжонга бирга қоровул юборибдур. Биз тақи ани билиб, Тўрахонбек ўғли Умарбек бошлиқ беш мингча чоғлиқ киши юбордик...”
Усмонийлар империясининг энг гуллаб яшнаган даври - 1683 йилга оид харита. Бу пайтда Усмонийлар салтанати Ер юзидаги энг йирик давлат ҳисобланган.
Араб сайёҳи Ибн Баттута 1356 йилда ёзиб тугаллаган «Саёҳатнома»сида бугун деярли вайронага айланган Ғазо (Ғазза) шаҳри ҳақида қуйидагиларни ёзиб қолдирган эди:
«Сўнг биз Ғазза шаҳрига етиб келдик. У Мисрга энг яқин бўлган Шом шаҳарларининг биринчисидир. У кенг ҳудудга эга, иморатлари кўп, чиройли бозорлари бор шаҳар эди. Унда бир қанча атрофи ўралган масжидлар бор. У ерда гўзал жомеъ масжиди шунингдек, ҳозирда жума намози адо этиладиган жомеъ масжиди мавжуд. Ғаззада муаззам амир ал-Жовалийнинг биноси бор. У ажойиб шаклда ва пухта қилиб қурилган. Унинг минбари оқ мармардандир...”
Буюк ватандошимиз, “Аллоҳнинг қўшниси”, “Хоразм фахри”, “Араб ва ажамликлар устози” сингари номлар билан машҳур бўлган Абулқосим Маҳмуд ибн Умар Замахшарий (1075-1144)га атаб Туркманистон Республикаси Дашоғуз вилояти Гўрўғли тумани, қадимги Измихшир қалъаси яқинида мақбара тикланган.
Turkiston Muxtoriyatini qonga botirgan arman dashnoqlari. 1918 yil, Qoʻqon.
Isfahonning Naqshi Jahon maydoni — Eron tarixi va meʼmorchiligining durdonasidir. Bu ulug‘vor maydon Safaviylar davrida, taxminan 400 yil muqaddam (17-asr boshlarida) qurilgan. Xususan, undagi Aliqopu (Eron turkchasida oliy eshik) saroyi Sharq sanʼati va madaniyatidan unutilmas taassurot hadya etadi.